«Shal» jaily búgingi urpaqtyń biletini:
1. «Shal» (kaz. Shal, rýs. Starik);
2. Shal men Kempir (aýyz eki áńgime de jáne ertegilerde «Baiaǵy da bir kempir men shal bolypty» dep bastalatyn ertegini bárimizde oqyǵan bolarmyz);
3. «Shal men teńiz» (roman Ernest Hemingýei);
5. Ermek Tursynovtyń «Shal» atty filmi;
6. «Shal» aqyn. Aqyn Tileýke Qulekeulynyń laqap aty;
7. «Shal» - toponomikalyq ataý;
8. «Shal» - buiryq rai (aiaqtan shal);
9. «Shal» - qariialar jaily ár túrli kemsitýler men jaǵymsyz anekdottarǵa arqaý bolǵan jaǵymsyz «keiipker»;
10. «Shal» – shaitannyń aty.
Tolyǵyraq tarqatar bolsaq:
«Qazaqstannyń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Semei qalasynda «Kempir» taýy bar bolsa, Jambyl oblysyndaǵy Turar Rysqulov aýdany men Qyrǵyzstannyń shekarasynda «Shal» taýy bar. Qyrǵyz Alataýynyń batysynda ornalasqan. Osy taý bókterinen Shalsý ózeni bastaý alady.
Soltústik Qazaqstan oblysynda «Shal aqyn» aýdany bar. Ortalyǵy Sergeevka dep atalady. 25 jyl boiy qazaqsha ataýyn qaitara almaǵan bolyp tur.
«Naiman Ókiresh Shal. Shejirelerdiń ártúrliligine orai «Ókiresh Shal» keide -Toqpan degen kisiniń laqaby. Keide, Toqpan-Ókiresh Shaldyń uly. Óz zamanynda Ókiresh Shaldy - «Aqmyrza», «Aqsofy» dep te atapty. Qalai dep atasa da sol shejiredegi «Ókiresh Shal» qazir eń kemi úsh millionǵa jýyq naimannyń uly babalary, naimannyń «Ókiresh Shal» tarmaǵynyń bastaýy» (Kamal Abdrahmanov NaimanKZ gazeti (http://yvision.kz/post/48555().
«Shal Aqyn», Tileýke Qulekeuly (1748-1819) halyq aqyny, Abylai hannyń zamandasy.
(gazetten (http://www.inform.kz/kz/shal-akyn_a2192486).
Chal (iia, áýeli de osylai aitylǵan) — ózimizdiń tól túrki sózimiz. Bastapqy maǵynasy — sur; aq (shashqa qatysty). Shashyna aq túsken adamdy chal degen («Kerekinfo» gazetinen http://kerekinfo.kz/blog/16821.html). Qosarym, Qazaqtyń tól Alyp biinde (Álippesinde) «Ch» degen tańba joq. Bul bizdiń tilimizge orys otarshyldyǵymen birge engen kirme tańba.
«Qaýsaǵan kim-kimgede qara shalmyn.
Kempirim kóńilime jara saldyń.
Ókpelep teris qarap otyrsańda,
Men saǵan jańbyr jaýsa qarasarmyn!» (I.Qajymuqan «Shal»).
Derekkózi: https://www.zharar.com/kz/olen/1844-shal.html#read Qosarym: Shal men Kempir degen sózdi ekeýi birine-biri aitsa ǵana jarasymdy bolyp tur. Sebebi, bul kempiriniń shalyna «Sen durys qartaimadyń, Aqsaqaldy Abyz Ata bola almadyń» degen syni qaljyńy bolsa, shaly da odan qalyspai Sende Pir (ustaz) bola almai, bir qainaýyń kem bolyp «Kem Pir» bolyp qartaidyń degeni bolyp shyǵady. Ekeýinikin de birin-biri Adami qasiettiń eń biik shyńynan kórý úshin aitylǵan syni sózi dese ádemi jarasyp turǵan joq pa?
