Foto: E-history.kz
Ulttyq statistika biýrosy XIX-XX ǵasyrdaǵy tarihi tulǵalardyń derekter jinaý isindegi rólin atap ótti, dep habarlaidy Ult.kz.
QR Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń Ulttyq statistika biýrosy qazaqtyń aǵartýshy-ǵalymdary men qoǵam qairatkerleriniń statistikanyń qalyptasýyna qosqan úlesi týraly eske saldy. XIX-XX ǵasyrlardaǵy ult ziialylary eldegi áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaidy taldaýǵa qajetti derekterdi jinap, ǵylymi turǵydan saralap, bolashaq statistika ǵylymynyń irgetasyn qalaýǵa atsalysty.
Abai Qunanbaev – uly aqyn ári oishyl 1882 jyly Semei qalasynda ótken alǵashqy halyq sanaǵyna qatysyp, Semei statistika komitetiniń múshesi bolǵan.
Shoqan Ýálihanov – onyń «Qyrǵyzdar týraly jazbalar», «Jońǵariia ocherkteri» jáne basqa da ǵylymi eńbekteri qazaqtar men óńirdegi basqa halyqtardyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaiyna qatysty kóptegen statistikalyq derekterdi qamtidy.
Ybyrai Altynsarin – onyń resmi qujattary, hattary men pedagogikalyq eńbekterinde mektepter sany, oqýshylar quramy, Torǵai ýezindegi otbasylardyń aýyr jaǵdaiy jáne jer bólinisi týraly naqty derekter kezdesedi.
Álihan Bókeihan – «ormanshy-statistik» mamandyǵy boiynsha bilim alǵan. Tobyl gýberniiasyndaǵy statistikalyq jumystarǵa qatysyp, F. A. Sherbinanyń ekspeditsiialarynda jer paidalaný men mal sharýashylyǵyn zerttegen. 1904 jyly ol «Dalaly ólkedegi qoi sharýashylyǵy» atty eńbegin jariialady. Onda kesteler, grafikter men kartogrammalar usynylǵan. Ol óz eńbekterinde bylai dep jazǵan: «Bir qazaq shańyraǵynda orta eseppen 5,75 adamnan keledi. Aýqatty 8 toptan turatyn qazaq otbasynyń eń kedeiinde 0,86 mal basy, al odan aýqattyraq otbasylarda 34,75 mal basy eseptelgen. Qazaq sharýalary qonys aýdarǵan sharýalarǵa qaraǵanda 2 ese az nan jese, etti 6 ese artyq jegen».
