فوتو: E-history.kz
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى XIX-XX عاسىرداعى تاريحي تۇلعالاردىڭ دەرەكتەر جيناۋ ٸسٸندەگٸ رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
قر ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸنٸڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى قازاقتىڭ اعارتۋشى-عالىمدارى مەن قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ ستاتيستيكانىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ٷلەسٸ تۋرالى ەسكە سالدى. XIX-XX عاسىرلارداعى ۇلت زييالىلارى ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايدى تالداۋعا قاجەتتٸ دەرەكتەردٸ جيناپ, عىلىمي تۇرعىدان سارالاپ, بولاشاق ستاتيستيكا عىلىمىنىڭ ٸرگەتاسىن قالاۋعا اتسالىستى.
اباي قۇنانباەۆ – ۇلى اقىن ەرٸ ويشىل 1882 جىلى سەمەي قالاسىندا ٶتكەن العاشقى حالىق ساناعىنا قاتىسىپ, سەمەي ستاتيستيكا كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ بولعان.
شوقان ۋەليحانوۆ – ونىڭ «قىرعىزدار تۋرالى جازبالار», «جوڭعارييا وچەركتەرٸ» جەنە باسقا دا عىلىمي ەڭبەكتەرٸ قازاقتار مەن ٶڭٸردەگٸ باسقا حالىقتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق جاعدايىنا قاتىستى كٶپتەگەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەردٸ قامتيدى.
ىبىراي التىنسارين – ونىڭ رەسمي قۇجاتتارى, حاتتارى مەن پەداگوگيكالىق ەڭبەكتەرٸندە مەكتەپتەر سانى, وقۋشىلار قۇرامى, تورعاي ۋەزٸندەگٸ وتباسىلاردىڭ اۋىر جاعدايى جەنە جەر بٶلٸنٸسٸ تۋرالى ناقتى دەرەكتەر كەزدەسەدٸ.
ەليحان بٶكەيحان – «ورمانشى-ستاتيستيك» ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم العان. توبىل گۋبەرنيياسىنداعى ستاتيستيكالىق جۇمىستارعا قاتىسىپ, ف. ا. ششەربينانىڭ ەكسپەديتسييالارىندا جەر پايدالانۋ مەن مال شارۋاشىلىعىن زەرتتەگەن. 1904 جىلى ول «دالالى ٶلكەدەگٸ قوي شارۋاشىلىعى» اتتى ەڭبەگٸن جارييالادى. وندا كەستەلەر, گرافيكتەر مەن كارتوگراممالار ۇسىنىلعان. ول ٶز ەڭبەكتەرٸندە بىلاي دەپ جازعان: «بٸر قازاق شاڭىراعىندا ورتا ەسەپپەن 5,75 ادامنان كەلەدٸ. اۋقاتتى 8 توپتان تۇراتىن قازاق وتباسىنىڭ ەڭ كەدەيٸندە 0,86 مال باسى, ال ودان اۋقاتتىراق وتباسىلاردا 34,75 مال باسى ەسەپتەلگەن. قازاق شارۋالارى قونىس اۋدارعان شارۋالارعا قاراعاندا 2 ەسە از نان جەسە, ەتتٸ 6 ەسە ارتىق جەگەن».
