ٷكٸمەتتە ٶنٸم قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قارالدى: ساپانى باقىلاۋ كٷشەيتٸلدٸ

بٷگٸن قر پرەمەر-مينيسترٸ باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ ج. قاسىمبەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ە. بٸرتانوۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترٸ ب. بەيسەنعاليەۆ تەحنيكالىق رەتتەۋ جەنە ونى ەرٸ قاراي جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا قابىلدانعان شارالار تۋرالى بايانداما جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.

قر ييدم مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, ٸشكٸ نارىقتا ٶنٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەكسپورتقا جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2018 جىلى «ستاندارتتاۋ تۋرالى» قر زاڭى جەنە وعان ٸلەسپەلٸ زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر قابىلداندى. بيزنەستٸ جاڭا تالاپتارعا قايتا باعدارلاۋ ٷشٸن زاڭداردىڭ كٷشٸنە ەنۋ مەرزٸمٸ 2019 جىلدىڭ 11 سەۋٸرٸنە بەلگٸلەندٸ.

ەۋروپا ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸنە نەگٸزدەلە وتىرىپ قابىلدانعان زاڭ ستاندارتتاۋدىڭ حالىقارالىق ٷلگٸسٸنە ٶتۋگە جاعداي جاسايدى جەنە مىنالاردان تۇرادى:

• ستاندارتتاۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ بٸرىڭعاي وپەراتورى رەتٸندە ۇلتتىق ستاندارتتاۋ ورگانىن بەلگٸلەپ, ۇلتتىق ستاندارتتاۋ جٷيەسٸن قۇرۋ;

• «مەملەكەت-بيزنەس-تۇتىنۋشى» اراسىندا ستاندارتتاردى كونسەنسۋستىق تالقىلاۋ ورتالىعى رەتٸندە ستاندارتتاۋ جٶنٸندەگٸ تەحنيكالىق كوميتەتتەر مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ;

• بٸرىڭعاي تالاپتاردى بەلگٸلەۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق ەرەكشەلٸكتەر ارقىلى مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدا, سالالىق زاڭنامادا ستاندارتتاردى, ونىڭ ٸشٸندە ساپاسى بويىنشا قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ.

بۇدان ٶزگە, ييدمب-3 مٸندەتتەرٸن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ەربٸر تاۋارلىق توپ بويىنشا ستاندارتتان انىقتالماق. بۇل ٶندٸرۋشٸلەردٸ جوعارى ساپاعا باعدارلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

جالپى, ج. قاسىمبەكتٸڭ ايتۋىنشا, تٷزەتۋلەر ٶلشەم قۇرالدارىن كاليبرلەۋدٸ دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ٷلگٸسٸن ەنگٸزۋگە, ياعني شىعارىلاتىن ٶنٸم ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

«ٶنٸمدٸ ٸلگەرٸلەتۋ كەزٸندەگٸ تەحنيكالىق كەدەرگٸلەردٸ جويۋ بويىنشا جوسپار ەزٸرلەندٸ. باستى شارالار رەتٸندە مىنالار انىقتالدى: ٶڭدەلگەن ٶنٸم تۋرالى تالاپتاردى زەردەلەۋ جەنە كەلٸسۋ, ستاندارتتاردى بەيٸمدەۋ, سونداي-اق, قازاقستاندىق اككرەديتتەۋ جٷيەسٸنە اككرەديتتەۋدەن ٶتۋگە ٷمٸتكەر شەتەلدٸك سەرتيفيكاتتاۋ ورگاندارىن تارتۋدا اككرەديتتەلگەن جەنە سىناق ورتالىقتارى بازاسىن دايىنداۋ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا وسى جوسپاردى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸسٸپ كەتتٸك», — دەپ تٷيٸندەدٸ ج. قاسىمبەك.  

ايتا كەتۋ كەرەك ٶنٸمدٸ ٸلگەرٸلەتۋ كەزٸندەگٸ تەحنيكالىق كەدەرگٸلەردٸ جويۋ بويىنشا جوسپار دەنساۋلىق ساقتاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸكتەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ ەزٸرلەنگەن.