Biraq, bul Sózdi jastarymyz aitsa úlkendi mensinbegen qorlaý sóz bolyp shyǵady.
Pýshkinniń «Balyqshy men balyǵyn» aýdarǵan A.Baitursynov sol ertegini qazaqshalaǵanda ondaǵy erli-zaiypty qarttardy bylai ataidy:
«Teńizdiń jaǵasynda kempir men shal,
Turypty otyz úsh jyl naq dálme-dál».
«Qara taýda qara shal» romany. (Baiahmet JUMABAIULY).
Kempir-shal shýaq izdep, bala shýlar,
Mal mazatsyp, qýanyp, aýnap-qýnap (Abai).
«Kárilik, shal degen – bir, at qylǵandai,
Ainadai aqylyńdy tat qylǵandai» (Shákárim).
«Zamanyń túlki bolsa, tazy bolyp shal» (maqal).
«Zamanyń shabýylshy bolsa, qorǵaýshy bolyp shal» (Jas Alash №2 (16084) 12 qańtar, seisenbi 2016 jyl).
"Rabbyń úshin qurban shal!" aktsiiasyna qatys! - Muslim.kz.
Sońǵy úsh ǵasyrǵa jýyq basynda patshalyq Reseige, keiinnen Keńestik qyzyl úkimetke bodan bolǵan jyldary el arasynda qariialarymyzdy «shal» dep ataý dástúrimizge myqtap engen. Sebebi, bodandyq pen Qyzyl ukimettiń sumpaiy saiasaty aýzy dýaly Qariialarymyzdy jappai qyrǵynǵa ushyratyp (Alashordashylar), tiri qalǵandaryn shalǵa ainaldyryp jiberdi. Olardyń tujyrymynda «shal» degen sóz «Ata», «Aqsaqal», «Qariia», «Qart» degen sózderge teń syily sózder sapyndaǵy ataý degen pikirler berik ornaǵan. Biraq, bul tujyrym shyndyqqa esh janaspaidy.
«Altyǵa deiin bala erke, alpystan keiin shal erke». Bul maqalda Shaldyń deńgeii aqyly tolyspaǵan balaǵa teńelip tur.
Atam qazaqtyń aýzynan tastamaityn «Bala-shaǵa» deitin sózi bar. Balamyz sirá, Ata da emes, Aǵa da emes – kádimgi bala. Al Shaǵamyz Shal aǵa, iaǵni jasaryn jasap, asaryn asasa da Ata bolýǵa jete almaǵan adam degen maǵyna berip, baladan keiin atalyp, dárejesi baladan da tómen bolyp tur.
Shal sóziniń túpki maǵynasy «túngi tósekke jaramai qalǵan er adam» degen sóz (gazetten «Alash ainasy»).
«Redaktsiiamyzǵa shaqyra salyp edik, ebelektep kele qaldy shal. Ishindegisin kúbidegi airandai aqtara saldy shal. Paiǵambar jasynan assa da, bala siiaqty shal. Betindegi ájimi jarasyp turǵan shal… Birtúrli júregimizdi zyrq etkizdi… Qairan bizdiń shal…» (JAZǴAN: ZHASORKEN.KZ · QAŃTAR 14, 2013 jyl).
«Shal» sózi bul jerde jas adamnyń jas úlkenge qurmetiniń joq ekendiginen aiqyn habar berip, jasy kelgen qariiaǵa mensinbeýshilik, keleke, kelemej turǵysynda qoldanylǵan. Bul jerde pálenshe degen Aǵamyz, nemese Atamyz keldi dese óte jarasymdy bolar edi.
