"2022 jyly 892 adam qarjylyq piramidanyń qurbany bolsa, 2023 jyldyń toǵyz aiynda jábirlenýshiler sany – 2079 adamdy qurady". Búgin Parlament Májilisinde ótken otyrysta depýtat Nartai Aralbai qarjy piramidasynan kelip jatqan shyǵyndar men zalaly týraly depýtattyq suraý joldady. Bul týraly "Ult aqparat" habarlaidy.
Depýtattyń aitýynsha, «L-kapital» degen qarjylyq uiymnyń qurbany bolǵan qandastardyń sany qazir 1451-ge jetti. Kezinde bul qarjylyq uiymdy elge tanymal óner juldyzdary da jarnamalapty. Japa shekkenderdiń birazy zeinetkerler men jalǵyzbasty analar.
"Jalpy sany 1451 jábirlenýshige keltirilgen shyǵynnyń jalpy kólemi 10 499 000 000 teńge. Osynsha qarjyny «L-Kapital»-dyń basshylary izim-ǵaiym joq qyldy dep aryzdanǵan otandastarymyz atalǵan is boiynsha sottyń tym sozbaqqa salynyp ketkenine, prokýratýra organdardyń baiaý áreketine narazy", - deidi depýtat.
Alaida, depýtattyń aitýynsha, «L-Kapital» aktsionerlik qoǵamyna aldanǵandar sany 1451-den áldeqaida kóp bolýy múmkin. Sebebi, aryz jazǵan aǵaiyn qarjylyq quityrqylyqtyń qurbandary sanatynda áskeri bólim qyzmetkerleri, túrli deńgeidegi memlekettik qyzmetkerler, biýdjettik mekeme qyzmetkerleri bar deidi. Biraq olar belgili sebeptermen aryz jazýdan tartynyp otyrǵan kórinedi.
"2008 jyly qurylǵan áreketi qarjylyq piramidaǵa uqsas uiymdy Almaty qalasynyń Áýezov aýdandyq Ádilet basqarmasy resmi tirkegen. Alǵashynda elge qarjylyq saýattylyqty úiretetin biznes treningter ótkizip bastaǵan kompaniiaǵa qarjylyq saýatymdy arttyramyn dep barǵan halyq qazir solarmen sottasyp júrip, óz saýattaryn ózderi arttyryp aldy. Atalǵan qarjylyq uiym bir kezderi eldiń kúdigin joiý úshin túrli jobalarǵa investitsiia saldyq degen qujattardy kórsetken, biraq ol aqshalardyń qaida ketkeni de salymshylarǵa beimálim", - deidi Nartai Aralbai.
Sonda sońǵy aqshasyn salǵan halyqqa kim qorǵan bolady? Beimálim qarjylyq uiymdar aǵaiyndy aldap Qazaqstanda qashanǵy alshań basyp júre beredi?, dep saýal tastady depýtat.
Al internet alaiaqtyqtyń qurbany bolǵan qandasty qorǵai almasa, qarjylyq piramidanyń qaqpanyn qapqan otandasty arashalai almasa, olardyń qoldy bolǵan aqshasyn qaitara almasa onda quzyrly oryndardyń quzyry ne nársege jetedi? - dep quqyq qorǵaý organdaryna da tiip ótti.
Depýtat aryzdy joldaǵan eldiń naqty talabyn jetkizdi:
1. 1451 jábirlenýshiniń aryzynyń negizinde bastalǵan sot protsesi nege sozbaqqa salynyp ketkenin jáne Almaty qalasyndaǵy Bostandyq aýdandyq soty nege Aiyptaý aktisinde naqty aiǵaqtar joq dep isti prokýratýraǵa 3 ret qaitarǵanyn bilgisi keledi?
2. «L-Kapitaldyń» basshylarynan bólek sol ujymǵa aqsha salýǵa adamdardy úgittegen óner juldyzdaryn da Zań aldynda jaýapqa tartýdy talap etedi.
Sondai-aq, depýtattardyń atyna «Amanat Home» men «Amanat Halyk» kooperativterine aqsha salyp ne baspanasyn ala almai, ne salǵan aqshasyn qaitara almai otyrǵan azamattardan aryz túsken. Ádilet ministrliginiń Atqarýshylyq is júrgizý organdarynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júiesindegi «Boryshkerlerdiń biryńǵai tizilimine» jáne salymshylardyń aqparatyna sáikes «Amanat Home» kooperativin sotqa berip, sheshim shyǵyp, ol oryndalmai, aqshasy keri qaitpaǵan 453 adam bar. Olarǵa keltirilgen zalal 1 193 231 420 teńgeni qurap otyr. Bul kezek kúttirmeitin sheshýdi talap etetin másele ekenin jetkizdi Nartai Aralbai.
"Bas prokýratýranyń dereginshe, Qylmystyq kodekstiń 217-baby, iaǵni «Qarjylyq (investitsiialyq) piramidany qurý jáne oǵan basshylyq etý» boiynsha 2022 jyly – 104 is, al 2023 jyldyń toǵyz aiynda – 89 is sotqa jiberilgen. Istiń sany qysqarǵanmen, japa shekkender azaimai tur. Sebebi 2022 jyly – 892 adam qarjylyq piramidanyń qurbany bolsa, 2023 jyldyń toǵyz aiynda jábirlenýshiler sany – 2079 adamdy qurady", - dep málimdedi depýtat N. Aralbai.
Depýtat mynandai úsh usynys bildirdi:
1. Halyqtyń aqshasyn alyp aldap soqqan qarjylyq uiymdardy aýyzdyqtaityn vedomstva aralyq turaqty komissiia kerek. Sebebi ár memlekettik organ qazirgidei óz betinshe qyzmet etse is nátijeli bolmaidy. Óitkeni bir jylda qarjy piramidalarynan kelgen zalal 2,1 ese kóbeigen.
2. 2023 jyldyń mamyrynda Qarjylyq monitoring agenttigi 22 qarjy piramidasyn anyqtap tizimin jariialady. Ol tizimdi búginge deiin 70 myńnan astam adam ǵana kórgen. Bul óte az, sondyqtan eldi aqparattandyrýdyń qosymsha tetikterin tabý qajet. Sebebi bir jylda Qazaqstanda qarjylyq piramida qurbandarynyń jalpy sany úsh ese artqan.
3. Byltyr 5 aida Qarjylyq piramidaǵa qatysy bar degen kúdikpen 4000-ǵa jýyq sait pen akkaýntar buǵattalǵan, biraq bul da jetkiliksiz. Sondyqtan kúdikti saitty buǵattaýdy jedel júzege asyratyn tetik qarastyrý qajet.
"Osy depýtattyq saýalǵa zańnamada belgilengen merzim ishinde jazbasha jaýap kútemiz", - dep túiindedi sózin N. Aralbai.
