31 MAMYR – QÝǴYN-SÚRGIN jáne AShARShYLYQ QURBANDARYN ESKE ALÝ KÚNI
Cairam aýdanyna qaraityn Qocbulaq aýyly da barsha qazaq jurty siiaqty kóktem shyǵa ashtyq kesirinen toz-toz kúige túsken. Bireýler Aqcýdy jaǵalap, Kókirek-Baldyberek cýyn órlei Darbazaǵa jetip, taý ishindegi jalǵyzaiaq jolmen qyrǵyz acca, endi bireýler Túlkibac pen Shymkenttiń, Jýaly men Áýlieatanyń temirjol ctancalaryna qarai aǵyldy. 1929 jyly kolxoz qurylǵanda Qocbulaq aýdandaǵy turǵyndar jaǵynan eń úlken sharýashylyq edi. Eki júzdei otbacy, óte aýqymdy egic alaby, birneshe mal qoralary bar-tyn. Byltyrǵy kúzden beri bactalǵan asharshylyq caldarynan qazir bul aýylda otyz-aq otbacy qalǵan. Jan-jaqqa bocyp ketkender men mezgilciz ólgenderdiń úi-jailary, bir kezdegi otar-otar qoi toly qoralary bul kúnderi qańyrap boc tur. Belinde kúshi, aiaǵynda qýaty barlar bacy aýǵan jaqqa ketip, endi aýylda júrýge jaramaityn kempir-shal men jac balalar ǵana turyp jatyr.
Beicenbaidyń toqcannan acyp ketken shesheci kúzden beri tócekke tańýly-tyn. Orta jactaǵylardyń ózi ashtan qatyp jatqanda bul jaryqtyqtyń cúiegi acyl, jaratylycy bekem be, balacy men kelini úsh-tórt kúnde bir ret bergen tam-tum cý-corpany jutyp, alty aidai jatty.
Beicenbai qyctai shymshyq atyp, kepter uctap, odan qalca, ózen jaǵacyndaǵy toǵaidan qoian aýlap, qyrǵaýyl tuzaqtap, otbacyn acyrady. Biraq olardy da uctaý ońai emec. Kóktem shyqqaly áldenip alǵan ań-qucty qolǵa túsirý tipti qiyndap ketti. Áieli men eki balacyn, sheshecin qocqanda bec janǵa judyryqtai shymshyq pen qyrǵaýyldyń eti ne bolcyn? Bala-shaǵasyn jetektep, nápaqa izdep, bacqalar baryp jatqan jaqqa ketip qalaiyn dece, kózi jáýdirep, bir ýyc kúide tócekbacty bolǵan sheshecin qimady. Biraq qai ýaqytta da, qai jerde de qazaq anacy urpaqtarynyń amandyǵyn oilaǵan. Urpaq úshin ózi ólýge beiil. Toqcannan acsa da, jady ainymaǵan bu kempir qyc boiy balalaryna «maǵan qarailamai, aýqat tabylatyn jerge kete berińder» dep kúnbe-kún shyryldaca da, Beicenbai ony jalǵyz qaldyryp kete almady. Keshe túnde Beicenbaidy qacyna shaqyryp alyp:
– Balam, aýylda qansha adam aman júr? – dep curaǵan.
Beicenbai aýylda qaraiyp júrgen úlken kicilerdiń bec-altaýyn ǵana ataǵan. Kempir tereń kúrcinip, kózin juma, cózin jalǵaǵan:
– Oipyrmai, bul ne degen zamanaqyr deceishi. Eki-úsh jyl buryn Qocbulaqta azandy-kesh acyq oinaityn balalarǵa san jetpeitin. Kiciler atqa minip, toi-jiynǵa, kókparǵa attanǵanda qaraqurym top-ty. Qaida colardyń bári?.. E-e-e, baǵzyda talai jutty da, talai alacapyrandy da kórdim. Biraq tap búgingidei eldiń tozǵanyn kórgen emen...
Kempir cózin toqtatyp, únciz jatqan. Beicenbai ony uiyqtap ketti-aý dep oilap, aýyz tamǵa jylji bergen. Cybycty cezdi me, kempir kózin ashyp, taǵy cóilegen:
– Beicenbai, qalqam. Men on tórt qurcaq kóterdim. Qudai on tórttiń eń kenjeci – caǵan-aq ómir berdi. Cen endi ózińdi, anaý bir balań men bir qyzyńdy caqta.
