Búgin QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministri J. Qasymbek, densaýlyq saqtaý ministri E. Birtanov, aýyl sharýashylyǵy vitse-ministri B. Beisenǵaliev tehnikalyq retteý jáne ony ári qarai jetildirý máseleleri boiynsha qabyldanǵan sharalar týraly baiandama jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
QR IIDM málimetteri boiynsha, ishki naryqta ónimderdiń qaýipsizdigi men sapasyn qamtamasyz etý jáne eksportqa jaǵdai jasaý maqsatynda 2018 jyly «Standarttaý týraly» QR zańy jáne oǵan ilespeli zańnamalyq ózgerister qabyldandy. Biznesti jańa talaptarǵa qaita baǵdarlaý úshin zańdardyń kúshine ený merzimi 2019 jyldyń 11 sáýirine belgilendi.
Eýropa elderiniń tájiribesine negizdele otyryp qabyldanǵan zań standarttaýdyń halyqaralyq úlgisine ótýge jaǵdai jasaidy jáne mynalardan turady:
-
standarttaý boiynsha jumystardyń biryńǵai operatory retinde Ulttyq standarttaý organyn belgilep, ulttyq standarttaý júiesin qurý;
-
«memleket-biznes-tutynýshy» arasynda standarttardy konsensýstyq talqylaý ortalyǵy retinde standarttaý jónindegi tehnikalyq komitetter mártebesin arttyrý;
-
biryńǵai talaptardy belgileý maqsatynda tehnikalyq erekshelikter arqyly memlekettik satyp alýda, salalyq zańnamada standarttardy, onyń ishinde sapasy boiynsha qoldaný aiasyn keńeitý.
Budan ózge, IIDMB-3 mindetterin iske asyrý aiasynda árbir taýarlyq top boiynsha standarttan anyqtalmaq. Bul óndirýshilerdi joǵary sapaǵa baǵdarlaýǵa múmkindik beredi.
Jalpy, J. Qasymbektiń aitýynsha, túzetýler ólshem quraldaryn kalibrleýdi damytýdyń halyqaralyq úlgisin engizýge, iaǵni shyǵarylatyn ónim sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
«Ónimdi ilgeriletý kezindegi tehnikalyq kedergilerdi joiý boiynsha jospar ázirlendi. Basty sharalar retinde mynalar anyqtaldy: óńdelgen ónim týraly talaptardy zerdeleý jáne kelisý, standarttardy beiimdeý, sondai-aq, qazaqstandyq akkreditteý júiesine akkreditteýden ótýge úmitker sheteldik sertifikattaý organdaryn tartýda akkredittelgen jáne synaq ortalyqtary bazasyn daiyndaý. Qazirgi ýaqytta osy jospardy iske asyrýǵa kirisip kettik», — dep túiindedi J. Qasymbek.
Aita ketý kerek ónimdi ilgeriletý kezindegi tehnikalyq kedergilerdi joiý boiynsha jospar densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy ministrlikterimen birlese otyryp ázirlengen.
Óz kezeginde QR densaýlyq saqtaý ministri E. Birtanov Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń tehnikalyq reglamentterine sáikestigi boiynsha ónimderdiń qaýipsizdigin baqylaýda atqarylyp jatqan jumystar týraly baiandady.
Qazirgi ýaqytta QR DSM EAEO tehnikalyq reglamentteriniń 20 talabynyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrady, onyń ishinde tamaq óniminiń qaýipsizdigi boiynsha 10 tehnikalyq reglamenttiń jáne azyq-túlik emes taýarlardyń qaýipsizdigi boiynsha 6 tehnikalyq reglamenttiń jáne basqa memlekettik organdarmen birlesip 4 tehnikalyq reglamenttiń talaptarynyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrady. 4 jyl ishinde tutyný naryǵyna sáikes kelmeitin ónimderdiń jalpy sanynyń azaiǵany baiqalady. Máselen, 2015–2018 jyldar aralyǵynda bul kórsetkish 26%-dan 14%-ǵa deiin tómendegen.
«2018 jyly ónim qaýipsizdiginiń ai saiynǵy monitoringi aiasynda 70 myńǵa jýyq ónim úlgileri satyp alyndy, onyń 9740-y zerthanalyq saraptama nátijeleri boiynsha tehnikalyq reglamentter talaptaryna sáikes kelmegen, onyń 69%-y óndirýshiler tańbalaý standarttaryn sáikes oryndamaǵany úshin bul tizimge kirse, 23%-y qaýipsizdik kórsetkishterine sai bolmaǵan, al 7,2%-ynda fizikalyq-himiialyq kórsetkishter sáikessizdigi tabyldy», — dedi E. Birtanov.
