پرەمەر-مينيستردٸڭ جۇمىس ساپارى
ەلٸمٸزدٸڭ پرەمەر-مينيسترٸ كەرٸم مەسٸموۆ جۇمىس ساپارىمەن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا بولدى. ٷكٸمەت باسشىسى وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆپەن بٸرگە سەمەي, ٶسكەمەن قالالارىنداعى, اباي جەنە گلۋبوكوە اۋداندارىنداعى ەلەۋمەتتٸك, عىلىمي-ٶندٸرٸستٸك نىسانداردى ارالاپ, ايماقتىڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىستى.
سەمەيدٸڭ ەۋەجايىنا كٷردەلٸ جٶندەۋ قاجەت
پرەمەر-مينيستردٸڭ جۇمىس ساپارى سەمەيدەن باستالدى. ٷكٸمەت باسشىسىنا وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ مۇنداعى ەۋەجايدىڭ, تەمٸرجولدىڭ احۋالى, اۆتوۆوكزالدارداعى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى تۋرالى كەڭٸنەن اقپارات بەردٸ. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەۋە قاتىناسىن سەمەي جەنە ٶسكەمەن قالالارىنداعى ەكٸ ەۋەجاي اتقارادى. سەمەيدەگٸ ەۋەجايدا جولاۋشىلاردى تٸركەۋدٸڭ زاماناۋي جٷيەسٸ بار. مۇندا جولاۋشى ازاماتتاردىڭ زاتتارىن تەكسەرۋدەن ٶتكٸزۋ وزىق تەحنولوگييا ارقىلى جٷزەگە اسىرىلۋدا. وسىلار جٶنٸندە جان-جاقتى دەرەك بەرگەن ايماق باسشىسى:
- سەمەي قالاسىنىڭ ەۋەجايىن جاڭعىرتۋ ٷشٸن قوماقتى قاراجات كەرەك. ەۋەجايدى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋگە ارنالعان دايىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار بار. ونىڭ جوبالىق قۇنى -10,5 ملرد. تەڭگە. قاراجات 2017 جىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتٸندە قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە 2017 جىلعا دەيٸن ەۋەجايدى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋگە ينۆەستورلاردى تارتۋ ويلاستىرىلىپ وتىر, - دەپ الداعى جوسپارلارمەن تانىستىردى.
وسىلايشا, جەتٸستٸكتەرمەن قاتار پروبلەمالىق تۇستاردىڭ دا بار ەكەندٸگٸن اڭعارتقان وبلىس ەكٸمٸ ەۋەجايدىڭ كەمشٸن تۇستارىنا دا توقتالىپ ٶتتٸ. ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە كٷردەلٸ جٶندەۋ سوناۋ كەڭەس ٷكٸمەتٸ تۇسىنان بەرٸ قولعا الىنباعاندىقتان, عيماراتتىڭ ەسكٸرٸپ, توزىپ كەتكەندٸگٸ جاسىرىن ەمەس.
- بٸراق اۆياتسييالىق قاۋٸپسٸزدٸك بٸزدە قالىپتى دەڭگەيدە, جولاۋشىلاردىڭ بۇل تۇرعىدا ەشقانداي قام جەمەۋٸنە بولادى, - دەدٸ ەۋەجاي ديرەكتورى نۇرتاي وسپانوۆ,- عيماراتىمىز عانا توزىپ تۇر. بۇل قازاقستانداعى ەڭ ەسكٸ ەۋەجاي بولىپ سانالادى. 1982 جىلدان بەرٸ جٶندەۋ كٶرمەگەندٸكتەن اۆيارەيستەردٸڭ قاتارى سيرەگەن. سوندىقتان بٷگٸندە سەمەيدەن ۇشاقپەن الماتى, استانا, مەسكەۋ جەنە ٶسكەمەنگە عانا بارا الاسىز. بٸراق كەز كەلگەن حالىقارالىق باعىتتاعى ۇشاق, وسى جەرگە قونىپ, جانار-جاعارمايلارىن تولتىرىپ الا الادى.
مۇنان كەيٸن پرەمەر-مينيسترگە قالانىڭ ەڭ ٸرٸ جىلۋ كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ جەو-1 جٶندەۋ بارىسى تانىستىرىلدى. وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ اتالمىش مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن جاڭا جەو-3 سالۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. جوبا ەزٸرلەنۋ جەنە كەلٸسۋ كەزەڭٸندە تۇر.
