Foto: ashyq derekkóz
Qazaq ádebietinde áiel taqyryby – máńgilik shabyttyń kózi. Ana, jar, arý, náziktik pen tózimdiliktiń simvoly retinde áiel beinesi aqyndardyń júreginen erekshe oryn alǵan. Óleńder názik jandylardyń sulýlyǵyn ǵana emes, olardyń ómirdegi orny men rólin de tereńnen sipattaidy. Ult.kz 8 Naýryz – Halyqaralyq áielder kúni qarsańynda qazaq aqyndarynyń áielder týraly óleńderin toptastyrdy.
Áielder-ai
Muqaǵali MaqataevÁielder-ai!
Áielder!
Qandaisyń?!
Ádemi bop ketipsiń ǵoi árqaisyń.
Bireý jerip tursa-daǵy qalmaisyń,
Bireý súiip tursa-daǵy barmaisyń.
Áielder-ai!
Áiáilar-ai, qandaisyń?!
Áielder-ai!
Áiáilar-ai, qýlar-ai,
Janarlardyń jaýyn alyp turǵany-ai!
Bile tura búirekteriń búlk etip,
Ketesińder tyńdai tura, tyńdamai.
Áielder-ai!
Áiáilar-ai, qýlar-ai!
...Áielderdi erkekterden kóp deidi.
Oibai,
Oibai!..
Bola bersin kóp, meili!
Áiel degen ádemi ǵoi, ádemi,
Ádemilik bizge kóptik etpeidi...
***
Tirshiliktiń tiregi
Abdrahman Asylbek
Oilanyp, oi júgirtip álemge keń,
Barsam da qai ólkege, qai elge men,
Búkpesiz biletinim bir-aq uǵym –
Tiregi tirshiliktiń áiel der em.
Qalaisha taraǵan dep naýan adam,
Ózine qoiar bolsa saýal adam,
Jaýabyn op-ońai-aq tabar edi,
Túpki tek – Adam ata, Haýa anadan.
Baqtaǵy jemeńder dep bul almadan,
Eskertý bolǵanymen bir Alladan,
Atamyz Anamyzdyń aqylymen,
Aqyry taǵat taýyp tura almaǵan.
Talaptyń túsinse de qattylyǵyn,
Atamyz shydamaǵan aqtyly kún.
Úzip jep balǵyn baqtyń jemisinen,
Sol kúnnen uqqan onyń táttiligin...
Sol kúnnen túsinippiz sulýlyqty,
Sol kúnnen túsinippiz jylýlyqty.
Sol kúnnen sulýlarǵa umtylyppyz,
Sol kúnnen túrip tastap týyrlyqty.
Sol kúnnen sulýlyqqa tabynyppyz,
Sol kúnnen sál kórmesek, saǵynyppyz.
Sol kúnnen batyl da bop, aqyn da bop,
Aldynda arýlardyń aǵylyppyz.
Sol kúnnen sulýlar bop tilegimiz,
Sol kúnnen jarylypty júregimiz.
Sulýlar – gúlimiz de, kúnimiz de,
Sulýlar – tynysymyz, tiregimiz.
Sulýsyz gúl óńirdiń sáni bar ma?
Sulýsyz bul ómirdiń máni bar ma?
Siqyryn sulýlyqtyń sezinbesek,
Teńei ber onda bizdi janýarǵa.
Sulýmen gúl jainaǵan kóktem ómir,
Sáýlesin sanalarǵa tókken ómir.
Sulýsyz, arýlarsyz ótken ómir –
Qyzyǵy, qyzýy da ketken ómir.
Aq sútin analardyń aqtaiyq ta,
Máńgilik mahabbatty saqtaiyq ta.
Táńiri sulýlyq pen jylýlyqtyń –
Maqtasaq, áielderdi maqtaiyq ta.
***
Aiaǵy aýyr áieldi jatyrqama
Abdrahman Asylbek
Aiaǵy aýyr áieldi jatyrqama,
Sálem bergin sypaiy jaqynda da.
