سۋرەت اشىق دەرەككٶزدەن الىندى
ەكٸ قۇرلىقتى جالعاستىرعان ستامبۇل – رامازان ايىنىڭ ەرەكشە ەدەت-عۇرپىن ساقتايتىن ەرەكشە مەكەن. تٷرٸك مەدەنيەتٸندە «ون بٸر ايدىڭ سۇلتانى» اتالاتىن رامازان ايى – ٸشتەي جاراتقاندى تانۋ, سابىر ساقتاۋ, بارمەن بٶلٸسۋ, قۇلشىلىق ەتۋ مەن ورازا ۇستاۋ ايى.
بيىل رامازان ايى 23 ناۋرىزدان 20 سەۋٸرگە تۋرا كەلەدٸ. ستامبۇلعا اسىققان تۋريستەر رامازاننىڭ قالالىق ەدەت-عۇرىپتارى مەن مەدەنيەتٸن كٶزبەن كٶرەدٸ. ادامدار سٷيٸسپەنشٸلٸك, مەيٸرٸمدٸلٸك جەنە تٶزٸمدٸلٸك كٶرسەتۋگە كٷش سالاتىن ورتادا ۋاقىت ٶتكٸزەدٸ.
رامازاننىڭ بەرەكەسٸ بارلىق جەردە سەزٸلەدٸ
ستامبۇلداعى قاسيەتتٸ ايدا مەشٸتتەردٸڭ مۇنارالارىنا ەرەكشە جارىقتارمەن بەزەندٸرٸلگەن جازۋلار ٸلٸنەدٸ. وسمانلىدان قالعان مۇرالاردىڭ بٸرٸ – جاراپازان ايتاتىن بارابانشىلار. ولار تاڭ اتقانشا كٶشەلەردٸ ارالاپ, بارابان سوعىپ, رامازان تۋرالى اياتتاردى ايتىپ, تاڭ نامازىنىڭ الدىندا سەرەسٸگە وياتادى.
رامازان ايىندا ورازا ۇستاۋ – قالىپتاسقان رەسٸم. سەرەسٸدە الاتاڭنان باستالاتىن ورازا اقشام نامازىمەن جەنە زەڭبٸرەكتەر دىبىسىمەن اياقتالادى. كەشكە اۋىزاشاردا ٷلكەن داستارحانداردا باس قوساتىن ادامدار بٸر جۇتىم سۋ مەن بٸرنەشە زەيتٷن نەمەسە قۇرمامەن اۋىز اشادى.
ستامبۇلدىڭ ٷيلەرٸندەگٸ اۋىزاشار داستارحاندارى رامازان ايىنىڭ سەن-سالتاناتىن كٶرسەتسە, قالانىڭ كافەلەرٸ مەن مەيرامحانالارى دەستٷرلٸ تاعامداردىڭ باي مەزٸرٸن ۇسىنادى. ونىڭ ٸشٸندە بۋى بۇرقىراپ, جاڭا پٸسكەن رامازان ناندارى قالانى كەرەمەت حوش يٸسپەن تولتىرادى. بۇل كەزەڭدە ەڭ تانىمال تاعام – تٷرٸكتەردٸڭ “گٷللاح” دەگەن تٸسكەباسارى. سٷت, راۋشان سۋى, انار مەن ەرەكشە قامىردان جاسالاتىن گٷللاحتى تٷرٸكتەر “باكلاۆانىڭ اتاسى” دەپ اتايدى.
