Astanada Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń (AÓSShK) V biznes-forýmy ótti. Oǵan uiymǵa múshe jáne baqylaýshy 25 memlekettiń ókilderi qatysty. Sharany Ulttyq ekonomika ministrligi, «Damý» kásipkerlikti damytý qory» AQ jáne AÓSShK hatshylyǵy uiymdastyrdy.
Qazirgi tańda elimizde ekonomikalyq ósimniń oń serpini baiqalady. Onyń birden-bir tetigin eldegi kásipkerlikti damytýmen bailanystyramyz. Al kásipkerliktiń kókjiegi elder arasyndaǵy iskerlik bailanystardyń jetilýimen ushtasady. Óitkeni, biznestiń tynysy onyń naryqtaǵy keńistiginiń ulǵaiýymen ashyla túsetini ras. Atalǵan forýmnyń da el úshin mańyzdylyǵy osynda. Onda sóz alǵandar Qazaqstannyń qazirgi ekonomikalyq damý qarqynyn joǵary baǵalap, bizdiń elmen ekonomikalyq bailanystardy bekite túsýge barynsha nietti ekendikterin aitty. Árine, buǵan elimizdiń álemdik básekelestikke umtylǵan qadamdarynyń yqpaly zor ekeni anyq. Máselen, Dúniejúzilik banktiń sarapshylary Qazaqstandy 2015-2016 jyldardaǵy «Doing Business» indikatory boiynsha eń joǵary ilgerileýdi kórsetken 10 ekonomika tobyna kirgizgen bolatyn. Ulttyq ekonomika vitse-ministri Aidar Áriphanov keltirgen málimetterine súiensek, ótken jylmen salystyrǵanda Qazaqstan «qurylys alýǵa berilgen ruqsat», «qýat kózimen qamtamasyz etý júiesine qosý», «minoritarlyq investorlardy qorǵaý» sekildi kórsetkishter boiynsha joǵary kórsetkishke ie bolǵan.
«Sońǵy 12 jylda bizdiń el tórtinshi ret úzdik reformator retinde atalyp otyr», dedi forýmnyń ashylýynda Ulttyq ekonomika vitse-ministri A.Áriphanov. Al bul kórsetkishterdiń bári eldegi kásipkerliktiń qadamyn keńeitýge septigin tigizdi. 2010 jyldan bastap «Damý» qorynyń bastamasymen Qazaqstanda kásipkerlikti qoldaýǵa arnalǵan «Biznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Onyń negizgi quraly nesie boiynsha mólsherlemeni sýbsidiialaý men kepilzat jetispegen jaǵdaida nesiege kepildik berý jáne ekinshi deńgeili bankter arqyly jeńildikpen nesie berý bolyp tabylady. Elimizde osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystar jaiynda «Damý» kásipkerlikti damytý qorynyń basqarma tóraǵasy Qanysh Tóleýshin baiandady.
«Biznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy júzege asyryla bastaǵan alty jyl ishinde osy baǵdarlamaǵa qatysýshylar 1,6 mlrd AQSh dollarynyń salyǵyn tólegen, 17,4 mlrd AQSh dollaryna shaqqandaǵy ónim shyǵarylǵan. 300 myńnan astam jumys orny ashylyp, burynǵylary saqtalyp qalǵan. Tólengen salyq mólsheri berilgen sýbsidiia kóleminen 4 ese artyq. Bul qarjynyń memleket qazynasyna eselenip quiylyp jatqanyn kórsetedi. 2016 jyly baǵdarlamanyń qorytyndysy boiynsha shamamen 155 mlrd teńge salyq túsip, kem degende 25 myń jumys orny saqtalyp, jańalary ashylady dep josparlanǵan», dedi «Damý» kásipkerlikti damytý qorynyń basqarma tóraǵasy Q.Tóleýshin.
Alqaly jiynda, sonymen qatar, AÓSShK atqarýshy direktory Gýn Tszianvei, AÓSShK Iskerlik keńesiniń tóraǵasy Chjan Iýi Tszin, Aziia damý bankiniń Qazaqstandaǵy ókildiginiń direktory Djovanni Kapannelli, Túrkiianyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Nevzat Ýianyk jáne basqa da halyqaralyq sarapshylar sóz sóilep, iskerlik bailanystardy jetildire túsý joldaryn áńgimeledi.