Ana bolǵan ol nebir aqynǵa da,
Ana bolǵan ol nebir batyrǵa da.
Aiaǵy aýyr áieldi abailaǵyn,
Júgi bolsa qolynda, qarailaǵyń.
Sodań týǵan Qajymuhan, Balýan Sholaq,
Mahambet pen Ybyrai, Abailaryń.
Aiaǵy aýyr áieldi uqpai bolmas,
Múmkin, qyzdai qypsha bel syptai bolmas.
Ana myqty – kótergen danalyqty,
Qashanda ony qudiret tutpai bolmas.
Aiaǵy aýyr áieldi túsine bil,
Torǵyl tartqan tesilme túsine qur.
Almasady – anadan jalǵasady
Úzilmeitin úmit pen uzyn ómir.
Aiaǵy aýyr áieldi nalytpaǵyn,
Kótermele keńilin, arytpaǵyn.
Mol emes pe meiiri, sol emes pe
Atatuǵyn aldaǵy jaryq tańyń?
***
Áiel qudireti
Abdrahman Asylbek
Bas iemin qashanda áielge men,
Soǵyp turǵan júregim áiel der em.
Qudiretti kim dese bul álemde,
Sulý bolyp jaralǵan áiel der em.
Jaýlap aldyń sen meni, jaýlap aldyń,
Júregimdi birjola baýrap aldyń.
«Jaratpaimyn men seni» deseń-daǵy,
Basy bútin bitispes daýǵa qaldyń.
Bilemisiń sen sony, bilemisiń?
Bul sózime qulaqty túremisiń?
Bireýlerdiń qaiǵysy, qasyreti,
Bireýlerdiń taianysh-tiregisiń.
Artyq bolmas asyra maqtaǵanym,
Senen artyq arýdy tappaǵanmyn.
Iba menen keremet kelbetińdi
Kir túsirmei máńgilik saqta, janym.
***
Bazardaǵy áielder
Kúlásh Ahmetova
Qundaǵynan adal týǵan ulǵa zar
Jer-Ananyń bir mysaly bul bazar.
Alyńyz da alyńyz dep turǵandai
Bizdiń jaqqa aýdarylyp kil nazar.
Qun turaqsyz, teńge degen siqyrly,
Tektilikti turalatty turqy úlgi.
Hanym, salamatsyz ba, nege siz
Sulý júzben qorlandyńyz bir túrli?
Sizdiń tana kózińizde sumdyq bar.
Sumdyq muńnan turatyndai qurlyqtar.
Qalpaǵyńyz jarasyp tur shilterli,
Shilterinen tarqalady shyndyqtar.
Hanym, sizdiń daýsyńyzda daryn bar.
Zatyńyzdy alyp jatyr nar uldar.
Nar uldardan túńildim men namyssyz,
Jábirlenip qaraǵanda hanymdar!
Myna zaman — bir qaýeset, bir ańyz.
Hanym, sizdiń sińilińiz-aý myna qyz...
Qap arqalap kele jatyr qaiysyp,
Qap ishinde — eldik uiat, kúnámiz.
Sińilińizdiń bar siiaqty bópesi.
Bópesiniń joq siiaqty kókesi.
Bópesine sút beretin mezgilde
Júk kóterip kele jatqan beti osy.
Hanym, sizdiń orynyńyz bul emes.
Ainalańyz hosh iisti gúl emes.
Kóńilime sekem aldym eldi oilap,
Endi kóńilim erkin qustai túlemes.
Sekem aldym. Seiilmedi sur tuman.
Sur tumannan sýyrylyp bulqynam.
Kimderge olja — tutas ultty aiyrý
Ýyzynan, tamyrynan, ǵurpynan?!
Qazaǵymnyń shańyraǵynda kie mol.
Qasietinen aiyrǵandy súie me ol?!
Ot Anasy, oshaǵyńa oral sen,
Ot Anasy, besigińe ie bol!
