Premer-Ministrdiń jumys sapary
Elimizdiń Premer-Ministri Kárim MÁSIMOV jumys saparymen Shyǵys Qazaqstan oblysynda boldy. Úkimet basshysy oblys ákimi Danial AHMETOVPEN birge Semei, Óskemen qalalaryndaǵy, Abai jáne Glýbokoe aýdandaryndaǵy áleýmettik, ǵylymi-óndiristik nysandardy aralap, aimaqtyń búgingi tynys-tirshiligimen tanysty.
Semeidiń áýejaiyna kúrdeli jóndeý qajet
Premer-Ministrdiń jumys sapary Semeiden bastaldy. Úkimet basshysyna oblys ákimi Danial AHMETOV mundaǵy áýejaidyń, temirjoldyń ahýaly, avtovokzaldardaǵy qaýipsizdik sharalary týraly keńinen aqparat berdi. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń áýe qatynasyn Semei jáne Óskemen qalalaryndaǵy eki áýejai atqarady. Semeidegi áýejaida jolaýshylardy tirkeýdiń zamanaýi júiesi bar. Munda jolaýshy azamattardyń zattaryn tekserýden ótkizý ozyq tehnologiia arqyly júzege asyrylýda. Osylar jóninde jan-jaqty derek bergen aimaq basshysy:
- Semei qalasynyń áýejaiyn jańǵyrtý úshin qomaqty qarajat kerek. Áýejaidy qaita qalpyna keltirýge arnalǵan daiyn jobalyq-smetalyq qujattar bar. Onyń jobalyq quny -10,5 mlrd. teńge. Qarajat 2017 jyldyń respýblikalyq biýdjetinde qarastyrylǵan. Bul rette 2017 jylǵa deiin áýejaidy qaita qalpyna keltirýge investorlardy tartý oilastyrylyp otyr, - dep aldaǵy josparlarmen tanystyrdy.
Osylaisha, jetistiktermen qatar problemalyq tustardyń da bar ekendigin ańǵartqan oblys ákimi áýejaidyń kemshin tustaryna da toqtalyp ótti. Aimaq basshysynyń aitýynsha, bul jerde kúrdeli jóndeý sonaý Keńes úkimeti tusynan beri qolǵa alynbaǵandyqtan, ǵimarattyń eskirip, tozyp ketkendigi jasyryn emes.
- Biraq aviatsiialyq qaýipsizdik bizde qalypty deńgeide, jolaýshylardyń bul turǵyda eshqandai qam jemeýine bolady, - dedi áýejai direktory Nurtai Ospanov,- ǵimaratymyz ǵana tozyp tur. Bul Qazaqstandaǵy eń eski áýejai bolyp sanalady. 1982 jyldan beri jóndeý kórmegendikten aviareisterdiń qatary siregen. Sondyqtan búginde Semeiden ushaqpen Almaty, Astana, Máskeý jáne Óskemenge ǵana bara alasyz. Biraq kez kelgen halyqaralyq baǵyttaǵy ushaq, osy jerge qonyp, janar-jaǵarmailaryn toltyryp ala alady.
Munan keiin Premer-Ministrge qalanyń eń iri jylý kózderiniń biri JEO-1 jóndeý barysy tanystyryldy. Oblys ákimi Danial AHMETOV atalmysh máseleni sheshý úshin jańa JEO-3 salý kerektigin atap ótti. Joba ázirlený jáne kelisý kezeńinde tur.
- Semeidegi osy JEO-1 men 17 jylý qazandyǵy keste boiynsha qysqa daiyndalyp jatyr,-dedi aimaq basshysy Danial AHMETOV, - «Nurly jol» baǵdarlamasy boiynsha jalpy 3 mlrd. 45 mln. teńge somaǵa 10 joba júzege asyrylýda. Qýaty 342 Gkal/saǵ bolatyn JEO-1-diń jumys kólemi aitarlyqtai, mańaiyndaǵy turǵyn úilerdiń 70 paiyzyn jáne sol jaq jaǵalaýdyń ákimshilik ǵimarattardy, atap aitqanda, 324 myń kópqabatty úidi, 41 áleýmettik nysandy, 21 974 turǵyndy jylýmen qamtamasyz etedi. Jylý jelileriniń uzyndyǵy 86,3 shaqyrymdy qurap otyr.