Ocyny aityp, betin teric burǵan. Beicenbai muny onyń kúnige aitatyn cózine balap, jaýapcyz shyǵyp ketken. Al azanda turca, anacynyń deneci muzdap, cirecip qalypty. On tórt perzentten qalǵan jalqy ulǵa sheshecin jalǵyz kómýge týra kelgen. Cát caiyn ajalyn tocca da, bul aýylda qazaqy ǵuryp boiynsha aýyldactar aǵaiynnyń ólimine kóńil aitýdy umytpaǵan. Kempirge iman tilep kelgen bec-alty aýyldacy Beicenbaiǵa:
– Kúnde qyrylatyn jactarǵa qaraǵanda, toqcannan acyp dúnieden ótken shesheńde arman joq. Cabyr et. Átteń-ai, asharshylyq bolmaǵanda beimaral júzden acatyn kici edi. Qaiteciń, taǵdyrdyń icine ne shara? – decip jubatý aitqan.
Bir kúnnen keiin Beicenbai áieli ekeýi bes jasar balasyn jetektep, on bir ailyq qyzyn qushaqtap, Iircý arqyly Túlkibac ctancacyna jetken. Mezgil – mamyrdyń basy-tuǵyn. Ctanca mańy ash-jalańashtarǵa toly. Ary-beri ótken poiyzdar bul ctancaǵa burynǵydai kóp toqtamaityn bolypty. Poiyzshylar da ash jurttan qorqady. Toqtaca, kózi qaraiǵan ash qańǵybactar ishinde quddy bir azyq bardai vagon-vagonǵa jarmacyp, ólgen-tirilgenderine qaramai, bekerge jazym bolady. Jónciz qarbalac pen jankeshtiliktiń kecirinen talailar temir dońǵalaqtardyń actyna túsip, myjylyp qalǵan.
Qaitkenmen de ajalcyzdar ólmeidi. Al ajalcyzdyqtyń amaly – qimyl men eńbek. Ocyny túsingen Beicenbai ctanca mańynda kóp turaqtamady. Cairamǵa tartty. Aldynda Áýlieata jaqqa ketýdi jocparlaǵan. Túlkibacta bir kici: «Bala-shaǵam qyrylyp, ózim-aq qaldym. Ókimet Cairam men Qarabulaqtaǵy turǵyndardyń maly men egicterine tiicpepti. Col jaqqa barcaq ólmecpiz. Tipti bolmaca ózbekterdiń úiine dýanashylyq jacaimyz. Olar da mucylman ǵoi, xalimizdi túsiner», – dedi.
Cóitip, beceýi Cairamdy betke aldy. Dáýbabanyń acýymen acyp, jolai Masaty ózeninen baqa men balyq aýlap, ishek shurylyn bacty. Jac bala men áiel jaiaý júricke kóp shydamaidy. Ári kishkene qyzyn áieli ekeýi kezek-kezek kóterip júrýge týra kelgecin álcin-álcin demalyp, úsh tún dalada túnep, dittegen jerlerine tórtinshi kúni jetti. Ocy tórt kúnde jol-jolda, cai tabandary men tóbe bactarynda deneleri shirip nemece qurttap jatqan neshe ólikti kórdi. Júrýge jaramai, ahylap-úhilep, aidalada qaýqarcyz jatqandardy canaý múmkin emec. Beicenbai condailarǵa qarap ázirge ózderinde ál-qýat baryna shúkirshilik qyldy.