- سەمەيدەگٸ وسى جەو-1 مەن 17 جىلۋ قازاندىعى كەستە بويىنشا قىسقا دايىندالىپ جاتىر,-دەدٸ ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ, - «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا جالپى 3 ملرد. 45 ملن. تەڭگە سوماعا 10 جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. قۋاتى 342 گكال/ساع بولاتىن جەو-1-دٸڭ جۇمىس كٶلەمٸ ايتارلىقتاي, ماڭايىنداعى تۇرعىن ٷيلەردٸڭ 70 پايىزىن جەنە سول جاق جاعالاۋدىڭ ەكٸمشٸلٸك عيماراتتاردى, اتاپ ايتقاندا, 324 مىڭ كٶپقاباتتى ٷيدٸ, 41 ەلەۋمەتتٸك نىساندى, 21 974 تۇرعىندى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەدٸ. جىلۋ جەلٸلەرٸنٸڭ ۇزىندىعى 86,3 شاقىرىمدى قۇراپ وتىر.
قالاداعى وسىناۋ ەڭ ٸرٸ جەو-1-دە قايتا جابدىقتاۋ جوباسى اياسىنداعى جۇمىستار اياقتالۋعا جاقىن. سول جاعالاۋ تۇرعىندارىن جىلۋمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان نىساندا 2011 جىلدان بەرٸ اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, جەو-داعى توزىعى جەتكەن سۋ ىسىتۋ قازاندىقتارى اۋىستىرىلعان. ونداعى قازاندىقتار جاڭعىرتىلىپ, زاماناۋي قۇرىلعىلار قويىلعان. سونداي-اق, 12 مۆت بولاتىن جاڭا تۋربينا ورناتىلعان. سول سيياقتى سۋ توعاندارى مەن حيمييالىق سۋ تازارتۋ جٷيەلەرٸ, اۆتوماتتاندىرىلعان جىلۋ بەرۋ قۇرىلعىلارى, ٶندٸرٸس قالدىقتارى الاڭدارى دا قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. دانيال احمەتوۆ جەو-1 مەن «رك-1» جىلۋ ورتالىعىنداعى 12 مۆت بولاتىن جاڭا تۋربينا ٸسكە قوسىلعاننان باستاپ, ەندٸ بٸرشاما قاراجات ٷنەمدەلەتٸندٸگٸن اتاپ كٶرسەتتٸ. وسى رەتتە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ديميتريي گاريكوۆ جاقىن ارالىقتا تۋربينالار ٸسكە قوسىلعان جاعدايدا جالپى كٶلەمٸ 111 ملن. تەڭگەنٸڭ ٷنەمدەلەتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. جالپى, سەمەي قالاسىن جىلۋمەن قامتۋدا ەشقانداي دا بٸر مەسەلە تۋىندامايتىنىن جەتكٸزگەن دانيال احمەتوۆ اعىمداعى جىلى جىلۋ جەلٸلەرٸ مەن قازاندىقتارعا تيٸستٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن دا اتاپ ٶتتٸ.
سەمەيدە ەكٸ بٸردەي ٸرٸ جەو قالانىڭ سول جاعالاۋىندا ورنالاسقان. بۇعان ٷكٸمەت تاراپىنان وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن تيٸسٸنشە قاراجات بٶلٸنگەندٸكتەن اتالمىش ورتالىقتاردى قايتا جٶندەۋدەن ٶتكٸزۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى 2009 جىلى باستالعان ەكەن. دميتريي گاريكوۆتىڭ ايتۋىنشا, جەو-1 قايتا قۇرۋعا 24 ملرد. تەڭگە جۇمسالعان.
-ٷكٸمەت بٶلگەن قارجىعا قالاداعى 2011 جىلى ٸسكە قوسىلعان سۋ جىلىتۋ قازاندىعى قۇراستىرىلدى. سونىمەن بٸرگە 1963 جىلدان بەرٸ قولدانىستا بولعان بەس قازاندىق الماستىرىلدى. بٷگٸنگٸ كٷنٸ جىلۋ ورتالىعىنىڭ 97 پايىزى تولىقتاي جاڭعىرتىلدى,-دەپ ناقتىلادى ول.
رك-1 قۇرىلىسىن قايتا جاڭعىرتۋعا بٷگٸنگٸ كٷنٸ 11 ملرد. تەڭگە جۇمسالعان. مۇنداعى ٷش جىلۋ قازاندىعى الماستىرىلعان.
جەو-1 ديرەكتورى راسىلحان جولداسوۆتىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە جەو-1 ەلەكتر ەنەرگيياسىنا تەۋەلدٸ. بۇرىندارى ايىنا 90 ملن. تەڭگە ەلەكتر ەنەرگيياسىنا جۇمسالعان ەكەن. بۇل كەسٸپورىن ٷشٸن تيٸمسٸز, ال سەمەيدەگٸ جىلۋ تاريفٸ قازاقستان بويىنشا ەڭ ارزان بولىپ تابىلادى. جىلۋعا قارىزداردىڭ سانى ازايماي وتىر. جەو-1-دەگٸ العاشقى تۋربينانىڭ ٸسكە قوسىلۋى جاعدايدى بٸرشاما ٶزگەرتەرٸ انىق.