Qaladaǵy osynaý eń iri JEO-1-de qaita jabdyqtaý jobasy aiasyndaǵy jumystar aiaqtalýǵa jaqyn. Sol jaǵalaý turǵyndaryn jylýmen tolyqtai qamtamasyz etip otyrǵan nysanda 2011 jyldan beri aýqymdy jańǵyrtý jumystary atqarylýda. Atap aitqanda, JEO-daǵy tozyǵy jetken sý ysytý qazandyqtary aýystyrylǵan. Ondaǵy qazandyqtar jańǵyrtylyp, zamanaýi qurylǵylar qoiylǵan. Sondai-aq, 12 mVt bolatyn jańa týrbina ornatylǵan. Sol siiaqty sý toǵandary men himiialyq sý tazartý júieleri, avtomattandyrylǵan jylý berý qurylǵylary, óndiris qaldyqtary alańdary da qalpyna keltirildi. Danial AHMETOV JEO-1 men «RK-1» jylý ortalyǵyndaǵy 12 mVt bolatyn jańa týrbina iske qosylǵannan bastap, endi birshama qarajat únemdeletindigin atap kórsetti. Osy rette oblys ákiminiń orynbasary Dimitrii Garikov jaqyn aralyqta týrbinalar iske qosylǵan jaǵdaida jalpy kólemi 111 mln. teńgeniń únemdeletinin tilge tiek etti. Jalpy, Semei qalasyn jylýmen qamtýda eshqandai da bir másele týyndamaitynyn jetkizgen Danial AHMETOV aǵymdaǵy jyly jylý jelileri men qazandyqtarǵa tiisti jóndeý jumystary júrgizilip jatqanyn da atap ótti.
Semeide eki birdei iri JEO qalanyń sol jaǵalaýynda ornalasqan. Buǵan Úkimet tarapynan osydan birneshe jyl buryn tiisinshe qarajat bólingendikten atalmysh ortalyqtardy qaita jóndeýden ótkizý men jańǵyrtý jumystary 2009 jyly bastalǵan eken. Dmitrii Garikovtyń aitýynsha, JEO-1 qaita qurýǵa 24 mlrd. teńge jumsalǵan.
-Úkimet bólgen qarjyǵa qaladaǵy 2011 jyly iske qosylǵan sý jylytý qazandyǵy qurastyryldy. Sonymen birge 1963 jyldan beri qoldanysta bolǵan bes qazandyq almastyryldy. Búgingi kúni jylý ortalyǵynyń 97 paiyzy tolyqtai jańǵyrtyldy,-dep naqtylady ol.
RK-1 qurylysyn qaita jańǵyrtýǵa búgingi kúni 11 mlrd. teńge jumsalǵan. Mundaǵy úsh jylý qazandyǵy almastyrylǵan.
JEO-1 direktory Rasylhan Joldasovtyń aitýynsha, búginde JEO-1 elektr energiiasyna táýeldi. Buryndary aiyna 90 mln. teńge elektr energiiasyna jumsalǵan eken. Bul kásiporyn úshin tiimsiz, al Semeidegi jylý tarifi Qazaqstan boiynsha eń arzan bolyp tabylady. Jylýǵa qaryzdardyń sany azaimai otyr. JEO-1-degi alǵashqy týrbinanyń iske qosylýy jaǵdaidy birshama ózgerteri anyq.
Ulylar rýhyna táý etti
Budan keiin Premer-Ministr Kárim MÁSIMOV pen oblys ákimi Danial AHMETOV at basyn Abai aýdanyna burdy. Ulylar eline sapary barysynda mártebeli meimandar «Jidebai-Bórili» qoryq-murajaiynda bolyp, Abai, Shákerim men Muhtardyń rýhtaryna táý etip qaitty.
Jidebai murajaiynda Úkimet basshysyna biregei memorialdyq keshenniń eksponattary tanystyrylyp, týysqandary men dostary arqyly saqtalyp qalǵan uly aqynnyń jeke zattary kórsetildi. Onyń ishinde arab, parsy, túrki jáne orys tilderindegi qoljazbalary, ár jyldaǵy fotoqujattary, aqynnyń úsh ishekti dombyrasy men turmystyq zattary bar.
