ۇزاق سونار كٸرٸسپە سٶز جازىپ, التىن ۋاقىتتارىڭىزدى بوسقا المايىن.
«ەر ەلدٸڭ سالتى باسقا, يتتەرٸ قارا قاسقا» دەپ اتالارىمىز ايتقانداي, ٶزگە ەلدٸڭ نە كيگەنٸندە شارۋامىز جوق. بٸراق, قازاقتىڭ اتا سالتىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى جاعدايدا قازاق بالاسىنىڭ ٷندەمەي قالا الماسى انىق.
اقيقاتىندا, قازاقتىڭ قارا جامىلمايتىنىن بٸلمەيتٸن قازاق جوق. بٸراق, ۇلدارىمىزدى ارابيياعا جٸبەرٸپ "وقىتىپ" العالى بەرٸ قازاق قىزدارى قارا جامىلىپ جٷرەتٸندٸ شىعاردى.
ال, ەندٸ «قازاق بالاسى نە ٷشٸن قارا تٷستٸ جاقتىرمايدى?» دەگەن سۇراققا كەلسەك, بارشامىز بٸلەتٸندەي, بٷكٸل دٷنيە: كٷن مەن تٷن, قاراڭعى مەن جارىق, از بەن كٶپ, وڭ مەن سول, ٶمٸر مەن ٶلٸم, جاقسىلىق پەن جاماندىق, دوستىق پەن قاستىق, مەيٸرٸمدٸلٸك پەن مەيٸرٸمسٸزدٸك, وبال مەن ساۋاپ, پەرٸشتە مەن شايتان, زاعيپ پەن جانارى بار, اقيقات پەن جالعان ت.ت. دەگەن سيياقتى تٷگەلدەي قاراما-قايشىلىقتان تۇرادى. ەل اراسىندا وسى ۇعىمداردىڭ جاعىمدىسى اق, جاعىمسىزى قارا دەگەن جالپىلاما اتاۋمەن دە اتالا بەرەدٸ. اللانىڭ جولى اق جول, اتالارىمىزدىڭ ۇستانعان يسلام دٸنٸن حاق دٸن دەيتٸندەرٸ دە وسىدان. حاقتىڭ تٷبٸرٸ اق بولاتىنى دا وسىدان.
ادام – ادام بولعالى اتا تاريحتى زەرتتەپ-زەردەلەپ كەلە جاتقان سوپىلىق ٸلٸمنٸڭ تۇجىرىمى دا وسى. ۇلى جاراتۋشى - اللا بەرٸن قوس-قوستان جاراتقان. بٸر-بٸرٸنسٸز بۇلاردىڭ بار-جوعىن دا, قادٸر-قاسيەتٸن دە اجىراتا المايسىڭ. ادامنىڭ قولىنان جاراتۋ مەن جويۋ دا قاتار كەلەدٸ. ەجەلگٸ دانالاردىڭ جازبالارىنداعى, ادام اللانىڭ جەردەگٸ «كٶلەڭكەسٸ» دەلٸنەتٸنٸ وسىدان بولسا كەرەك.
اق (اع) - اعا (سۋ اقپايتىن با ەدٸ ساعادان, سٶز باستالمايتىن با ەدٸ اعادان), انانىڭ اق سٷتٸ, اق ادال مال, اق نەكە, اق نيەت, اق تٸلەك, اق جٷرەك, اقيقات, اقپان (اق مان, اق ادام), اقتاۋ, اقشا قار ت.ت. اقيقاتتى قايدان ٸزدەيمٸز? ەرينە, اتا مەن اعادان. سوندىقتان دا اعانىڭ سٶز تٷبٸرٸندە اع (اق, اقيقات) تۇر. ەجەلگٸ اتالارىمىز اقيقات پەن جالعاننىڭ ارا-جٸگٸن اجىراتىپ, تٶرەلٸك ايتۋدى ٶز حاندارى مەن قاعاندارىنا جٷكتەگەن. ولاردىڭ ەل بيلەگەن بيلەۋشٸلەرٸنە جاسىنا قاراماستان «حان اعا» دەپ, قولىن جٷرەگٸنە قويىپ, باسىن سەل يٸپ تۇرىپ قۇرمەت كٶرسەتەتٸنٸ وسىدان بولاتىن.
اققا قاراما قارسى - قارا, قارا نيەت, قارا جٷرەك, قارالىق جاساۋ, قارا تٷن, قاراڭعى تٷنەك, قاراڭعى نادان (بٸلٸمسٸز) ادام, قاراڭعى تٷرمە ت.ت.
اق – جارىق سەۋلە, قارا – قاراڭعى تٷن (تٷنەك).
اق – ەدٸلەت, قارا – ەدٸلەتسٸزدٸك (قييانات).
اق – جارىق دٷنيە, قارا – باقيلىق دٷنيە دەگەن ماعىنادا قولدانىلاتىندىقتان, ەجەلگٸ اتالارىمىز «قارا» دەگەن سٶزگە دە, قارا كيٸمگە دە قۇشتار بولماعان.
قازاقتىڭ اتا سالتى بويىنشا جۇبايى ٶلگەن ەيەل عانا شاشىن جايىپ, قارا جامىلعان. وسىعان سەيكەس ونداي ٷي «قارالى ٷي» دەپ اتالعان.
سوندىقتان قارا جامىلۋ, قازاق قىزى ٷشٸن ٶتە جامان ىرىم. قارا جامىلۋ ٶزٸنە, جۇبايىنا, وتباسىنىڭ ٶزگە دە مٷشەلەرٸنە, بٷكٸل قازاق ەلٸنە جاماندىق تٸلەۋ بولىپ تابىلادى.
ماحامبەتتٸڭ "حان ەمەسسٸڭ قاسقىرسىڭ
قارا الباستى باسقىرسىڭ
دۇشپانىڭ كەلٸپ تابالاپ
دوستارىڭ سەنٸ باسقا ۇرسىن" دەگەنٸ ٶزٸڭ تەزٸرەك ٶلٸپ, وتباسىڭ قارا جامىلسىن دەگەنٸ بولاتىن.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقي مەدەنيەتتٸڭ تۋرا جولدان اۋىتقۋى تەك قانا قارا جامىلۋمەن شەكتەلمەيدٸ, ەۋرەتٸن اشىپ جٷرەتٸندەردٸڭ دە سوراقىلىعى ودان ەش كەم ەمەس. سوندا قالاي? قازٸرگٸ كەيبٸر جاستارىمىزدىڭ اق پەن قارانى اجىراتۋعا دا اقىلدارى مەن بٸلٸمدەرٸنٸڭ جەتپەگەنٸ مە?
و, جاراتقان! ەۋرەتٸن اشقان ارسىزدىق پەن قارا جامىلۋدان ساقتاي گٶر ارۋلارىمىزدى!
مۇحامبەتكەرٸم قوجىربايۇلى
ۇلت پورتالى