«Shaldarymyz nege sonshama jaǵympaz bolyp ketken» (gazetten). Shynynda da, jaǵympazdyq úlken kisiler úshin asa jaǵymsyz qasiet. Eldiń aryn arlap, joǵyn joqtaityn Aqsaqaldy Ata, Abyz Qariia bolsa «bas kespek bolsa da, til kespek joq» dep, hannyń aldynda da, qaranyń aldynda da árqashanda sózdiń Ádilin (aqiqatyn) aitar edi. El-jurtqa aiqyn kórinip turǵan jaǵympazdyq bir aýyz sózdiń ózi qariiany áp-sátte shalǵa ainaldyryp jiberedi. Demek, árbir qazaq balasy úshin Ata, Aqsaqal, Qariia, Abyz atanyp ádemi qartaia bilýden asqan erlik te, baqyt ta joq.
«Shal - shaitannyń aty» degenimizde, shaitan men shal «sha» degen bir túbirden bastalyp, shal bolyp qartaiǵan adamnyń shaitan siiaqty, eldi azdyrǵannan basqa eline, urpaǵyna esh paidasy joq tek qana «as iship aiaq bosatar» tiri jan iesi degendi bildirip tur. Aljyǵan shal máńgi ólmeitin eldi azdyrýshy shaitanmen teńestirilip otyr. Jaraisyńdar, Atalarym! Danalyq dep osyny ait. Qazaq ta osyǵan orai «jyn-shaitan» dep qosarlanyp aitylatyn sóz tirkesi bar. Jynnyń túbiri «yn», ary qarai qyn, qynap, iaǵni áiel adam degendi bildiredi. Demek, shaitannyń tegi áiel. Jyn-peri delinetini de osydan. Mine biz bul sóz tirkesterinen «Shaldyń» jasyna jetpei eli, rýy túgili otbasyna da qadiri joq, áieli men balasynyń aýzyna qaraǵan «bishara» adam degendi bildirip tur. Qazaqtyń «Azǵyn» degen sózi de osy maǵyna da qoldanylady. Maǵynasy, eshqashan eki sóilemei, bir aýyz sózge toqtaityn qazaq balasynyń sanasy azyp, ýádesinde tura almaityn, kóp sózdi áielge ainalǵany degendi bildiredi. Búgingi teatr sahnasynan kúnde kóretin, áieldiń keipine engen (áieldiń kiimin kiip áieldiń rolin somdaityn), qulaǵyna syrǵa salyp, basyna oramal tartqan, jynysyn almastyrǵan erkekterimiz ben «qazaqtyń bir aýyz sózge toqtaityn márt minezin» tárk etip, bilikte júrip, eki sóziniń birinde kózińdi baqyraityp qoiyp ótirik aitatyndar osy aitqanymyzdyń aidai aiǵaǵy bolmaq. «Erdiń eki sóilegeni ólgeni» (maqal).
«Erte, erte, erte de, Qańbaq shal degen shal bolypty. Mal men basqa zar bolypty. Kedeilikten shyqpapty. Ol aý salyp, balyq ustap, tamaq asyrapty. Jel soqsa, shal domalap jóneledi eken. Sodan oǵan Qańbaq shal dep at qoiylǵan eken» degen ertegiden «Shal» degen uǵymnyń áleýmettik dárejesiniń qandai deńgeide ekenin aiqyn kóremiz. Eger de «shal» degen sózdiń dárejesi Ata, Aqsaqal, Qariiamen teń bolatyn bolsa, onda biz Olarǵa da «usharyn jel, qonaryn sai» biletin «Qańbaqty» qosaqtap Qańbaq Ata, Qańbaq aqsaqal, Qańbaq qariia degen bolar edik. Demek, Shal degen uǵymdy Ata, nemese Qariiamen bir deńgeide dep aitýǵa tipten de kelmeidi.
