QR Qarjy ministrligi Parlamentte Úkimettiń respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly bergen esebi jaiynda habarlady. Jiynda Esep komitetiniń basshysy birqatar eskertý jasady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Qarjy ministrliginiń habarlaýynsha, Esep komitetiniń baiandamasynda kórsetilgen buzýshylyqtar sany artqan.
Ol óńirlerde tekserý komissiialarynyń nátijelik tekserýler aýqymynyń artýymen bailanysty.
Osylaisha, jergilikti atqarýshy organdardyń 2020 jyly 296 mlrd teńge kóleminde qarajatty tiimsiz jumsaǵany anyqtaldy.
Kerisinshe, qalǵan memlekettik aýdit organdarynyń qarajatty tiimsiz paidalaný derekteriniń aitarlyqtai tómendegeni baiqalady.
Osylaisha, Esep komiteti anyqtaǵan buzýshylyq faktileri 32%, al ishki memlekettik aýdit organdary (IMAK jáne IAQ) 3 esege azaiyp, 29 mlrd teńgeni (2019 j. - 94 mlrd teńge) qurady.
Tómendeýge negizgi sebep - bul aýdit salasyn tsifrlandyrýdyń nátijesi, iaǵni aqshany tiimsiz paidalaný faktileriniń aldyn alý jáne boldyrmaý boiynsha kameraldy baqylaý men aldyn alý sharalaryna bailanysty.
Esep komiteti Ulttyq qorǵa aýdarylýy tiis qarajattyń basqa maqsattarǵa aýdarylǵany anyqtalǵanyn atap ótti.
Alaida, Qarjy ministrligi eseptik kezeńde Ulttyq qorǵa jiberilýi qajet barlyq salyqtar men basqa da tólem túrleri tolyq qorǵa aýdarylǵanyn alǵa tartty.
Qarashyǵanaq jobasy boiynsha arbitrajdyq daýdyń nátijelerinde taǵaiyndalǵan qarjylyq ótemaqy biýdjettik synyptama jáne Biýdjet kodeksine sáikes «Respýblikalyq biýdjetke salyqtyq emes basqa túsimder» kody boiynsha aýdaryldy.
Al, Ulttyq qordyń aktivteri 2020 jyl ishinde 744 mlrd teńgege artyp 28,2 trln teńgeni qurady.
Esep komiteti ótken jyly, josparlanǵan qosymsha túsimderdiń 7 esege tómendegenin habarlady (jospar 1,5 trln teńge).
Qarjy ministrligi muny, naqtylanǵan respýblikalyq biýdjette josparlanǵan qosymsha salyq túsimderiniń kólemi 1,5 trln emes, 476 mlrd teńgeni qurady dep túsindirdi.
Ótken jyly tekserýlerge jariialanǵan moratorii men kásipkerlerge jasalǵan salyqtyq jeńildikterdi eskersek, is júzinde 710 milliard teńge qosymsha túsim túsken.
Osylaisha, Qarjy ministrligi is júzinde daǵdarys kezinde qosymsha kirister kóleminiń tómendeýine jol bermei, kerisinshe, josparlanǵan kirister kólemin 1,5 esege arttyrdy.
Esep komitetiniń esebinde bolashaq tólemderdegi artyq tólemder problemasy da kórinis tapqan.
Qarjy ministrliginiń málimetinshe, jeke shottardaǵy artyq tólemderdi tolyǵymen joiý múmkin emes. Osylaisha, KTS artyq tólemi jyl ishinde zańmen bekitilgen ai saiynǵy avanstyq tólemderdi tóleýge bailanysty. Mundai teń kiristi qamtamasyz etý halyqaralyq tájirbie, onyń ishinde EYDU elderinde de (AQSh, Frantsiia, Liýksembýrg jáne t.b.) bar.
Sonymen birge, tabysy 325 myń AEK-ten asatyn iri KTS tóleýshilerdiń ǵana ai saiyn avanstyq tólemder jasaý mindettemesi bar. KTS tóleýshileriniń qalǵan 90% -yna bul talap taramaidy.
Jalpy, esepti kezeńde avanstyq tólemderdiń 28,5 mlrd.teńgege tómendeýi (171,8-den 143,3 mlrd teńgege deiin) daǵdarys kezeńinde kompaniialardyń kiristeriniń tómendeýimen bailanysty.
2021 jyldyń 1 qańtaryna QQS boiynsha artyq tólem (debettik saldo) 1,6 trln. teńgeni qurady.
Bul somanyń barlyǵy derlik salyq tóleýshiler satyp alǵan taýarlar men qyzmetter boiynsha qalyptasqan.
Ony QQS tóleý úshin týyndaǵan salyq mindettemelerin óteý úshin paidalanýǵa bolady.
Esep komiteti sondai-aq memlekettik qaryzdyń ósýine nazar aýdaryp, onyń JIÓ-ge qatynasy 29,4% jetip, fiskaldyq saiasat tujyrymdamasynda belgilengen 27% sheginen asyp ketkenin atap ótti.
Qarjy ministrligi JIÓ-ge qatysty 27% kórsetkish indikativti ekenin jáne ony Úkimet daǵdarysqa deiingi kezeńde qabyldaǵanyn atap ótti.
Jalpy memlekettik qaryzdyń JIÓ-ge qatynasy Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly shartta belgilengen shekten jáne elimizdiń 2025 jylǵa deiingi ulttyq damý josparynda kórsetilgen kórsetkishten (JIÓ-niń 50%) aspaidy.
Qazirgi ýaqytta bul Tujyrymdama kúshin joidy, makroekonomikalyq jaǵdaidy jáne ekonomikalyq damýdyń basqa parametrlerin eskere otyryp jańa qujat ázirlenýde.
Qalai bolǵanda da, barlyq qaryz kórsetkishteri sol qalypta saqtalady jáne qaýipsiz deńgeide bolady.