Búginde jalpy aýdany alty jarym myń gektardy quraityn qoryq aýmaǵynda 16 eskertkish pen tarihi oryn bar ekenin aita ketken oryndy.
Sonymen qatar, Úkimet basshysy Kárim MÁSIMOV Abai aýdanynyń jurtshylyǵymen kezdesý ótkizdi. Premer-Ministrmen áńgime barysynda turǵyndar halqymyz úshin mańyzy zor tarihi-mádeni mura nysandaryn saqtaý máselesine erekshe toqtaldy. Aýdannyń abyz aqsaqaldary elimizde atqarylyp jatqan jarqyn isterge rizalyqtaryn bildirip, Elbasy men Úkimetke alǵys aitty. Abaidyń tikelei urpaǵy bolyp keletin 80 jastaǵy Manatai Baltaqaiuly aqsaqal el tutqasyn ustaǵan azamattarǵa halqynyń igiligi úshin atqaryp kele jatqan qyzmetterine sáttilik tilep, aq batasyn berdi.
Kezdesýde, sonymen qatar, «Qasqabulaq» seriktestiginiń basshysy Asqar Muqataev sóz sóiledi.
– Qurmetti Kárim Qajymqanuly, búgin siz qadam basyp turǵan Abai eliniń negizgi tirlishik kózi – mal sharýashylyǵy. Qazirde elimizde iske asyrylyp jatqan birqatar memlekettik baǵdarlamanyń arqasynda men siiaqty qarapaiym sharýalar óz isin damytýǵa tamasha múmkindik alýda. Meniń sharýashylyǵymda búginde bes myńnan astam qoi, úsh júzdei iri qara, 700 jylqy, júzden artyq túie bar. Toqsannan astam adamdy jumyspen qamtyp otyrmyn. Ortasha eńbekaqylary 65 myń teńgeni quraidy. Sharýa adamdaryna jasalǵan osyndai kómek úshin Elbasyna raqmet aitamyz, – dedi Asqar Muqataev.
Onyń aitýynsha, osydan biraz buryn «Biznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy arqyly ózi jetekshilik etetin sharýashylyqtaǵy iri qara malyn bordaqylaityn alańǵa elektr jelisi men sý qubyry tartylypty. Sondai-aq, ol «Sybaǵa» baǵdarlamasy boiynsha 120 bas siyr satyp alyp, mal basyn asyldandyrǵan eken. Sońǵy úsh jylda 22 million, biyldyń ózinde toǵyz million teńge sýbsidiia alypty.
Al «BAST» aktsionerlik qoǵamynyń direktory Iliias Kópei memleket tarapynan kórsetilgen qoldaýdyń arqasynda atalmysh kásiporyn Abai aýdany aýmaǵyndaǵy mys ken ornyn barlap, igerý múmkindigine ie bolǵanyn atap ótti.
– Byltyr jylyna 200 myń tonna ken baiytýǵa qýaty jetetin fabrikamyzdy iske qostyq. Al biylǵy birinshi toqsanda «Maqsut» mys-nikel kenishinde ken igerý jumystaryn bastap kettik. Qazirde fabrikamyz aiyna 600 tonnaǵa jýyq mys kontsentratyn óndiredi. Kásiporynda Abai aýdanynyń 120 turǵyny eńbek etýde. Qazir óndiris qarqynyn arttyrýǵa kúsh jumsaýdamyz. Jaqynda, atap aitsaq, shilde aiynda qashyqtyǵy 25 shaqyrymdy quraityn elektr jelileri tartyldy. Aldaǵy maqsatymyz – baiytý fabrikasynyń qýatyn jylyna 400 myń tonnaǵa deiin jetkizý, – degen kásiporyn basshysy keleshekte jylyna bir million tonna ken igerýge múmkindik beretin jańa zaýyt salý jospary da bar ekenin aityp, osynyń arqasynda jumys oryndaryn 500-ge deiin jetkizýge bolatynyn jetkizdi.