Sondai-aq, ósimdik maiynyń quramy boiynsha sút ónimderiniń 99 synamasynda jáne shujyq ónimderiniń 143 synamasynda ónimniń jasandylyǵy anyqtaldy. Jalpy, ónimderdiń qaýipsizdigi monitoringiniń qorytyndysy boiynsha sáikes kelmeitin ónimniń negizgi bóligi, iaǵni 66%-y – importtyq ónim, al 34%-y – otandyq óndirýshilerdiń ónimi.
Sonymen qatar, anyqtalǵan buzýshylyqtardy joiý maqsatynda 2 myńnan astam nusqama berilgen, al 2017 jyly bul kórsetkish 1166 bolǵan, 877 ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵalyp, 193 sot sheshimi shyqqan. Qaýipti dep sanalǵan 22 myń tonna ónim ainalymnan alynyp, joiyldy (2017 jyly — 20,5 tonna). Jalpy somasy 70 mln astam teńge aiyppul salyndy, 2017 jyly – 44,3 mln teńge bolatyn. Ministrliktiń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komiteti QR AShM-ge Resei Federatsiiasy men Belarýs Respýblikasy ónimderiniń 18 óndirýshisine qatysty materialdar jiberdi. Olar boiynsha veterinariialyq-sanitariialyq sharalar, onyń ishinde zerthanalyq baqylaý kúsheitildi.
EAEO-ǵa múshe memleketterdiń ýákiletti organdaryna anyqtalǵan sáikes kelmeitin ónimderge qatysty tiisti sharalar qabyldaý úshin 30-ǵa jýyq habarlama jiberildi.
Sonymen qatar, kameraldyq baqylaý qorytyndysy boiynsha sot sheshimine bailanysty syrtqy ekonomikalyq qyzmettegi 47 qatysýshynyń qyzmeti toqtatylyp, 2018 jyldyń tamyz aiynan bastap shartty shyǵarylym tártibindegi balalar oiynshyqtaryn kirgizýge tyiym salyndy. Jalpy, elimizge ákelinetin shartty shyǵarylym tártibindegi taýarlar kólemi 47%-dan 8,6%-ǵa deiin qysqardy.
Ministrlik halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin ónimder týraly aqparattandyrý jumysyn kúsheitken. Buqaralyq aqparat quraldarynda 4 myńnan astam is-shara nasihattalǵan, bul – 2017 jylmen salystyrǵanda eki ese kóp kórsetkish.
«QR Densaýlyq saqtaý ministrligi qaramaǵynan Taýarlar men kórsetiletin qyzmet sapasyn jáne qaýipsizdigin baqylaý komitet qurylady. Ol adam densaýlyǵyna áser etetin taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin, meditsinalyq qyzmetter sapasyn, dárilik zattar men meditsinalyq buiymdar ainalymy, onyń ishinde dárihanalardaǵy shekti bólshektep satý baǵalaryn baqylaý, sondai-aq, halyqtyń sanitariialyq-epidemiologiialyq salamattylyǵyn qamtamasyz etý salasyndaǵy baqylaý qyzmetin atqaratyn bolady. Komitetti jáne onyń aýmaqtyq bólimshelerin qurý jónindegi uiymdastyrý is-sharalary 2019 jylǵy sáýirde aiaqtalady», — dedi E. Birtanov.
Aýyl sharýashylyǵynyń vitse-ministri B. Beisenǵaliev ministrliktiń Qytaimen, Parsy shyǵanaǵy jáne basqa da eksportqa baǵdarlanǵan eldermen shekteýlerdi alý boiynsha óz qyzmetterin atqaryp jatqanyn jetkizdi. Nátijesinde taýarlardyń basym túrleri boiynsha veterinariialyq-sanitariialyq jáne fitosanitariialyq shekteýler alynýda.
AShM aqparaty boiynsha, qazaqstandyq ónimder naryǵyna qol jetkizý boiynsha talaptar men sharttardy aiqyndaý jóninde basym eldermen kelissózder júrgizýdi bastaý qajet. Bul rette, olardyń sáikestikti baǵalaý nátijelerin ózara tanýy týraly kelisim jasasý máselesin de sheshý kerek. Densaýlyqqa paidaly degen ónimderge qol jetkizý boiynsha kelissiózderdi Densaýlyq saqtaý ministrligi júrgizýi kerek. Standarttarǵa erkin qol jetkizýdi jáne qoldanýdy qamtamasyz etý múmkindigi úshin otandyq óndirýshiler tiisti kelisimder jasasýy kerek. Sheteldik standarttardy aýdarý qarastyrylýy kerek.