***
Tózimder týraly
Ábdildá Tájibaev
Syilamai bolmaidy
Áieldiń sezimin,
Maqtamai ońbaimyz
Áieldiń tózimin.
Erkekter bilgirmiz,
Sóileýge ustamyz,
Aqylǵa uzynbyz,
Tózimge qysqamyz.
Al áiel bastyń da –
Qannyń da ystyǵyn –
Buǵaýlap ustaidy
Sabyrymen kúshtiniń.
Kózderdiń ne túrli
Siqyryn qaitaryp,
Sózderdiń ne túrli
Qiqymyn toitaryp.
Tejeidi qulqynyn
Qumarlyq degenniń.
Ketpeidi yrqymen
Jeńiltek óleńniń.
***
Boiyńdy jastai túzediń
Fariza Ońǵarsynova
Boiyńdy jastai túzediń –
qylyqty, sándi qyz ediń,
janyńa, sulý kórkińe
umtylyp ótken júz erin.
Armanyń shyǵyp aldyńnan,
jarasymdaryń tań qylǵan.
Al búgin alqam-salqamsyń,
shyqqandai batpaq-baldyrdan.
Bitti me máni ómirdiń?
Kúibeńge nege kómildiń?
Náziktik penen sulýlyq —
áieldiń máni, syrymdy uq,
joimasyn nuryn kóńil - Kún!
***
Áiel zaty
Saiyn Nazarbekuly
Urpaq úshin otqa túsken erkimen,
Talai tentek toqtatyldy kórkimen.
On jetide jesir qalyp jar súimei
Bar álemdi tań qaldyrdy sertimen.
Jan tózbeske tek qana sol tózetin,
Kerek bolsa oiyp berer óz etin.
Qasynda tek jary bolsa bolǵany,
Sol jan úshin ata-anadan bezetin.
Urpaǵyna ata tilin uqtyrǵan,
Bar ómirge qurmet qyp tik turǵan.
Jaqyn qylar alys eldi, al ózi,
Uia izder elden alys syrt, qyrdan...
***
Áiel
Gúljaýhar Seiitjan
Áiel,
Atyń marapatqa kende emes,
Bola alasyń erińe de, elge de es.
Óziń jaqqan shańyraqtyń shattyǵy
Daýyl turyp,
Qan jaýsa da sónbedi esh.
Áiel degen atyń seniń jylylyq,
ómir ózi senen kóp syr júr uǵyp.
Bári saǵan qaraityndai
Kún jaqqa
Kúnbaǵystar qaraǵandai burylyp.
Kúlkiń seniń Kún nuryndai shýaqty,
Jasampazdyq tek ózińnen tý apty.
Qajet bolsa biiksiń sen bárinen,
Qajet bolsa ózińnen joq qýatty.
Áiel, atyń marapatqa kende emes,
Bere almaisyń óz jolyńdy pendege esh.
Sen ósirgen báiteregin eshkim de
Dúniede esh báiterekke teń demes.
Shańyraqqa sen arqyly qut kirip
Kórkeierin keledi ómir uqtyryp.
Seni ylǵi pir tutady sondyqtan,
Saǵan bári bas iedi tik turyp.
***
Áielder-ai, tirshiliktiń dámi ediń
Ádilbek Ybyraiymuly
Áielder-ai, tirshiliktiń dámi ediń,
Tapqyshsyń ǵoi bizdiń boidan jáne min.
Syńqyp sóilep, sylq-sylq kúlip sezimdi,
Qytyqtaityn taǵy da bar álegiń.
Ashýyń bar aqyl-esti apshyǵan,
Kem soqpaisyń jyn oinaǵan baqsydan.
Yntyqtyrǵan talailardy,
Tabanda,
Airylasyń boiyńdaǵy jaqsydan.
«Sýsynysyń» sharshaǵanda ákimniń,
Beriktigi joǵalady dátińniń.
Aldanasyń aqsha kórseń baladai,
Osaldyǵy az bolyp pa qatynnyń?