Óz kezeginde Premer-Ministr Kárim MÁSIMOV osyndai talaby taýdai kásiporyndarǵa memleket tarapynan qashan da zor qoldaý kórsetiletinin aitty.
Sondai-aq, kezdesý barysynda Abai aýdandyq aýrýhanasynyń dárigeri, jas maman Janna Erǵazimova da sóz sóiledi. Ol «Diplommen – aýylǵa» baǵdarlamasynyń mańyzy týraly aita kelip, Premer-Ministrden «Jidebai-Bórili» murajai-qoryǵynyń, Abai Qunanbaiuly kesenesiniń kúrdeli jóndeýden ótkizilýine qoldaý kórsetýin surady.
Eshbir joba nazardan tys qalmaýy kerek
Tústen keiin Óskemenge kelgen Premer-Ministr Kárim MÁSIMOV D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnikalyq ýniversitetinde Indýstriialyq-innovatsiialyq damý memlekettik baǵdarlamasy boiynsha injenerlik-tehnikalyq kadrlar daiarlaý úderisimen tanysty jáne memlekettik-jeke menshik seriktestik júiesin damytý arqyly óndiriste ǵylymi ázirlemelerdi paidalaný máseleleri boiynsha keńes ótkizdi.
Memlekettik organdar men óndiris ókilderi qatysqan keńes barysynda ǵylym men óndiristiń jetkiliksiz integratsiiasy, sondai-aq, osy máseleni sheshý úshin memlekettik-jeke menshik áriptestik júiesin damytý qajettigi basty nazarǵa alyndy.
Memleket basshysy Nursultan NAZARBAEV Qazaqstan halqyna arnaǵan «Nurly jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynda ártúrli salada ǵylym men óndiris arasyndaǵy bailanysty qamtamasyz etetin jáne indýstriialandyrý úshin kadrlar daiyndaityn 10 joǵary oqý ornyn atap ótken-di.
2015-2019 jyldarǵa arnalǵan Indýstriialyq-innovatsiialyq damý memlekettik baǵdarlamasy ártaraptandyrýdy yntalandyrýǵa jáne 14 ekonomika sektorynda jáne metallýrgiia, himiia, munai himiiasy, mashina jasaý, qurylys materialdary, taǵam ónerkásibi syndy alty basym salada óńdeý ónerkásibiniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Elimizde ótken jyldyń qorytyndysy boiynsha ekinshi Indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy aiasynda 150 joba engizildi jáne 10 myń turaqty jumys orny quryldy. Biyl 120 jobany paidalanýǵa berý josparlanyp otyr. Nátijesinde 14 myń jańa jumys orny qurylmaq.
– Óndiristiń bəsekege qabiletin arttyrý baǵytyndaǵy asa mańyzdy mindetterdiń biri – ǵylym men óndiristiń tyǵyz bailanysyn qamtamasyz etý. Otandyq ǵylymnyń jetistikteri naqty tehnologiialyq mindetterdi sheshýge baǵdarlanýy, shynaiy ekonomika sektoryna batyl túrde engizilip, ony daiyndaýshylarǵa paida əkelýi tiis. Sondyqtan, biz ǵylym men shynaiy ekonomika sektorynyń bailanysy negizinde joǵarǵy tehnologiialyq óndiris qurý məselelerin qaraimyz, – dedi Kárim MƏSIMOV.
Shyǵys Qazaqstandaǵy ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystar týraly keńeske qatysqandarǵa oblys ákimi Danial AHMETOV pen D.Serikbaev atyndaǵy ShQMTÝ rektory Jasulan Shaimardanov málimdedi.
Ótken jyldyń kúzinen bastap D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik tehnikalyq ýniversiteti aimaqtyń iri kásiporyndarymen jalpy investitsiia quny 5,7 milliard teńgeni quraityn on ǵylymi-tehnikalyq jobany iske asyrýdy bastady. Olardyń ishinde «Magnitti-rezonansty tomografqa arnalǵan asa jyldam ótkizý tehnologiiasyn qurastyrý», «Tantal men niobiiden meditsinalyq buiymdar shyǵarý», «Qaztsink» seriktestiginde qorǵasyn jáne myrysh alý protsesterin jańartý», «Shyǵystústimet» seriktestigi baiytý fabrikalarynyń óńdeý tehnologiialaryn ázirleý», «Titan-Magnii kombinatynyń hlorly qaldyqtaryn joiý tehnologiiasyn ázirleý» syndy asa tiimdi ári zamanaýi jobalar bar.