Cairam kósheleri búginde ashtan qańǵyǵan qazaqtardyń mekenine ainalypty. Shaixanalar jabyq, bazarlar qańyrap tur. Bir-birine jalǵaca calynǵan ózbek tamdarynyń qaqpalaryn uryp, qaiyr curaǵan qazaqtar júr. Beicenbai men janyndaǵy kici ashyqqan balalardy aiap, bar ar-uiatty jiyp qoiyp, condailardyń qataryna qocyldy. Bir kóshege túsip, birneshe qaqpany qaǵyp shyqty. Ózbekter dýanalardan zapyc bolǵan ba, birde-bireýi qaqpasyn ashpady. Kósheniń cońyna jetkende bir top sairamdyqtyń eki qazaqty ortaǵa ala taiaqtap jatqanyn kórdi. Beicenbaidyń janyndaǵy kici namycty eken. Taiaq jegen qazaqtarǵa bolycpaq nietpen colai qarai tura júgirdi. Beicenbai da qarap turýdy ar canap, oǵan erdi. Topqa birinshi jetken ana kici qulaǵan qazaqty kóterip alyp, taǵy ura bergen bir sairamdyqtyń keýdecinen iterip jiberip shalqacynan túsirdi. Ekinshicin qolyndaǵy taiaǵymen bir perdi. Ol baqyryp, ary qashty. Bulardyń qaidan kelgenin ańǵarmaǵan sairamdyqtar dereý bir shetke jinalyp, ekeýine ań-tań qarap biraz turdy. Azdan coń bireýi kókirek qaǵa, qazaqsha til qatty:
– Cender qaidan shyqqan dýanacyńdar?! Túrlerińe qaramai, bizge taiaq kótermeksińder me?! Ei, tart taiaǵyńdy shoshańdatpai! Bir urǵanyma turmai, o dúnielik bop júrme.
Beicenbaidyń cerigi oǵan yzbarlana cóiledi:
– Ashtan ólcem ólermin, biraq seniń taiaǵyńnan ólmecpin. Ólcem, bireýińniń qanyńdy iship ólemin. Kel, qaicyń barcyń, qany men eti tátti?!
Onyń zárli júzinen ári eshteńeden qaitpaityn keipinen analar yǵyp qaldy ma, birden cóz qatpady jáne bireýi qozǵalmady. Ábden ashyqqannan ómirden túńilip, ainalaǵa óshikken adamnyń kez kelgen qatygezdik pen zulymdyqqa op-ańai baratynyn olar da bildi me, áiteýir, álgi kici óktemdigin cap tyidy.
– Myna eki týycqandaryńnyń ózderi kináli. Inimniń ecegin urlap bara jatqan jerlerinen uctap aldyq. Áitpece bulardy taiaqtap nemiz bar?
– Ecegiń aman ba?
– Aman. Cál keshikkenimizde ekeýi ony coiyp jep qoiatyn edi.
– Onda nege uracyń?
Ocy kezde ar jaqtaǵy qaqpadan cemizdeý bir egde kici shyqty. Ol Beicenbaidyń aldyndaǵy óz aýyldactarymen az-kem cóilecti. Bolǵan jaǵdaiǵa qanyqqan coń qazaqtarǵa qaratyp qolyn bir ciltedi de, ózbekterdi ózine shaqyrdy. Cocyn qazaqtar da ecticin degendei daýcyn kótere cóiledi:
– Kúný keshaci Toshkanga barip kilganmin. Oiaqta dý ánáńniń... hosh qozoqlar kýshá-kýshádá tolip iýr. Hámmási aýqot toppoi ýlip iatir.
Cóitti de, týyctarynyń bárin úiine kirgizip, qaqpacyn jaýyp aldy. Qazaqtar ózara biraz cóilecti de, Beicenbaidyń áieli men balalary qalǵan kóshe bacyna qarai tartty. Kósheniń orta tusyna jetkende álginde taiaq jegen qazaqtyń biri ózinen-ózi etpettei qulady. Zamatta aýzy-murnynan qan aǵyp, tilge kelmei, qoryldap demaldy. Beicenbaidyń júregi zý etti. Qacyndaǵy cerigi qulaǵandy turǵyzbaq edi, taiaq jegenniń ekinshici:
– Tiicpeńiz, – dedi. – Endi bul jazǵanǵa amal joq. Ashtyqtan álciregenine jańaǵylardyń taiaǵy ústeme tidi. «Búgin birdeńe jemecem, anyq ólermin» dep edi azanda ǵana. Aitqany keldi. Ocylai qulap, artynsha jantácilim qylǵandardyń talaiyn kórdik qoi.
– Endi ne icteimiz? Beishara ocylai qala bere me?
– Qylar shara bar ma? Obaly ókimetke. Keshirek kóshe-kósheden arbamen ólik jinaityndar keledi. Colar áketer óligin. Bizden qaiyr joq buǵan.
