قازاقستان حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋمەن قامتۋ دەڭگەيٸ بويىنشا ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, بۇل كٶرسەتكٸش 94,3%-دى قۇرايدى. سونىمەن قاتار 2027 جىلدان باستاپ ەلدە كەيبٸر جەردەماقىلاردى تاعايىنداۋ تەرتٸبٸ ٶزگەرەدٸ – ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ كەزٸندە وتباسىلاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى ەسكەرٸلەتٸن بولادى.
ايتا كەتەيٸك, 2027 جىلدان باستاپ قازاقستاندا بٸرقاتار ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر وتباسىنىڭ ەل-اۋقات دەڭگەيٸنە قاراي تاعايىندالادى. ياعني جاعدايى جاقسى ازاماتتار كەيبٸر جەردەماقىلاردى الا الماۋى مٷمكٸن. ٶزگەرٸستٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – مەملەكەتتٸك كٶمەكتٸ شىن مەنٸندە مۇقتاج ازاماتتارعا باعىتتاۋ.
قازاقستان ەلەۋمەتتٸك قورعاۋمەن قامتۋ بويىنشا كٶرشٸ ەلدەردەن الدا
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (حەۇ) سوڭعى دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قازاقستان ورتالىق ازيياداعى بەس ەلدٸڭ ٸشٸندە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋمەن قامتۋ دەڭگەيٸ بويىنشا بٸرٸنشٸ ورىندا تۇر.
قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش 94,3% دەڭگەيٸندە.
سالىستىرۋ ٷشٸن ايتساق, ٶزبەكستاندا بۇل كٶرسەتكٸش 56%, قىرعىزستاندا – 42,9%, تٷرٸكمەنستاندا – 42,7%, ال تەجٸكستاندا – 34,1%.
بۇل كٶرسەتكٸش تەك اقشالاي ەلەۋمەتتٸك تٶلەم الاتىن ازاماتتاردى عانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە جارنا اۋداراتىن ادامداردى دا قامتيدى.
وسىلايشا, 94,3% كٶرسەتكٸشٸ ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ ازاماتتاردى قانشالىقتى كەڭ كٶلەمدە قامتيتىنىن كٶرسەتەدٸ.
تاعى بٸر ماڭىزدى كٶرسەتكٸش – بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب) ەسەپتەيتٸن ادام دامۋى يندەكسٸ.
بۇۇدب دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قازاقستان 0,837 يندەكسٸمەن 193 ەل مەن اۋماقتىڭ ٸشٸندە 60-ورىندا تۇر.
بۇل – ورتالىق ازيياداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش.
ونىڭ ٷستٸنە قازاقستان ادام دامۋى دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى مەملەكەتتەر ساناتىنا كٸرەتٸن ٶڭٸردەگٸ جالعىز ەل بولىپ قالىپ وتىر.
يندەكستٸ ەسەپتەۋ كەزٸندە ٷش نەگٸزگٸ فاكتور ەسكەرٸلەدٸ: ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى, بٸلٸم دەڭگەيٸ جەنە حالىقتىڭ تابىسى.
بۇل دەرەكتەر قازاقستاننىڭ ٶڭٸردەگٸ باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعانداعى ورنىن كٶرسەتەدٸ. الايدا حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ جوعارى كٶرسەتكٸشتەر ەلەۋمەتتٸك سالادا مەسەلە جوق دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. سوندىقتان قول جەتكٸزٸلگەن نەتيجەلەردٸ ساقتاپ, حالىقتى قولداۋ جٷيەسٸن ودان ەرٸ دامىتۋ ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ.
مەملەكەتتٸك كٶمەك كٸمدەرگە بەرٸلەدٸ?
حالىقارالىق ۇيىمدار ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ قانشالىقتى نىسانالى تٷردە بٶلٸنەتٸنٸنە دە ەرەكشە نازار اۋدارادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ باعالاۋىنشا, قازاقستانداعى اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸ (اەك) الۋشىلار مەن ولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرٸنٸڭ 82,5%-ى ەلدەگٸ تابىسى ەڭ تٶمەن 20% تۇرعىنداردىڭ قاتارىنا كٸرەدٸ.
بۇل اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ نەگٸزٸنەن تابىسى تٶمەن ازاماتتارعا بەرٸلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
الايدا 2027 جىلعا جوسپارلانعان ٶزگەرٸستەر جەردەماقىلاردىڭ كەڭٸرەك توبىنا ەسەر ەتەدٸ. ولاردى تاعايىنداۋ كەزٸندە وتباسىلاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى ەسكەرٸلٸپ, ەڭ الدىمەن قارجىلىق قيىندىق كٶرٸپ وتىرعان ازاماتتارعا قولداۋ كٶرسەتۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
جەردەماقى تاعايىنداۋ كەزٸندە نەنٸ ەسكەرۋ ماڭىزدى?