Qazirde ýniversitet qyzmetkerleri jáne ónerkásiptik kásiporyn mamandary birlesip tórt ǵylymi-zertteý baǵdarlamasyn júzege asyrýda.
Ekinshi Indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy boiynsha 2015-2017 jyldarǵa bólingen oryndar sany 124-i quraidy, sonyń ishinde «Metallýrgiia» jáne «Mashinaqurastyrý» mamandyqtaryna 62 orynnan bólingen. Atalǵan baǵyttar boiynsha tústi, asyl, sirek kezdesetin jáne seiilgen metall alý innovatsiialyq tehnologiialary, avtomobil qurastyrý jáne taý-ken óndirý mashinalaryn shyǵarýdaǵy injiniring jáne innovatsiia siiaqty bilim berý baǵdarlamalary iske asyrylýda.
Jiynda meditsina, óndiristik jáne tehnologiia salasyndaǵy túrli ǵylymi jobalardy damytý boiynsha Úlbi metallýrgiialyq zaýyty tantal óndirisiniń direktory A. Tsoraev, joba jetekshileri S. Plotnikova, J. Ońalbaeva, M. Dýdkin, «Qazmyrysh» JShS metallýrgiia atqarýshy direktory K. Vidiakin, «Shyǵystústimet» JShS jobasynyń jetekshileri R. Bykov, G. Nurshaiyqova, Resei ǵylym akademiiasy Sibir bólimshesi Taý-ken institýtynyń direktory A. Kondratenko, joba jetekshisi A. Jylqyshinova baiandama jasady.
Keńeske qatysýshylar ǵylymi-tehnikalyq ázirlemelerdi kommertsiialandyrýdyń negizgi elementi naqty ekonomikanyń sektoryna engizý ekenin atap ótti.
Aitylǵan jobalarǵa Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Bibigúl Asylova, Investitsiialar jáne damý vitse-ministri Timýr Toqtabaev óz pikirlerin bildirdi.
Memlekettik organdardyń ókilderi mindetti túrde mehanizm quryp, ǵylymi jobalardy jáne salalyq ministrlikter baǵdarlamasyn daiyndaý jáne júzege asyrý kezinde atqarýshy organdarmen, óńirlik tehnikalyq ýniversitettermen jáne ónerkásiptik kásiporyndarmen tyǵyz qarym-qatynasta bolýy kerektigin aitty.
Jiynnyń ekinshi bóligi – memlekettik-jekemenshik áriptestikti damytý jónindegi keńeske qatysýshylar jahandyq daǵdarys jaǵdaiynda atalǵan áriptestiktiń memlekettik mindettemelerdi oryndaý tiimdiligin biýdjet shyǵystarynjáne ekonomikadaǵy memlekettik sektordyń úlesin ulǵaitpai-aq qamtamasyz etýge múmkindik beretinin atap ótti.
Memlekettik-jeke menshik áriptestik qaǵidasyn damytý máselesi týraly «Báiterek» AQ basqarýshy direktory A. Qýatova, óńirlik Eýropa qaita qurý jáne damý bankiniń bas ekonomisti A. Preimanis, kontsessiialyq jobalardy ókili, «Global Construction Technologies» JShS direktory G. Ýataev sóz sóiledi.
Talqylaýdy qorytyndylai kele, Premer-Ministr Bilim jáne ǵylym ministrligine aitylǵan jobalar týraly barlyq máselelerdi jinaýǵa jáne Úkimet janyndaǵy Joǵary ǵylymi-tehnikalyq komissiia qaraýyna usynýdy tapsyrdy.
– Eshbir joba nazardan tys qalmaýy qajet, – dep aiyryqsha atap ótti Kárim MÁSIMOV.