ٶز كەزەگٸندە قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترٸ ە. بٸرتانوۆ ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرٸنە سەيكەستٸگٸ بويىنشا ٶنٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاۋدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا قر دسم ەاەو تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرٸنٸڭ 20 تالابىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرادى, ونىڭ ٸشٸندە تاماق ٶنٸمٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ بويىنشا 10 تەحنيكالىق رەگلامەنتتٸڭ جەنە ازىق-تٷلٸك ەمەس تاۋارلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ بويىنشا 6 تەحنيكالىق رەگلامەنتتٸڭ جەنە باسقا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ 4 تەحنيكالىق رەگلامەنتتٸڭ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرادى. 4 جىل ٸشٸندە تۇتىنۋ نارىعىنا سەيكەس كەلمەيتٸن ٶنٸمدەردٸڭ جالپى سانىنىڭ ازايعانى بايقالادى. مەسەلەن, 2015–2018 جىلدار ارالىعىندا بۇل كٶرسەتكٸش 26%-دان 14%-عا دەيٸن تٶمەندەگەن.

«2018 جىلى ٶنٸم قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ اي سايىنعى مونيتورينگٸ اياسىندا 70 مىڭعا جۋىق ٶنٸم ٷلگٸلەرٸ ساتىپ الىندى, ونىڭ 9740-ى زەرتحانالىق ساراپتاما نەتيجەلەرٸ بويىنشا تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر تالاپتارىنا سەيكەس كەلمەگەن, ونىڭ 69%-ى ٶندٸرۋشٸلەر تاڭبالاۋ ستاندارتتارىن سەيكەس ورىنداماعانى ٷشٸن بۇل تٸزٸمگە كٸرسە, 23%-ى قاۋٸپسٸزدٸك كٶرسەتكٸشتەرٸنە ساي بولماعان, ال 7,2%-ىندا فيزيكالىق-حيمييالىق كٶرسەتكٸشتەر سەيكەسسٸزدٸگٸ تابىلدى», — دەدٸ ە. بٸرتانوۆ.

سونداي-اق, ٶسٸمدٸك مايىنىڭ قۇرامى بويىنشا سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ 99 سىناماسىندا جەنە شۇجىق ٶنٸمدەرٸنٸڭ 143 سىناماسىندا ٶنٸمنٸڭ جاساندىلىعى انىقتالدى. جالپى, ٶنٸمدەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مونيتورينگٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا سەيكەس كەلمەيتٸن ٶنٸمنٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ, ياعني 66%-ى – يمپورتتىق ٶنٸم, ال 34%-ى – وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶنٸمٸ.

سونىمەن قاتار, انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا 2 مىڭنان استام نۇسقاما بەرٸلگەن, ال 2017 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 1166 بولعان, 877 ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ٸس قوزعالىپ, 193 سوت شەشٸمٸ شىققان. قاۋٸپتٸ دەپ سانالعان 22 مىڭ توننا ٶنٸم اينالىمنان الىنىپ, جويىلدى (2017 جىلى — 20,5 توننا). جالپى سوماسى 70 ملن استام تەڭگە ايىپپۇل سالىندى, 2017 جىلى – 44,3 ملن تەڭگە بولاتىن. مينيسترلٸكتٸڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتٸ قر اشم-گە رەسەي فەدەراتسيياسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ٶنٸمدەرٸنٸڭ 18 ٶندٸرۋشٸسٸنە قاتىستى ماتەريالدار جٸبەردٸ. ولار بويىنشا ۆەتەرينارييالىق-سانيتارييالىق شارالار, ونىڭ ٸشٸندە زەرتحانالىق باقىلاۋ كٷشەيتٸلدٸ.

ەاەو-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارىنا انىقتالعان سەيكەس كەلمەيتٸن ٶنٸمدەرگە قاتىستى تيٸستٸ شارالار قابىلداۋ ٷشٸن 30-عا جۋىق حابارلاما جٸبەرٸلدٸ.

سونىمەن قاتار, كامەرالدىق باقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا سوت شەشٸمٸنە بايلانىستى سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتەگٸ 47 قاتىسۋشىنىڭ قىزمەتٸ توقتاتىلىپ, 2018 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ شارتتى شىعارىلىم تەرتٸبٸندەگٸ بالالار ويىنشىقتارىن كٸرگٸزۋگە تىيىم سالىندى. جالپى, ەلٸمٸزگە ەكەلٸنەتٸن شارتتى شىعارىلىم تەرتٸبٸندەگٸ تاۋارلار كٶلەمٸ 47%-دان 8,6%-عا دەيٸن قىسقاردى.