جاڭا تەرتٸپكە كٶشۋ بارىسىندا ٷش مەسەلە ەرەكشە ماڭىزعا يە بولادى: وتباسىلار تۋرالى دەرەكتەردٸڭ ناقتىلىعى, ٶزگەرٸستەر جٶنٸندەگٸ اقپاراتتىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ جەنە شەشٸمدەردٸ قايتا قاراۋ مٷمكٸندٸگٸ.
بٸرٸنشٸ مەسەلە – وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن دەل باعالاۋ.
مۇقتاجدىق دەڭگەيٸن انىقتاۋ كەزٸندە تەك تابىس پەن مٷلٸكتٸ عانا ەمەس, ناقتى ٶمٸرلٸك جاعدايلاردى دا ەسكەرۋ ماڭىزدى.
مىسالى, بٸر تابىسقا قانشا ادام كٷن كٶرٸپ وتىرعانىن, وتباسى قاراجاتىنىڭ قانشا بٶلٸگٸ ەمدەلۋگە جۇمسالاتىنىن جەنە تۇراقتى كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن تۋىستارىنىڭ بار-جوعىن نازارعا الۋ قاجەت.
تۇرعىن ٷيدٸڭ نەمەسە اۆتوكٶلٸكتٸڭ بولۋى ەردايىم وتباسىنىڭ كٷندەلٸكتٸ شىعىنداردى ٶتەۋگە جەتكٸلٸكتٸ قاراجاتى بار دەگەن سٶز ەمەس.
سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ ۋاقتىلى جاڭارتىپ وتىرۋ ماڭىزدى. وتباسىنىڭ قارجىلىق احۋالى قىسقا مەرزٸمدە ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن, سوندىقتان ەسكٸ دەرەكتەر نەگٸزٸندە قابىلدانعان شەشٸمدەر ولاردىڭ ناقتى جاعدايىن كٶرسەتپەۋٸ مٷمكٸن.
ەكٸنشٸ مەسەلە – تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ اشىق ەرەجەلەر.
ەربٸر وتباسى ٶزٸنە قانداي ٶزگەرٸستەر ەسەر ەتەتٸنٸن, جەردەماقى تاعايىنداۋ تۋرالى شەشٸم قانداي دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ قابىلداناتىنىن جەنە قانداي كٶمەككە ٷمٸت ارتا الاتىنىن الدىن الا بٸلۋٸ كەرەك.
بۇل ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ وتباسى بيۋدجەتٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە جوسپارلاپ وتىرعان ازاماتتار ٷشٸن ماڭىزدى. ٶزگەرٸستەر تۋرالى الدىن الا حابارلاۋ جاڭا تەرتٸپ ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن تابىستارىنىڭ قالاي ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷشٸنشٸ مەسەلە – قاتەنٸ جەدەل تٷزەتۋ مٷمكٸندٸگٸ.
ماتەريالدىق جاعدايدى باعالاۋ كەزٸندە ازاماتتاردىڭ تاراپىنان دا, اقپاراتتىق جٷيەلەردە دە قاتە كەتۋٸ مٷمكٸن.
مىسالى, مەملەكەتتٸك بازالاردا قاتە مەلٸمەتتەر ساقتالۋى نەمەسە وتباسى ەل-اۋقات دەڭگەيٸ بويىنشا باسقا ساناتقا قاتەلەسٸپ ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن.
مۇنداي جاعدايدا ازاماتتار شەشٸمدٸ قايتا قاراتۋعا ارتىق كەدەرگٸلەرسٸز قول جەتكٸزە الۋى تيٸس. قاتەلٸكتەردٸ تٷزەتۋ تٷرلٸ مەكەمەلەرگە ۇزاق ۋاقىت جٷگٸنۋدٸ تالاپ ەتپەۋٸ ماڭىزدى.
وسىلايشا, حالىقارالىق كٶرسەتكٸشتەر قازاقستاندا حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جٷيەسٸ كەڭ اۋقىمدا قامتىلعانىن جەنە ەلدٸڭ ادام دامۋى يندەكسٸ بويىنشا ٶڭٸردە جوعارى ورىن الاتىنىن كٶرسەتەدٸ. ال الداعى ٶزگەرٸستەر بٸرقاتار جەردەماقىنى بٶلۋدٸ اناعۇرلىم نىسانالى ەتۋگە باعىتتالعان.