سەرەسٸ الدىنداعى دەستٷرلٸ ويىن-ساۋىق
ستامبۇلدىڭ مەشٸتتەرٸندە اۋىزاشارلان كەيٸن وقىلاتىن تاراۋيح نامازى قۇلشىلىق پەن جاماعاتتىڭ جاراتقانعا دەگەن سەزٸمٸن كٷشەيتە تٷسەدٸ. تٷرلٸ الاڭداردا, ەسٸرەسە تاريحي سۇلتاناحمەت اۋدانىندا نامازدان كەيٸن دەستٷرلٸ رامازان ويىن-ساۋىقتارى باستالىپ, قالا مەن ونىڭ تۇرعىندارىنا مەرەكەلٸك كٶڭٸل-كٷي سىيلايدى. قالا الاڭدارىندا دٸني ەڭگٸمەلەر, پوەزييا كەشتەرٸ مەن حالىق قويىلىمدارى – مۋزىكا, بي جەنە ەڭگٸمەلەر ۇيىمداستىرىلادى. ەسٸرەسە, اۋىز ەدەبيەتٸنەن مۇراعا قالعان «قاراگٶز بەن حادجيۆات» كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن دەستٷرلٸ قۋىرشاق تەاترلارى بالالاردىڭ دا, ٷلكەندەردٸڭ دە كٶڭٸلٸن كٶتەرەدٸ.
ستامبۇلدىڭ كيەلٸ جەرلەرٸنە رۋحاني ساياحات
ستامبۇلدى رامازان ايىندا ەرەكشە ەتەتٸن تاعى بٸر مەسەلە – ونىڭ كيەلٸ جەرلەرٸ. مۇحاممەد پايعامباردىڭ ساحاباسى حاليد بين زەيد ەبۋ ەييۋب ەل-ەنساريدٸڭ قابٸرٸ ورنالاسقان ەيٷپ سۇلتان كاميي مەشٸتٸ. رامازان ايىنىڭ العاشقى ورازاسى تۇتىلعان ورۋچ بابا بەيٸتٸ, يۋشا تٶبە (يۋشا پايعامباردىڭ قابٸرٸ ورنالاسقان دەسەدٸ), ياحيا ەفەنديدٸڭ قابٸرٸ. سونىمەن قاتار اييا سوفييا, سۇلتاناحمەت مەشٸتٸ, وسمانلىنىڭ پاديشاھتارى سالتانات قۇرعان توپكاپى سارايى دا تۋريستەردٸڭ سٷيكتٸ مەكەنٸنە اينالعان. Hz. مۇحاممەدتٸڭ قاسيەتتٸ جەدٸگەرٸ حيركا-ي-شەريفتٸ رامازان ايى بويى حيركا-ي-شەريف مەشٸتٸندە كٶرۋگە بولادى.
ستامبۇلدا ايت قۋانىشىن سەزٸنٸڭٸز…
ستامبۇلدا عيباداتپەن ٶتكٸزٸلگەن بەيبٸت رامازان ايىمەن قوشتاساتىن ايتتىڭ العاشۇى كٷنٸ مەرەكەلٸك دۇعالارمەن تويلانادى. كٶرشٸ-قولاۋ, تۋعان-تۋىسپەن ارقا-جارقا ارالاسىپ, ٷلكەندەرگە سەلەم بەرۋ ٷشٸن قوناققا باراتىن سەت. مەرەكە كەزٸندە قالاداعى ساياباقتار مەن الاڭداردا ينە شانشار جەر قالمايدى. ايتتىڭ قۇرمەتٸنە تٷرلٸ ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىرىلىپ, كٶڭٸلدٸ ۋاقىت ٶتكٸزۋگە جاعداي جاسالادى. سىرلى تۋعان-تۋىستار باس قوسقاننان كەيٸن ايت مەرەكەسٸ بالالاردى مەرەكەلٸك ىقىلاسپەن تاماشالاۋ ٷشٸن قالالىق ساياباقتار مەن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا جالعاسۋدا. تاريحي ورىنداردى, دەستٷرلٸ تەجٸريبەلەردٸ جەنە رامازاننان شابىتتاندىرىلعان ويىن-ساۋىقتى ۇسدا ينە شانشار جەر بولمايدى. حالىق ناتىن ستامبۋل بيىلعى رامازان ايىندا قوناقتارىن كٷتۋدە.