مينيسترلٸك حالىقتىڭ ٶمٸرٸ مەن دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن ٶنٸمدەر تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ جۇمىسىن كٷشەيتكەن. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا 4 مىڭنان استام ٸس-شارا ناسيحاتتالعان, بۇل – 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسە كٶپ كٶرسەتكٸش.

«قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ قاراماعىنان تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت ساپاسىن جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاۋ كوميتەت قۇرىلادى. ول ادام دەنساۋلىعىنا ەسەر ەتەتٸن تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن, مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىن, دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار اينالىمى, ونىڭ ٸشٸندە دەرٸحانالارداعى شەكتٸ بٶلشەكتەپ ساتۋ باعالارىن باقىلاۋ, سونداي-اق, حالىقتىڭ سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق سالاماتتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ قىزمەتٸن اتقاراتىن بولادى. كوميتەتتٸ جەنە ونىڭ اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸن قۇرۋ جٶنٸندەگٸ ۇيىمداستىرۋ ٸس-شارالارى 2019 جىلعى سەۋٸردە اياقتالادى», — دەدٸ ە. بٸرتانوۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۆيتسە-مينيسترٸ ب. بەيسەنعاليەۆ مينيسترلٸكتٸڭ قىتايمەن, پارسى شىعاناعى جەنە باسقا دا ەكسپورتقا باعدارلانعان ەلدەرمەن شەكتەۋلەردٸ الۋ بويىنشا ٶز قىزمەتتەرٸن اتقارىپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ. نەتيجەسٸندە تاۋارلاردىڭ باسىم تٷرلەرٸ بويىنشا ۆەتەرينارييالىق-سانيتارييالىق جەنە فيتوسانيتارييالىق شەكتەۋلەر الىنۋدا.

اشم اقپاراتى بويىنشا, قازاقستاندىق ٶنٸمدەر نارىعىنا قول جەتكٸزۋ بويىنشا تالاپتار مەن شارتتاردى ايقىنداۋ جٶنٸندە باسىم ەلدەرمەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋدٸ باستاۋ قاجەت. بۇل رەتتە, ولاردىڭ سەيكەستٸكتٸ باعالاۋ نەتيجەلەرٸن ٶزارا تانۋى تۋرالى كەلٸسٸم جاساسۋ مەسەلەسٸن دە شەشۋ كەرەك. دەنساۋلىققا پايدالى دەگەن ٶنٸمدەرگە قول جەتكٸزۋ بويىنشا كەلٸسسٸٶزدەردٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ جٷرگٸزۋٸ كەرەك. ستاندارتتارعا ەركٸن قول جەتكٸزۋدٸ جەنە قولدانۋدى قامتاماسىز ەتۋ مٷمكٸندٸگٸ ٷشٸن وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر تيٸستٸ كەلٸسٸمدەر جاساسۋى كەرەك. شەتەلدٸك ستاندارتتاردى اۋدارۋ قاراستىرىلۋى كەرەك.

«باستاپقى كەزەڭدە قازاقستاندىق سەيكەستٸك سەرتيفيكاتتارىنىڭ شەتەلدٸك نارىقتاردا تانىلا قويمايتىنىن تٷسٸنەمٸز. وسىعان بايلانىستى, جەدەل شارا رەتٸندە ەۋرووداق, اقش جەنە قحر نارىعىندا جۇمىس ٸستەيتٸن حالىقارالىق سەيكەستٸكتٸ باعالاۋ جٶنٸندەگٸ ورگانداردى تارتۋ قاجەت. بۇل ٷشٸن يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جەنە مەترولوگييا كوميتەتٸ قازاقستاندا مۇنداي ورگانداردىڭ اككرەديتتەۋدەن ٶتۋٸن وڭايلاتىپ, مەرزٸمدەرٸن قىسقارتۋى كەرەك», — دەدٸ ب. بەيسەنعاليەۆ.