Shal degen sózdi Ata, Aqsaqal, Qariia, Abyz, Qart («Qarttarym aman saý júrshi!») degen asa qurmetti ataýlarmen qatar qoldanylatyn jaqsy sóz dep qanshalyqty aqtap alǵymyz kelse de, el arasynda jii kezdesetin «aljyǵan shal», «sańyraý shal», «osyraq shal», «aqsaq shal», «toqsaq shal», «soqyr shal», «qyńyr shal», «qisyq shal», «malshy shal», «jalshy shal», «jaǵympaz shal», «qaiyrshy shal», «qajyǵan shal», «jutyr shal», «sum shal», «qý shal», «jalmaýyz shal», «jasyna jetpei qartaiǵan shal», «shal-shalshyq», «shal-shaýqan», «shal-shapyr» degen sózder Shal men Qariianyń arajiginiń qanshalyqty alys ekendigin aiqyn kórsetip turǵan joq pa?! Ózderińiz kórip otyrǵandai, búkil jaǵymsyz sipattaǵy sózderdiń bári tek qana «Shalǵa» qosaqtalyp tur.
Tarih taǵlymy: Sózdiń parqyn bilmei ózinen úlkenderge «shal» dep sóiletinder osy ataýlardyń bárine ábden ylaiyq bolady.
Birde marqum ákem bir jerge barý úshin atyna minip jatyrǵan bolatyn. Qasymyzǵa jasy otyzdar shamasyndaǵy bir kisi kelip amandyq joq, saýlyq joq «Shal! Sen mynany bilesiń be?» sóilei jóneldi. Ol kisiniń myna sózin ersi kórip, ákemniń betine qarasam, ákemniń túri órt sóndirgendei bolyp tútigip ketipti. Meniń jaýabymdy estigiń kelse «jaqynda beri» dedi. Álgi jigit ákemniń qasyna kelgende Ákemniń qamshysy, álginiń jaýrynyn da «oinai» jóneldi. Jaýyrynan «taspa tilingen» álgi jigit «Ata munyńyz ne?», «Meniń Sizge ne jazyǵym bar edi? dep shyr-pyry shyǵyp bezildegende baryp, ákemniń qolyndaǵy qamshy «oinaýyn» toqtatty. Sondaǵy ákemniń álgi jigitke aitqany, «Kimniń balasysyń? dep surap aldy da, budan bylai, birinshiden, ózińnen jasy úlken adamǵa Sálem beretin bol. Ekinshiden, eshkimge «Shal» dep aitpaityn bol. «Shal-shaitannyń aty», Sen meniń shaitan ekenimdi qaidan bilesiń» dedi. Álgi jigit «Ata keshirińiz!» endi qaitalamaimyn dep ýádesin berip jónine ketti.
Qazaqtyń barlyq uly men qyzy ózinen jasy úlkenderdi «Ata (Atai)», «Áke (Ákei), «Aǵa (Aǵai), «Áje (Ájei), «Apa (Apai)», «Jeńge», «Jeńeshe», Baqyt bolsa Báke, iaǵni Baqyt áke, Ereke, Sáke dep qurmettegen. Bul da qazaqtyń «at tergeý» ǵurpynyń bir túri. At tergeý – bizdiń halqymyzdyń adam syilaý jónindegi izettilik, kórgendik, kishipeiildilik qasietteriniń biik kórinisi. Qazirgi ýaqytta jastarymyzdyń, ásirese bilikte júrgender men qaltalylardyń arasynda úlken kisini «Shal», «Ái, Shal», «Myna shal», nemese «Starik» dep aitýshylar jii kezdesedi. Bulai deý jáne ózinen úlken adamnyń atyn týra ataý baryp turǵan anaiylyq pen jabaiylyq. Joǵaryda aitqanymdai, Bizdiń aýyldyń qariialary ózinen kishige ózin «shal» dep aitqyzbaityn. Keibir sózdiń parqyn bilmeitin áýmeser (essiz, bilimsiz, kórsoqyr, milaý) bireý tabyla qalsa, sol qariianyń qamshysy áýmeserdiń jaýyrynynda