Qasietti Ramazan aiyn Stambulda ótkizińiz

Qasietti Ramazan aiyn Stambulda ótkizińiz


sýret ashyq derekkózden alyndy


Eki qurlyqty jalǵastyrǵan Stambul – Ramazan aiynyń erekshe ádet-ǵurpyn saqtaityn erekshe meken. Túrik mádenietinde «On bir aidyń sultany» atalatyn Ramazan aiy – ishtei Jaratqandy taný, sabyr saqtaý, barmen bólisý, qulshylyq etý men  oraza ustaý aiy.


Biyl Ramazan aiy 23 naýryzdan 20 sáýirge týra keledi. Stambulǵa asyqqan týrister Ramazannyń qalalyq ádet-ǵuryptary men mádenietin kózben kóredi. Adamdar súiispenshilik, meiirimdilik jáne tózimdilik kórsetýge kúsh salatyn ortada ýaqyt ótkizedi.

Ramazannyń berekesi barlyq jerde seziledi


Stambuldaǵy qasietti aida meshitterdiń munaralaryna erekshe jaryqtarmen bezendirilgen jazýlar ilinedi. Osmanlydan qalǵan muralardyń biri – jarapazan aitatyn barabanshylar. Olar tań atqansha kóshelerdi aralap, baraban soǵyp, Ramazan týraly aiattardy aityp, tań namazynyń aldynda sáresige oiatady.

Ramazan aiynda oraza ustaý – qalyptasqan rásim. Sáreside alatańnan bastalatyn oraza aqsham namazymen jáne zeńbirekter dybysymen aiaqtalady. Keshke aýyzasharda úlken dastarhandarda bas qosatyn adamdar bir jutym sý men birneshe záitún nemese qurmamen aýyz ashady.

Stambuldyń úilerindegi aýyzashar dastarhandary Ramazan aiynyń sán-saltanatyn kórsetse, qalanyń kafeleri men meiramhanalary dástúrli taǵamdardyń bai mázirin usynady. Onyń ishinde býy burqyrap, jańa pisken Ramazan nandary qalany keremet hosh iispen toltyrady. Bul kezeńde eń tanymal taǵam – túrikterdiń “Gúllah” degen tiskebasary. Sút, raýshan sýy, anar men erekshe qamyrdan jasalatyn gúllahty túrikter “baklavanyń atasy” dep ataidy.

Sáresi aldyndaǵy dástúrli oiyn-saýyq

Stambuldyń meshitterinde aýyzasharlan keiin oqylatyn taraýih namazy qulshylyq pen jamaǵattyń Jaratqanǵa degen sezimin kúsheite túsedi. Túrli alańdarda, ásirese tarihi Sultanahmet aýdanynda namazdan keiin dástúrli Ramazan oiyn-saýyqtary bastalyp, qala men onyń turǵyndaryna merekelik kóńil-kúi syilaidy. Qala alańdarynda dini áńgimeler, poeziia keshteri men halyq qoiylymdary – mýzyka, bi jáne áńgimeler uiymdastyrylady. Ásirese, aýyz ádebietinen muraǵa qalǵan «Qaragóz ben Hadjivat» keiipkerleriniń qatysýymen dástúrli qýyrshaq teatrlary balalardyń da, úlkenderdiń de kóńilin kóteredi.

 

Stambuldyń kieli jerlerine rýhani saiahat

Stambuldy Ramazan aiynda erekshe etetin taǵy bir másele – onyń kieli jerleri.  Muhammed paiǵambardyń sahabasy Halid bin Zeid Ebý Eiiýb El-Ensaridiń qabiri ornalasqan Eiúp Sultan Kamii meshiti. Ramazan aiynyń alǵashqy orazasy tutylǵan Orých baba beiiti, Iýsha tóbe (Iýsha paiǵambardyń qabiri ornalasqan desedi), Iahia Efendidiń qabiri. Sonymen qatar Aiia Sofiia, Sultanahmet meshiti, Osmanlynyń padishahtary saltanat qurǵan Topkapy saraiy da týristerdiń súikti mekenine ainalǵan. Hz. Muhammedtiń qasietti jádigeri Hirka-i-Sherifti Ramazan aiy boiy Hirka-i-Sherif meshitinde kórýge bolady.

Stambulda ait qýanyshyn sezinińiz…

Stambulda ǵibadatpen ótkizilgen beibit Ramazan aiymen qoshtasatyn Aittyń alǵashuy kúni merekelik duǵalarmen toilanady. Kórshi-qolaý, týǵan-týyspen arqa-jarqa aralasyp, úlkenderge sálem berý úshin qonaqqa baratyn sát. Mereke kezinde qaladaǵy saiabaqtar men alańdarda ine shanshar jer qalmaidy. Aittyń qurmetine túrli oiyn-saýyq uiymdastyrylyp, kóńildi ýaqyt ótkizýge jaǵdai jasalady. Syrly Týǵan-týystar bas qosqannan keiin ait merekesi balalardy merekelik yqylaspen tamashalaý úshin qalalyq saiabaqtar men oiyn-saýyq ortalyqtarynda jalǵasýda. Tarihi oryndardy, dástúrli tájiribelerdi jáne Ramazannan shabyttandyrylǵan oiyn-saýyqty usda ine shanshar jer bolmaidy. Halyq natyn Stambýl biylǵy Ramazan aiynda qonaqtaryn kútýde.