كەلٸسٸلگەن ساياساتتى جەنە ەكسپورتتىڭ مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن ورتالىقتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن «قازاقستاندا جاسالعان», Qazaq Organic Food, KazMeat, Halal Kazakhstan, KazMai قازاقستاندىق برەندتەرمەن بايلانىستى مەسەلەلەردٸ شەشۋ قاجەت. ياعني, اتالعان برەندتەردٸ بەرۋگە, ولاردى قولدانۋ شارتتارى مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ قاراستىرىلۋى كەرەك.

قر اشم سونداي-اق, ەرەكشە قاسيەتتەرٸ نەمەسە ساپاسى بار ٶنٸمدٸ ٶندٸرۋمەن جەنە ٶتكٸزۋمەن بايلانىستى مەسەلەلەردٸ رەتتەۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ كەرەك دەيدٸ. مىسالى, «حالال-يندۋسترييا» سالاسىنداعى بٸرىڭعاي ساياساتتى اتاپ ٶتۋگە بولادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتٸ مەن يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جەنە مەترولوگييا كوميتەتٸ جانىنان اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە تاماق ٶنٸمٸ بويىنشا نىسانالى فۋنكتسييالارى بار جەكەلەگەن قۇرىلىمدىق بٶلٸمشەلەر مەن تٶراعالار ورىنباسارلارىنىڭ بٸرلٸكتەرٸن قۇرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىنداپ تۇر. ب. بەيسەنعاليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋ تەك ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋگە عانا ەمەس, وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ زاماناۋي ٶندٸرٸستٸك ستاندارتتارعا كٶشۋٸنە دە ىقپال ەتەدٸ.

وتىرىس بارىسىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى ا. مىرزاحمەتوۆ تە سٶز سٶيلەدٸ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىندا 11 مىڭنان استام تاۋار يمپورتتان الىنىپ تاستالعان. ولاردىڭ شامامەن 4%-ى تيٸستٸ سەرتيفيكاتىن ۋاقىتىندا ۇسىنباعان. وسى باعىتتا بيىلدان باستاپ پالاتا وتاندىق كەسٸپكەرلەرگە زاڭدى تٷردە يندۋستريالدى سەرتيفيكاتتار بەرەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازاقستاندىق يندۋسترييانى دامىتۋ ينستيتۋتىمەن بٸرگە ٶنٸم نومەنكلاتۋراسى بار تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ تٸزٸلٸمٸن قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە. ا. مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا قازاقستاندىق بيزنەستٸڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ.

مەسەلەنٸ قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا, قر پرەمەر-مينيسترٸ ب. ساعىنتاەۆ بٷگٸندە بارلىق مٷمكٸندٸكتەر جاسالعانىن, بيزنەسكە كٶپتەگەن جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلعانىن اتاپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى, قوعامدىق ۇيىمدارعا وتاندىق نارىقتا ۇسىنىلعان ٶنٸمدەردٸڭ ساپاسىنا باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەت. وعان قوسا, جۇمىس نەتيجەلەرٸن تالداپ, قاجەت بولعان جاعدايدا كەيبٸر مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ مەملەكەتتٸڭ باقىلاۋىنا قايتا ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸن قاراۋ تاپسىرىلدى.

بۇدان ٶزگە, قازاقستان شەكاراسىنان تىس جەرلەردە وتاندىق برەندتەردٸ ٸلگەرٸلەتۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى. سىرتتان ەكەلٸنگەن, ەكسپورتتالعان ٶنٸمدەرگە دە سەرتيفيكاتتار بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ اتالىپ ٶتتٸ. وسىعان وراي, يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان قاجەتتٸ زاڭنامالىق شارالاردى قابىلداۋدى تەزدەتۋ, سونىڭ ٸشٸندە اقپاراتتىق جٷيەلەر مەن كونترافاكتٸلٸك ٶنٸمدٸ الىپ تاستاۋ تەتٸكتەرٸن ەنگٸزە وتىرىپ ٸسكە اسىرۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, ٶنەركەسٸپتٸك ٶنٸمگە مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرۋ فۋنكتسيياسىن بەكٸتۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ قاجەت.