oinaityn. Úlkenderdiń únemi ózińnen úlken kisige «shal» dep aitpańdar, «shal-shaitannyń aty» deitinderi, ekeýiniń de alǵashqy býyndarynyń birdei bolatyny sodan. Qazaqta bastaýyn osy sózden alatyn «shala», «shalajansar», «shalaǵai», «shalaqai», «shalapai» (pispegen, jetispegen, kemeline kelmegen), «shaljiiý», «shalqaiý» (a. durys otyrmaý, b. jaǵymsyz áreket), Kir shalý (ylas bolý), «shalshyq» (teńiz de emes, kól de emes, kishkentai ǵana shuńqyrǵa jinalǵan, las sý), «shalys» (qate), «shalash» (úi dep, úi emes, soǵan uqsas birdeńe, kúrke), «shalan» (sýda ǵana ósetin baldyrdyń qýraǵan kezindegi ataýy), «shalam» (shóp-shalam, tolyq qandy as emes, iaǵni qunarsyz taǵam), shalyqtaý (esi aýysý), «shaly» (tek qana qara sýmen qorektenip, sýda pisetin dándi daqyl, shalǵy (oraq), shalǵyn (kók maisa) degen sózder bar. Demek, «shal» degenimiz, ómiriniń bárin tek qana «as iship, aiaq bosatqannan basqa dym bilmei, urpaqqa úlgi bolatyndai eshteńe qaldyrmai, maǵynasyz ótkizgen «nadan (beishara) adam» degendi bildirip tur.
Al oraqtyń shalǵy (shalǵy oraq) dep atalatyn sebebi, «shal» bolyp qartaiǵan qariianyń kók shalǵyndy (qazaqtyń uly mádenietin) qyryqqan sol shalǵydan aiyrmasy joq degen sóz.
«Shal» sóziniń etimologiiasyna kelsek, Sha jáne Al degen eki býynnan turady.
Sóz túbiri Al - alǵashqy atalarymyzdyń jiyntyq ataýy. Osy túbirden Alǵy (aldyńǵy, alǵashqy, aldymyzdaǵy), Alash, Alty Alash uǵymdary týyndaidy.
1.Sha – shab (shabys, shabyný, shabarman), 2.shaǵ (bala-shaǵa, shaǵala, shaǵadam), 3.shad (shat-shadyman), 4.shai (shaiy oramal), 5.shaq (shaqyrý, shaqyrym), 6.shal (shala, shalapai, shalaǵai, shalaqai, shalajansar, shalyq, shalyqtaý, shalshyq, shalqyma, shaly, shalý (aiaqtan shalý), shalǵy shalt (qimyl), shala qazaq t.t.), 7.sham (sham-shyraq), 8.shan (shana, shandyr), 9.shań (shań-tozań, shańǵy), 10.shap, shapan, shapalaq, shapqylaý 11.shar (domalaq shar, sharyqtaý), 12.shat (shattyq), 13.shaý (shaý tartý), 14.shash (bastaǵy shash), barlyǵy 14 sóz jasalyp tur. Ejelgi Qazaq Alyp biinde 30 dybys-tańba bar, qalǵan 12-si orystyń yqpalymen engen kirme tańbalar. Bul tańbalardyń ornalasýynda týra Quran Kárimdegi siiaqty 50/50 paiyz qaǵidasy saqtalǵan. Demek, «Sh» dybysy sońǵy 28 tańbanyń jartysyn berip, Shal dep atalyp tur. Sońǵy Alashtyń balasy (uly, qyzy, urpaǵy) degen maǵyna beretin 29-shy «Y» jáne 30- «I» tańbasy buǵan enbei qalǵan. Aqiqatyn da, qazaqtyń tolyq qandy sóz túbirleriniń bárinde qoldanylatyn 15/15 bolyp, 50/50 paiyzdy quraýǵa tiis edi. Demek, bul jerde de tolyq qandy sóz jasalmai, bir qainaýy ishinde qalǵan bolyp tur.
«Shal – shalaqai, qariia – qadirli» (Tóregeldi Sharmanov, akademik, Qazaqstan Memlekettik syilyqtyń laýreaty: Aqsaqal – halyqtyń ar-uiaty degen sóz).