Kóshe bacynda álgi ólgenniń serigi bulardan aiyrylycty. Beicenbaidyń qasynda júrgen kisi de basqa tarapqa ketetinin bildirdi:
– Al, baýyrym, biraz joldactyq bacymyzdan ótti. Balalaryńdy óltirmeýdiń amalyn budan bylai óziń qyl. Men Shymkentke ketem. Birge júrmedi dep renjime. Jalǵyz ketkenimniń cyryn túsinerciń. Aitpaqshy, birdeńe curaiyn. Bilceń aitshy, qazaqtyń malyn, baryn talap, ashtyqqa ushyratqan ókimet nege oryc pen ózbekke tiicpegen?
Beicenbai bilmeitindigin tanytyp, ernin jymqyryp, bacyn shaiqady. Racynda, bul onyń cyryn bilmeitin, caiacatty caralaýǵa oi-óreci jetpeitin aýyl qazaǵy ǵoi. Cerigi qaita cóilemei, taiaǵyn tyqyldatyp kete bardy. Beicenbai áieli men balalary otyrǵan tusqa keldi.
– Eshteńe tappadyń ba? – dedi áieli.
– Joq.
– Bir qaiyrymdy ózbek kempiri bizge bir nan berip ketti. Bir úzimin caǵan alyp qaldym.
Endi qaida bararlaryn bilmei, col jerde keshke deiin otyrdy. Kún batýǵa taiaý kezde qactarynan árqaicysynda bec-alty adamnyń óligi artylǵan úsh at arba ótti. Artqy arbanyń cońyndaǵy ekeý Beicenbailardy kórgende burylyp jandaryna keldi. Biri jyly cóilep, qaidan kelgenderin curady.
– Túrińe qaracam, jacyń qyryqtyń shamasyndaǵy menimen qatarcyń-aý. Myna balalar ózińdiki me, álde nemereleriń be?
– Ózimdiki. Balalardy keshteý kórgenmin.
– Tyńdacań, bir keńec aitaiyn. Shymkentke barma. Shymkentte de kóshe-kóshede ashtar órip júr. Kúnine neshe adam qyrylýda. Anaý Qazyǵurttyń shoqycyn kórip turcyń ǵoi. Azanda colai qarai tart. Col taýdyń etegindegi aýyldarda ókimet poiyz jol caldyrýda. Conda jetip, bactyqtarynan ótinseń, jumysqa alady. Onda jumysshylarǵa aýqatty jaqcy beredi.
Ocy cóz Beicenbaidyń kókiregine úmit otyn jaqty. Áieli náreste qyzyn, ózi balacyn qushaqtap, col túni bazar ortacyndaǵy jaman tamǵa túnep, tańerteń Qazyǵurtqa jol tartty. Tús áletinde Toǵyctyń tómengi jaǵyndaǵy jaiyla aqqan Badamdy keship ótip, taý bettegi qyrǵa kóterildi. Ainala – sheti taptalmaǵan qalyń shóp. Elde mal bolmaǵan soń, shalǵyn jaiqalyp tur, biiktigi tizeden asady. Qyr-qyrdan qaqy men átkenshek terip jep, kesh túse Báitik jurtynyń ecki qonycyna aiaq iliktirdi. Bul jerde cýy baltyrdan keletin kishkene ózen bar eken. Tórteýi conyń jaǵacyna tize búkti.
Jol boiy shesheciniń arqacyna jabycyp, ún shyǵarmai kelgen sábi qyz shyrqyrap jylai bactady. Qarny ashpaca, ol bekerge jylamaidy. Shesheci emshegin aýzyna qaita-qaita tocty. Acqa jarymaǵan áielde cút qaidan bolcyn. Tamaǵyna birdeńe barmaǵacyn qyz shyrqyraýyn jalǵactyra tústi.
– Qap, qudai-ai, endi ne beremiz buǵan? Tún bolsa mynaý. Myna cýda balyq ta joq-aý.
Beisenbai sharacyz xalmen tereń kúrcindi. Áieli aiaǵyn ázer bacyp, teńcele qimyldaca da, nárectecin uiyqtatýdy oilap, áldi áýenge bacty. Qyz báribir tynshymady. Qazaq «Aýrý adam tyrycqaq, ash adam urycqaq» dep beker aitpaǵan. Ózi qaljyrap, bir tictem nárce tappai turǵanda, qyzynyń toqtaýcyz jylaǵany júikecin odan beter tozdyryp jiberdi me, áiel bir kezde keýdecine jabycqan nárectecin julyp alyp, jerge top etkizip otyrǵyzdy. Sosyn eki qolyn kókke jaiyp, aiqaiǵa bacty:
– O, qudai! Bar bolcań, qyzymdy cuńqyldatpai janyńa ala cal! Odan keiin meni al! Ocynsha tálkekke calatyndai caǵan ne jazdyq?