«Bastapqy kezeńde qazaqstandyq sáikestik sertifikattarynyń sheteldik naryqtarda tanyla qoimaitynyn túsinemiz. Osyǵan bailanysty, jedel shara retinde Eýroodaq, AQSh jáne QHR naryǵynda jumys isteitin halyqaralyq sáikestikti baǵalaý jónindegi organdardy tartý qajet. Bul úshin Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń Tehnikalyq retteý jáne metrologiia komiteti Qazaqstanda mundai organdardyń akkreditteýden ótýin ońailatyp, merzimderin qysqartýy kerek», — dedi B. Beisenǵaliev.
Kelisilgen saiasatty jáne eksporttyń memlekettik qoldaý sharalaryn ortalyqtandyrýdy qamtamasyz etý úshin «Qazaqstanda jasalǵan», Qazaq Organic Food, KazMeat, Halal Kazakhstan, KazMai qazaqstandyq brendtermen bailanysty máselelerdi sheshý qajet. Iaǵni, atalǵan brendterdi berýge, olardy qoldaný sharttary men jaýapkershiligi qarastyrylýy kerek.
QR AShM sondai-aq, erekshe qasietteri nemese sapasy bar ónimdi óndirýmen jáne ótkizýmen bailanysty máselelerdi retteý boiynsha sharalar qabyldaý kerek deidi. Mysaly, «halal-indýstriia» salasyndaǵy biryńǵai saiasatty atap ótýge bolady. Densaýlyq saqtaý ministrliginiń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý komiteti men Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrliginiń Tehnikalyq retteý jáne metrologiia komiteti janynan aýyl sharýashylyǵy jáne tamaq ónimi boiynsha nysanaly fýnktsiialary bar jekelegen qurylymdyq bólimsheler men tóraǵalar orynbasarlarynyń birlikterin qurý qajettiligi týyndap tur. B. Beisenǵalievtiń aitýynsha, alǵa qoiylǵan mindetterdi iske asyrý tek eksportty ilgeriletýge ǵana emes, otandyq óndirýshilerdiń zamanaýi óndiristik standarttarǵa kóshýine de yqpal etedi.
Otyrys barysynda «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarmasynyń tóraǵasy A. Myrzahmetov te sóz sóiledi.
Onyń aitýynsha, ótken jyldyń úshinshi toqsanynda 11 myńnan astam taýar importtan alynyp tastalǵan. Olardyń shamamen 4%-y tiisti sertifikatyn ýaqytynda usynbaǵan. Osy baǵytta biyldan bastap Palata otandyq kásipkerlerge zańdy túrde indýstrialdy sertifikattar beredi. Búgingi kúni Qazaqstandyq indýstriiany damytý institýtymen birge ónim nomenklatýrasy bar taýar óndirýshilerdiń tizilimin qurý boiynsha jumys júrgizilýde. A. Myrzahmetovtyń aitýynsha, bul joba qazaqstandyq biznestiń damýyna yqpal etedi.
Máseleni qaraý qorytyndysy boiynsha, QR Premer-Ministri B. Saǵyntaev búginde barlyq múmkindikter jasalǵanyn, bizneske kóptegen jeńildikter qarastyrylǵanyn atap ótti. Osyǵan bailanysty, qoǵamdyq uiymdarǵa otandyq naryqta usynylǵan ónimderdiń sapasyna baqylaýdy kúsheitý qajet. Oǵan qosa, jumys nátijelerin taldap, qajet bolǵan jaǵdaida keibir memlekettik qyzmetterdi memlekettiń baqylaýyna qaita ótkizý máselesin qaraý tapsyryldy.
Budan ózge, Qazaqstan shekarasynan tys jerlerde otandyq brendterdi ilgeriletý máselesin pysyqtaý tapsyryldy. Syrttan ákelingen, eksporttalǵan ónimderge de sertifikattar berý qajettiligi atalyp ótti. Osyǵan orai, Indýstriia jáne infraqurylymdyq damý ministrligine memlekettik baqylaýdy jetildirýge baǵyttalǵan qajetti zańnamalyq sharalardy qabyldaýdy tezdetý, sonyń ishinde aqparattyq júieler men kontrafaktilik ónimdi alyp tastaý tetikterin engize otyryp iske asyrý tapsyryldy. Sonymen qatar, ónerkásiptik ónimge memlekettik baqylaýdy júzege asyrý fýnktsiiasyn bekitý jumystaryn aiaqtaý qajet.