«Sózdiń mán-maǵynasyn túsinbei, tereńine úńilmei, oryndy-orynsyz jerine qoldana beretin kezimiz bolady. Jazylǵan sóz tasqa basqan tańbadai bop óshpei, keiingi býynǵa qaldyrylady. Urpaǵymyz qatelespei, ár sózdi óz maǵynasynda qoldansyn desek, ózimiz barlyq sózdiń túp-tórkinine zer salyp, qoldanylý aiasyn bilip júrgenimiz abzal.
Ádette aqsaqaldy – shal, shaldy – qariia dep shatastyryp, sinonim retinde kezektestirip aita beremiz. Shyntýaitqa kelgende, sinonim sózderdiń de qoldanylar orny bar.
Baýyrjan Momyshuly jasy úlken qarttardy shal, qariia, aqsaqal, abyz dep tórtke bólgen. Otbasy, oshaq qasynan uzap shyǵa almai, tútin ańdyp, úi aralap, saiasi ósek aitatyn qart – shal. Óz áýletin shashaý shyǵarmai ýysynda ustap, bilik júrgizgen qartty qariia dep, tutas bir aýyldyń joq-jitigin túgendep, jyrtyǵyn bútindep, azamatyn atqa mingizip, aidynyn asyryp otyratyn qartty aqsaqal dep, búkil eldiń sózin sóilep, namysyn jyrtyp, daý-damaiyn sheship, arǵy-bergi tarihtan áńgime qozǵap, tula boiyna ulttyq rýh, izgi qasietterdi molynan sińirgen qartty abyz dep ataǵan». Menińshe buǵan eshqandai kommentarii qajet emes.
Tolyǵyraq: http://massaget.kz/layfstayl/debiet/bauyirjan_momyishulyi/35726/
Materialdy kóshirip basqanda Massaget.kz saityna gipersilteme mindetti túrde qoiylýy tiis.
Joǵary da kórsetilgen derekterden «Shal» sóziniń birneshe maǵyna beretinin kóremiz.
A. Qazaq dalasynyń keibir óńirleri úshin jaǵymdy sóz, qurmetti ataý. Áitpese, «Shal» degen sóz rý atyn iemdenip, taýǵa, ózenge, eldi meken ataýlaryna berilmegen bolar edi.
Á. Shal – buiryq rai, (shal (shala) bolmai ádemi qartaiý úshin qarsy áreket et, qurbandyq shal, aiaqtan shal (qastandyq jasa), óltir, kes, aldyn al degen maǵynalardy qamtidy.
B. Shal - Qazaq halqy asa qurmetteitin Ata, Aqsaqal, Qariia, Abyz degen eń qurmetti uǵymdardyń siraǵyna da tatymaityn qariialarymyzdyń atyna aitylatyn qorlaý sóz.
Uly Atalarymyz bizge «Óser eldiń balasy, birin-biri batyr der, ósher eldiń jigiti birin-biri qatyn der» degen ulaǵatty sóz qaldyrǵan.
Joǵarydaǵy mysaldar sózdiń mán-maǵynasyn túsinbei, tereńine úńilmei, oryndy-orynsyz jerine qoldana beretinimizdi kórsetedi. «Aitylǵan sóz, atylǵan oq», keri qaitara almaisyń, hatqa jazǵanymyz tasqa basqan tańbadai bop óshpei, keiingi býynǵa qalady. Urpaǵymyz qatelespei, ár sózdi óz maǵynasynda qoldansyn desek, ózimiz barlyq sózdiń túp-tórkinine zer salyp, qoldanylý aiasyn bilip júrgenimiz abzal.