Forým aiasynda «Áielder kásipkerligin damytýdy qoldaý – AÓSShK elderiniń tájiribesi» jáne «Mikroqarjylandyrý sektoryn damytýdaǵy aimaqtyq úrdister», «Jasyl ekonomikany damytý», «Franchaizingti qoldaýdaǵy AÓSShK qatysýshy elderdiń tájiribesi» taqyryptarynda paneldik otyrystar uiymdastyrylyp, kásipkerlikti damytý jaiy keńinen talqylandy. Sondai-aq, forým «Bir beldeý – bir jol» jáne «Nurly jol» strategiiasyn júzege asyrý aiasynda áriptestik damytý jónindegi halyqaralyq forýmy», «AÓSShK Iskerlik keńesiniń ekinshi otyrysy» siiaqty sharalarmen jalǵasty.
Biznes-forým aiasynda «Damý» qorynyń uiymdastyrýymen 20-dan astam franchaizingtik kompaniialardyń ónimderi qoiylǵan «KazFranch-2016» kórmesi ótti. Qazir biznespen bailanysy barlarǵa «franshiza» sózi etene tanys. Frantsýz tilinen aýdarǵanda «jeńildik» degen maǵynany beretin bul termin búginde biznes ashýdyń tiimdi tetigine ainaldy. Ol degenimiz, daiyn brendti nemese biznes úlgisin paidalanýǵa quqyq beretin nemese tanymal bolǵan saýda belgisi men daiyn tehnologiialardy qoldanýǵa múmkindik beretin basqa da keshendi igilik. Árine, franchaizi men franchaizerdiń arasynda qol qoiylǵan kelisimshartta barlyq jeńildikter, mindetter men franchaizerdiń talaptary kórsetiledi. Al elimizde franchaizingtik jobalardy qarjylandyrýǵa «Damý» qory qoldaý bildirip jatqany belgili. «KazFranch» kórmesi de osy igilikti sharalardyń jalǵasy.
Sonymen, franshizalardy ekspozitsiialaýǵa arnalǵan alańda óz ónimderin shet elde de sata alatyn kompaniialardyń biri «Mimioriki» boldy. Bul – Textiline balalar kiimin shyǵaratyn tuńǵysh otandyq brend. Eldegi iri kiim óndirýshi. Sonymen qatar, «Jolly Volly» jyljymaly kofe satatyn dúńgirshikter jelisi de kórmeden kórindi. Franshizasyn shet elge satqan tuńǵysh kompaniia «RedDragon» da kelýshilerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. 2009 jyly qurylǵan «RedDragon» saýda belgisi búginde Almaty men Shymkenttegi qazaqstandyq naryqtan basqa Resei, Qyrǵyz elinde de tanymal. Qazaqstandaǵy iri konditerlik kásiporyndardyń úzdik úshtigine kiretin «Krendel» JShS da kórme mazmunyn tolyqtyrdy. Odan ári «Madlen» konditerlik kofehanalar jelisine toqtalýǵa bolady. Bul búgingi kúni qoǵamdyq tamaqtandyrý men konditerlik taǵamdar salasynda qarqyndy damyp kele jatqan kompaniialardyń biri. «Madlenniń qazirgi tańda 17 kofehanasy bar. Sondai-aq, kózge túsken taǵy bir kásiporyn – «Serebroff» zergerlik jelisi. 2011 jyly qurylǵan jeliniń qazir elimizde 27 salony bar. 2016 jyldyń sońyna deiin taǵy 3 zergerlik dúken ashpaqshy. Al 1996 jyly qurylǵan «Eldani» qaiyrymdylyq qory múmkindigi shekteýli jandarǵa jumys ornyn taýyp berýmen ainalysatyn tuńǵysh mekeme. 20 jyl ishinde myńnan astam sharalar men jobalardy júzege asyrǵan.
Aitqandai, forým qorytyndysynda «Damý» qory men «ShOK korporatsiiasy» AQ (Resei), Belarýs kásipkerlerdi qarjylai qorǵaý qory jáne Mońǵoliianyń shaǵyn jáne orta kásipkerlik qory arasynda, sondai-aq «Atameken» UKP men Mońǵoliia shaǵyn jáne orta kásipkerlik qory arasynda memorandýmǵa qol qoiyldy. Al bul qujattar elderdegi kásipkerlik kókjiegin keńeite túserine senim mol.
Dinara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)