Áielder-ai, ádemisiń, pańsyńdar,
Keide – aqymaq, keide – qatal hansyńdar.
Birde jelsiz boratsańdar, al birde –
Altyn sandyq, syr saqtaityn jansyńdar.
Áielder-ai, tirshiliktiń dámi ediń,
Perishteń kóp, ushyrasar jálebiń.
Qupiiańdy asha almadym,
Asha almai,
Ketem sirá, áielderdiń álemin.
***
Áiel baqyty
Tursynhan Ábdirahmanova
Áiel názik gúl deisinder erekshe,
Osy oiyndy, dostym óziń kel, ekshe.
Máńgi gúldep bolý úshin baqytty
Sol áielge kóp dúnie kerek pe?
Úimei-aq qoi basyna onyń bar qutty,
Syilama sen, oqa, ushtop barqytty.
Erteli-kesh úige esikten kirgende,
Jadyrańqy ajaryńa ol baqytty.
Syilama sen, injý, marjan, jaqutty,
Syilama sen, biik mansap taqytty.
Júdeý janyn ne synyńqy qabaǵyn
Tani salǵan nazaryńa ol baqytty.
Ustamasań áiel edi dep yqtyryp,
Bólisetin bolsań baryńdy uqtyryp.
Bar kúiińe ortaq etseń baqytty ol
Qyzmetinde bolar máńgi tik turyp.
***
Áiel
Shómishbai Sariev
Ómirge kelgenime ókinbeimin,
Bar biikke jetem dep bekinbeimin.
Qarlyǵash uia salyp júregime,
Júregimdi aialap otyr meiirim.
Júrektiń balapany bir-bir jyrym,
Izimnen qol bulǵaidy myń bir kúnim.
Qupiia bop ómirde qala berer,
Juldyzymdy jandyrǵan myń bir túnim.
Myń bir tún ertegisin oiǵa alamyn,
Balqidy bulan-talan boida qanym.
Áieldiń janaryna ǵashyq bolyp,
Qanshama mahabbatty toilaǵanym.
Árbir qus ushyp shyǵar óz kóginde,
Tirlikten men baqylap sezgenimde.
Dúnie – áielderdiń janarynda,
Ómir tur áielderdiń kózderinde.
Sol janar tartyp sodan tabylasyz,
Sol kózderdi qashan da saǵynasyz.
Ómirdiń uly máni – áielderde,
Áielsiz bul dúnie maǵynasyz.
Qyran bop biik shyńǵa taǵy qondym,
Kóziniń qarasynyń aǵy boldym.
Ǵashyqtyqtan qasha almai men ainalyp,
Men-daǵy bir áieldiń «baǵy» boldym.
Kúni boldym, juldyzdy túni boldym,
Bilmeimin úlken boldym, uly boldym.
Mahabbattan qasha almai men ainalyp,
Men-daǵy bir áieldiń «quly» boldym.
Jumbaǵy mol árbir shyń, ár tóbeniń,
Áielsiz erkek basym qaiter edim?!
Mahabbattan týatyn ár balany,
Jasasyn áiel degen mártebelim!
***
Áiel kúlkisi
Ábish Kekilbaev
Anaý bir kezde kelinder
Kórpesin jańǵyz jamylǵan.
Órt qoinyna enip jer,
Jastyqtar jasqa malynǵan,
Joǵaltyp san tún taǵatyn,
Talai áiel jylady.
Qos janardan aǵatyn
Qasirettiń bulaǵy.
Sol jyldar áli jadymda,
Sonda úirengem óz basym
Batyrdyń pák qanyndai
Qadirlep áiel kóz jasyn.
Áiel kúlse uǵamyn,
Jarqyldap júr dep analar.
Jamylmai ajal tumanyn
Esen - saý júr dep aǵalar.
Qulpyryp tur dep gúl shyǵyp,
Sabaǵynan úzilmei.
Ásemdep mynaý tirshilik
Áieldiń kúlgen júzindei.