Barshańyzǵa mynadai keńes berer edim. Kún saiyn bir mezgil óz júrekterińizden surap otyryńyzdar, Ata-analaryńyzǵa jáne ózderińizden jasy úlkenderge degen júrekterińizdegi meiirim degen sezimniń deńgeii qandai? Eger Sizder óz Ata men Analaryńyzǵa jáne jasy úlken qariialarǵa qurmet pen meiirim degen sezimdi sezine almasańdar, onda Sizderdi Qudaidyń atqany. Onda Sizder Uly Atalarymyzdan qalǵan «Ata-Anań jyndy bolsa, bailap baq!» degen ósietine sai bola almaǵandaryńyz. Sizderdiń ózderińizden jasy úlkendi syilai almai, olardy kemsitip, qorlap «Shal» dep kinofilm shyǵaryp, ádebi shyǵarmalar men maqala jazatyndaryńyz jáne olardy «Shal» dep ataityndaryńyz, keleshek te qazaq halqynyń eń úlken qasireti bolmaq. Qasireti bolyp ta júr. Jasy úlkenderge degen syi-qurmettiń azaiyp, sońǵy jyldardaǵy elimizde Qarttar úiiniń kóbeiip bara jatqany osy aitqanymyzdyń aidai aiǵaǵy bolmaq.
Osy jerde arnaiy esimizde ustaityn jait, ózimizden jasy úlkenderdi kemsitip, qorlaǵanmen bizge eshkim jaqsy Atasyn, jaqsy Aǵasyn bermeidi. Baryna razy bolyp, ózimizden jasy úlkendi Aǵa, Ata, Áje, Apa dep syilap, qurmet kórsete sóileýdi úireneiik. Ózimiz jaqsy Aǵa, jaqsy Ata bolyp qartaia bilsek, arty jaqsylyqqa jalǵasyp ketetin bolady.
Al Qariialarǵa aitarym: Ejelde, tipti kúni keshegi bizderdiń bala kezimizde úlkender jastardyń keibir jaǵymsyz is-áreketterine renjise, renishterin «Bar bolǵyr!», «Kóbeigir!», «Myń bolǵyr!», «Tuqymyń qurymaǵyr!» degen siiaqty sózdermen bildiretin. Ursyp otyryp urpaǵyna batalaryn beretin. Al, qazirgilerdiń aýyzdarynan únemi «aq it kirip, qara it shyǵady», bar biletinderi boqtyq, balaǵat, ól, óle ǵal, joǵal, joq bol t.t. bolyp barady. Buǵan «Alla artynyń qaiyryn bersin!» degennen basqa ne aitýǵa bolar.
Joǵaryda aitylǵandardan jáne óz tájribemnen jasaǵan qorytyndym, bul dúniede ózinen basqa jan joqtai, ózgeni mensinbeitinder, menmensip sóileitinder ǵana «Shal» degen sózdi jii qoldanady eken. Aqiqatynda, menmensip sóileý (ózińnen jasy úlkendi Ata, Aǵa demei, shal dep ataýyń soǵan jatady), bireýge qatty sóz aitý, balaǵattaý t.t. kez-kelgen jannyń biliminiń, tárbiesiniń, mádenietiniń tómen ekendigin kórsetedi. Ejelde úlkender ondailardan «Kimniń balasysyń?» dep suraityn. Demek, ol seniń otbasyńdaǵy Atań men Anańnan alǵan tárbieńe jáne ósken ortańa bailanysty degen sóz. Ony Atalarymyz «Uiada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» dep tujyrymdaǵan.
Men Sizderge «Shal, Shala, Shalaǵai, Shalaqai, Shalapai, Shalajansar (tiri ólik)» bolmai, aýzynan tek qana jaqsy sóz shyǵatyn, elge, urpaqqa jaqsy isimen, jaqsy sózimen úlgi bolatyn Aqsaqaldy Ata, Aqsaqaldy Qariia, Abyz Ata bolyp qartaiýlaryńyzǵa tilektespin.
Tarih taǵlymy: «Atańa ne isteseń, aldyńa sol keledi».
OSY JOLDARDY OQYǴAN BARShAŃYZǴA ULY JARATÝShY – ALLA IMAN BERGEI!
Qojyrbaiuly Muhambetkárim, Mańǵystaý
Ult portaly
.jpg)