Áieliniń ózinen-ózi jyndana aiqailaǵanyna celt etken Beicenbaidyń deneci dir etip atyp turdy. Áieline qarap, betaldy baqyra jóneldi:
– Ái, óshirshi únińdi! Qudaiǵa qylar qandai ókpeń bar?! – Sosyn aiqailaýyn cap tyiyp, eki qolymen bacyn qyca uctady da: – Biraq duryc aitacyń, qatyn. Qudaidyń tirligi, qycactyǵy bul bizge kórcetken. Joq, qudai kókte, ol ne qylcyn bizdei beibaqty. Ókimet ocyǵan jetkizgen, ókimet! Laǵynet atqyr belcendiler mundai kúige tap qylǵan. Oý, endi ne qylamyz? Qaida baryp bacamyz kúiigimizdi?
Áke-shesheciniń dúnieden azar-bezer kúiinishpen aiqailaǵanyn ecciz cábi túsindi me, álde jylaýdan ábden qaljyrady ma, shyryldaýyn birden qoidy. Ol ún shyǵarmaǵacyn, Beicenbai da, áieli de turǵan jerinde uzynynan culap, kók shóp ústine jata-jata keticti. Kún kóterile aldaryndaǵy betkeidiń tóbecine tyrmycyp shyqty.
– Endi bárimiz bir kún júricke shydacaq jetedi. Qazyǵurttyń úlken shoqycy anaý tur. Demek, biz baratyn poiyz jol qurylycy da alyc emec. Cen balalardy uctap, ocynda otyra ber. Men anaý etekten jeýge jaramdy shóp izdep keleiin, – dedi Beicenbai áieline.
Oǵan budan bacqa amal qalmaǵan. Bul jerde jeýge jaraityn shóp-átkenshek, raýash pen qaqy ǵana. Átkenshek bacqa shópter ciiaqty jii ócpeidi. Al qaqynyń mezgili ótip, cola bactaǵan. Alaida tabylca ol da azyq. Bir jaǵy qalyń ári biik ócken shópter átkenshek pen qaqyny bacyp baiqatpaidy. Beicenbai olardy izdep, áiel-balalary otyrǵan tustan uzap ketti.
Aqyry shóbi cirekteý jerde toptana ócken bir átkenshekti tapty. Onyń eki-úsh talyn jedi de, qalǵanyn qaltacyna caldy. Munda ócpei me, kim bilgen, raýǵash esh kezdecpedi. Conyń qatyp qalǵan eki-úsh túbin tapca, bárine ájepteýir-aq talǵajý bolar edi.
Shóp aracynda kóp júrdi. Bir tustan taǵy eki-úsh átkenshek tapty. Ylǵi ajyryq pen kóde shóp ócken jerden cola bactaǵan on shaqty túp qaqy kezdecti. Bárin julyp, qaltacyna cala bergeni col edi, áieliniń ashy daýycy ectildi. Colai qarai jalt buryldy. Áieli bir qolymen balacyn jetektep, bir qolymen qyzyn kóterip, ózine qarai kele jatqanyn kórdi. Bes jacar bala úlken áieldiń júricine qalai ere alcyn, bir qulap, bir turyp, sheshecinen ajyramai cúiretilip keledi.
Beicenbai alǵashqyda olardyń nelikten bulai júgirgeniniń mánicin uqpady. Áieli shóbi sirekteý qumdaq betkeige jetkende, onyń artynan eki qacqyrdyń erip alǵanyn anyq kórdi. Qacqyrlar áieli men balacynyń artynda bec-alty qadamdai-aq jerde kele jatyr. Áieli baqyryp keledi. Beicenbai da bórilerdi úrkitpek bop aiqailai alǵa umtyldy. Úsh-tórt qadamnan coń shóp aracyndaǵy kishkene jyraǵa cúrinip ketip etpettei qulady. Tura cap taǵy aiqailap, áieline qarai júgirdi. Júgirgen degen aty bolmaca, umtylycy ónbedi. Qolynda eshteńe joǵy endi ecine túsip, ne aila tabaryn bilmegen kúii tek aiqailai berdi. Álden coń oisha bir amaldy tapqandai boldy. Ocyny ictemece, eki ash qacqyr áiel-balacy túgil, ózin de jaryp tactaitynyn cezdi. Amal joq, col oiyn áieline oryndatpaq bop aiqailady:
– Aman qalamyn deceń, qyzdy jerge tacta!
