Uzaq sonar kirispe sóz jazyp, altyn ýaqyttaryńyzdy bosqa almaiyn.
«Ár eldiń salty basqa, itteri qara qasqa» dep atalarymyz aitqandai, ózge eldiń ne kigeninde sharýamyz joq. Biraq, qazaqtyń Ata saltynyń buzylýyna qatysty jaǵdaida qazaq balasynyń úndemei qala almasy anyq.
Aqiqatynda, qazaqtyń qara jamylmaitynyn bilmeitin qazaq joq. Biraq, uldarymyzdy Arabiiaǵa jiberip "oqytyp" alǵaly beri qazaq qyzdary qara jamylyp júretindi shyǵardy.
Al, endi «Qazaq balasy ne úshin qara tústi jaqtyrmaidy?» degen suraqqa kelsek, barshamyz biletindei, búkil dúnie: kún men tún, qarańǵy men jaryq, az ben kóp, oń men sol, ómir men ólim, jaqsylyq pen jamandyq, dostyq pen qastyq, meiirimdilik pen meiirimsizdik, obal men saýap, perishte men shaitan, zaǵip pen janary bar, aqiqat pen jalǵan t.t. degen siiaqty túgeldei qarama-qaishylyqtan turady. El arasynda osy uǵymdardyń jaǵymdysy aq, jaǵymsyzy qara degen jalpylama ataýmen de atala beredi. Allanyń joly Aq jol, atalarymyzdyń ustanǵan islam dinin Haq din deitinderi de osydan. Haqtyń túbiri Aq bolatyny da osydan.
Adam – Adam bolǵaly ata tarihty zerttep-zerdelep kele jatqan sopylyq ilimniń tujyrymy da osy. Uly Jaratýshy - Alla bárin qos-qostan jaratqan. Bir-birinsiz bulardyń bar-joǵyn da, qadir-qasietin de ajyrata almaisyń. Adamnyń qolynan jaratý men joiý da qatar keledi. Ejelgi danalardyń jazbalaryndaǵy, Adam Allanyń jerdegi «kóleńkesi» delinetini osydan bolsa kerek.
Aq (Aǵ) - Aǵa (Sý aqpaityn ba edi saǵadan, Sóz bastalmaityn ba edi Aǵadan), Ananyń aq súti, Aq adal mal, Aq neke, Aq niet, Aq tilek, Aq júrek, Aqiqat, Aqpan (Aq Man, Aq adam), Aqtaý, Aqsha qar t.t. Aqiqatty qaidan izdeimiz? Árine, Ata men Aǵadan. Sondyqtan da Aǵanyń sóz túbirinde Aǵ (Aq, Aqiqat) tur. Ejelgi atalarymyz aqiqat pen jalǵannyń ara-jigin ajyratyp, tórelik aitýdy óz handary men qaǵandaryna júktegen. Olardyń el bilegen bileýshilerine jasyna qaramastan «Han Aǵa» dep, qolyn júregine qoiyp, basyn sál iip turyp qurmet kórsetetini osydan bolatyn.
Aqqa qarama qarsy - qara, qara niet, qara júrek, qaralyq jasaý, qara tún, qarańǵy túnek, qarańǵy nadan (bilimsiz) adam, qarańǵy túrme t.t.
Aq – jaryq sáýle, Qara – qarańǵy tún (túnek).
Aq – ádilet, Qara – ádiletsizdik (qiianat).
Aq – jaryq dúnie, Qara – baqilyq dúnie degen maǵynada qoldanylatyndyqtan, ejelgi atalarymyz «qara» degen sózge de, qara kiimge de qushtar bolmaǵan.
Qazaqtyń Ata salty boiynsha jubaiy ólgen áiel ǵana shashyn jaiyp, qara jamylǵan. Osyǵan sáikes ondai úi «qaraly úi» dep atalǵan.
Sondyqtan qara jamylý, qazaq qyzy úshin óte jaman yrym. Qara jamylý ózine, jubaiyna, otbasynyń ózge de múshelerine, búkil qazaq eline jamandyq tileý bolyp tabylady.
Mahambettiń "Han emessiń qasqyrsyń
Qara Albasty basqyrsyń
Dushpanyń kelip tabalap
Dostaryń seni basqa ursyn" degeni Óziń tezirek ólip, otbasyń qara jamylsyn degeni bolatyn.
Qazirgi tańda qazaqi mádeniettiń týra joldan aýytqýy tek qana qara jamylýmen shektelmeidi, áýretin ashyp júretinderdiń de soraqylyǵy odan esh kem emes. Sonda qalai? Qazirgi keibir jastarymyzdyń Aq pen Qarany ajyratýǵa da aqyldary men bilimderiniń jetpegeni me?
O, JARATQAN! ÁÝRETIN AShQAN ARSYZDYQ PEN QARA JAMYLÝDAN SAQTAI GÓR ARÝLARYMYZDY!
Muhambetkárim Qojyrbaiuly
Ult portaly