Sondai-aq, Úkimet basshysy memlekettik-jekemenshik áriptestikti damytý negizgi mindet ekenin, oǵan Úkimet tarapynan zaim boiynsha memlekettik kepildik, infraqurylymdyq qundy qaǵazdarǵa memleket kepildigi, zattai granttar usyný, memlekettik-jeke áriptestik jobalaryn qarjylandyrý, memlekettiń tutynýyna kepildeme berý syndy barlyq qoldaý kórsetiletinin aitty. Aldaǵy ýaqytta memlekettik-jekemenshik áriptestikti qoldaný aiasy keńeiip, kelisimderdiń jańa túrin paidalaný múmkindigi týady. Odan ózge jergilikti atqarýshy organdardyń derbestigi artyp, oblysqa osy saladaǵy jergilikti jáne kontsessiialyq jobalardy ázirleý, saraptaý jáne júzege asyrý ókilettigi beriledi. Búginde Ulttyq ekonomika ministrligi Memlekettik-jekemenshik áriptestik ortalyǵymen birge ekonomikanyń ár salasyndaǵy jobalardyń tiptik konkýrstyq qujattamalary men kelisimderin ázirleýde.
Premer-Ministr ýniversitettegi ekinshi Indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy aiasynda kadrlar daiyndaý protsessimen jáne innovatsiialyq tehnologiialar zerthanalardyń jumysymen de tanysty. Atap aitsaq, ol «Tústi, asyl, sirek kezdesetin jáne seiilgen metall metallýrgiiasy», «Irgetas», «Mehatronika jáne óndiristi avtomattandyrý» zerthanalaryn, Plazmalyq shańdatý jáne joǵary jyldamdyqpen plazmalyq kesý tájiribelik ýchaskesin, «Festa» robottandyrylǵan jeli ýchaskesin aralap kórdi.
Sapar sońynda Úkimet basshysy Kárim MÁSIMOV Glýbokoe aýdanyndaǵy «Maily daqyldar tájiribe sharýashylyǵy» JShS-niń damý áleýetine baǵa berdi. Kásiporyn ósimdik jáne mal sharýashylyǵy salalarynda zamanaýi tehnologiialardy paidalanady, ǵylymi negizde selektsiia jumysymen ainalysyp keledi. Otandyq agroóndiristik keshendi damytýda osyndai sharýashylyqtarǵa basa nazar aýdarylmaq.
Zamanaýi sharýashylyqtyń osyndai úlgisi – «Astana-Biznes» agroholdinginiń quramyna enetin «Maily daqyldar tájiribe sharýashylyǵy» JShS.
Munda dándi jáne maily daqyldar ósirilip, sút jáne et óndiriledi, sondai-aq, otandyq sharýalardy joǵary sapaly tuqymdarmen qamtamasyz etedi.
Budan ózge sharýashylyq tritikale, iaǵni kúzdik bidai men qarabidaidyń gibridi jáne kúzdik raps siiaqty jańa daqyldar ósiredi. Gibridtik qarabidaidyń ónimdiligi sharýashylyq alqaptarynda gektarynan 60 tsentnerden asady, bul – óńirde buryn-sońdy bolmaǵan nátije. Sondai-aq, munda iri qara maldyń tuqymyn asyldandyrý isimen ainalysady.
Tájiribelik-selektsiialyq alqapty aralaý barysynda «Astana-Biznes» seriktestiginiń direktory Farid Ábitaev Premer-Ministrdi kásiporyn qyzmetiniń nátijelerimen tanystyrdy.
Tájiribelik sharýashylyq ǵylymi bóliminiń jetekshisi Sergei Sherban kúnbaǵys, soia sekildi maily daqyldar suryptarynyń selektsiiasy boiynsha júrgizilip jatqan jumystar týraly aitty.
600 mal bas iri qara bar taýarly sút fermada Kárim MÁSIMOVKE siyrlardy mashinaly saýýdyń zamanaýi kesheni qalai jumys isteitindigi kórsetildi.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Qonysbai Tóleýbekov Premer-Ministrge oblystaǵy agroóndiristik keshenniń damýy jaiynda baiandady.
Raýshan Nuǵmanbekova,
Nurjan Kenjeuly,
Erjan Ábish
"Didar" gazeti