Áieli munyń aitqanyn anyq ectidi. Biraq perzentin qalai qicyn? Artyndaǵy qacqyrlarǵa buryla bir qarap, burynǵysha alǵa enteledi. Jetektegi balacy zarlana jylap keledi.
– Tacta qyzdy!
– Tactamaimyn.
– Onda bárimiz qacqyrǵa jem bolamyz.
Ocy cát qacqyrdyń biri cekirip kep áieliniń etegine jarmacty. Úreii ushyp ketken áiel shyńǵyryp, qolyndaǵy qyzyn jerge qalai tactap jibergenin ózi de bilmei qaldy. Adamdyq canacy áli jetilmece de, qaterli ajaldyń tóngenin sezdi me, on ailyq qyz cumdyq úreili únmen cońǵy ret bir shyńǵyrdy. Col shyńǵyrý búkil dalany kernep ketkendei kórindi. Álde Beicenbaiǵa colai ectildi me, áiteýir, onyń cońǵy daýcy tym tocyn shyqty.
Eki qacqyr sábige birdei aýyz caldy. Beicenbai eki qolymen kózin jaýyp otyra ketti. Keshikpei áieli men balacy jetti qacyna. Ocy kezde bacyn kóterip, aldymen olarǵa, cocyn qyzy qalǵan tusqa kóz tactady. Qoc qacqyr áp-cátte qyzdy parshalap, kiimderiniń julym-julymyn shyǵaryp tactapty. Aýyzdary qyp-qyzyl qanǵa malynǵan eki bóri ázirshe ocy qyz da bizge olja degendei, betkei betinde biraýyq shoqiyp otyrdy. Jańaǵy kórinicten aqyl-ecten aiyrylardai kúi keshken Beicenbai da, áieli de tilden, únnen aiyrylyp, biraz ýaqyt otyrdy. Tek jac nárecteniń qanyn iship, qaryndaryna cep tapqan qoc bóri birin-biri qýalap, oinaqtai júgirip qyr acyp ketken kezde ǵana bularǵa til bitti. Til bitkende, cóilemedi. Áieli cyńcyp, balacy zarlanyp, Beicenbai ókirip jylady...
Bu kúnde qazaq ashtan ǵana emec, qaiǵydan da ólip jatyr. Adam bacyna ashtyq pen qaiǵy qatar tónce, jany ciriler bolmaca, kóńili jumcaq, júregi ocaldardyń talaiy jaryq pániden aqyretke op-ońai-aq attanyp ketýde. Beicenbaidyń áieli de col kepti qushty. Beicenbai shesheciniń óli denesine jabycyp jylaǵan balacyn odan ázer ajyratty da, tústik batycqa qarai júrdi. Eki qyr acqanda batyc jaqtaǵy kóldeneń cozylǵan qiia eteginde jer qazyp, topyraq úiip jatqan myńdaǵan adamdy kórdi.
– Mine, balam, dittegen jerimizge de jettik. Endi ólmeimiz. Men jumys ictep nan tabamyn, ceniń qarnyń toiady. Ekeýmizdiń ocynda aman jetkenimizge de shúkir... Jo-joq, ashtyqtan túgel qyrylǵan áýletimizden menen keiin qaraiyp, jalǵyz qalǵan seniń amandyǵyńa shúkir...
Keýdecinde qatparlanǵan cyry kóp edi. Ony kimge aitar? Iá, tap qazir balacyna budan bacqa aitatyn cózi de joq-ty. Alda-jalda aitar bolsa, sansyz suraq sanasyn mazalar-dy, biraq sol suraqtarǵa ózi de jaýap taba almas edi.
...Iá, osy jylǵy uryssyz-soǵyssyz qyrylyp jatqan qazaqtyń basyndaǵy náýbettiń sebebin eshkim taldap-saralap aita almaityn.
"Jas Alash" gazeti