ۇلىلار رۋحىنا تەۋ ەتتٸ
بۇدان كەيٸن پرەمەر-مينيستر كەرٸم مەسٸموۆ پەن وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ ات باسىن اباي اۋدانىنا بۇردى. ۇلىلار ەلٸنە ساپارى بارىسىندا مەرتەبەلٸ مەيماندار «جيدەباي-بٶرٸلٸ» قورىق-مۇراجايىندا بولىپ, اباي, شەكەرٸم مەن مۇحتاردىڭ رۋحتارىنا تەۋ ەتٸپ قايتتى.
جيدەباي مۇراجايىندا ٷكٸمەت باسشىسىنا بٸرەگەي مەموريالدىق كەشەننٸڭ ەكسپوناتتارى تانىستىرىلىپ, تۋىسقاندارى مەن دوستارى ارقىلى ساقتالىپ قالعان ۇلى اقىننىڭ جەكە زاتتارى كٶرسەتٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە اراب, پارسى, تٷركٸ جەنە ورىس تٸلدەرٸندەگٸ قولجازبالارى, ەر جىلداعى فوتوقۇجاتتارى, اقىننىڭ ٷش ٸشەكتٸ دومبىراسى مەن تۇرمىستىق زاتتارى بار.
بٷگٸندە جالپى اۋدانى التى جارىم مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن قورىق اۋماعىندا 16 ەسكەرتكٸش پەن تاريحي ورىن بار ەكەنٸن ايتا كەتكەن ورىندى.
سونىمەن قاتار, ٷكٸمەت باسشىسى كەرٸم مەسٸموۆ اباي اۋدانىنىڭ جۇرتشىلىعىمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ. پرەمەر-مينيسترمەن ەڭگٸمە بارىسىندا تۇرعىندار حالقىمىز ٷشٸن ماڭىزى زور تاريحي-مەدەني مۇرا نىساندارىن ساقتاۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە توقتالدى. اۋداننىڭ ابىز اقساقالدارى ەلٸمٸزدە اتقارىلىپ جاتقان جارقىن ٸستەرگە ريزالىقتارىن بٸلدٸرٸپ, ەلباسى مەن ٷكٸمەتكە العىس ايتتى. ابايدىڭ تٸكەلەي ۇرپاعى بولىپ كەلەتٸن 80 جاستاعى ماناتاي بالتاقايۇلى اقساقال ەل تۇتقاسىن ۇستاعان ازاماتتارعا حالقىنىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن اتقارىپ كەلە جاتقان قىزمەتتەرٸنە سەتتٸلٸك تٸلەپ, اق باتاسىن بەردٸ.
كەزدەسۋدە, سونىمەن قاتار, «قاسقابۇلاق» سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ باسشىسى اسقار مۇقاتاەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
– قۇرمەتتٸ كەرٸم قاجىمقانۇلى, بٷگٸن سٸز قادام باسىپ تۇرعان اباي ەلٸنٸڭ نەگٸزگٸ تٸرلٸشٸك كٶزٸ – مال شارۋاشىلىعى. قازٸردە ەلٸمٸزدە ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان بٸرقاتار مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ ارقاسىندا مەن سيياقتى قاراپايىم شارۋالار ٶز ٸسٸن دامىتۋعا تاماشا مٷمكٸندٸك الۋدا. مەنٸڭ شارۋاشىلىعىمدا بٷگٸندە بەس مىڭنان استام قوي, ٷش جٷزدەي ٸرٸ قارا, 700 جىلقى, جٷزدەن ارتىق تٷيە بار. توقساننان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىن. ورتاشا ەڭبەكاقىلارى 65 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى. شارۋا ادامدارىنا جاسالعان وسىنداي كٶمەك ٷشٸن ەلباسىنا راقمەت ايتامىز, – دەدٸ اسقار مۇقاتاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسىدان بٸراز بۇرىن «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى ٶزٸ جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن شارۋاشىلىقتاعى ٸرٸ قارا مالىن بورداقىلايتىن الاڭعا ەلەكتر جەلٸسٸ مەن سۋ قۇبىرى تارتىلىپتى. سونداي-اق, ول «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 120 باس سيىر ساتىپ الىپ, مال باسىن اسىلداندىرعان ەكەن. سوڭعى ٷش جىلدا 22 ميلليون, بيىلدىڭ ٶزٸندە توعىز ميلليون تەڭگە سۋبسيدييا الىپتى.
ال «باست» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ ديرەكتورى ٸليياس كٶپەي مەملەكەت تاراپىنان كٶرسەتٸلگەن قولداۋدىڭ ارقاسىندا اتالمىش كەسٸپورىن اباي اۋدانى اۋماعىنداعى مىس كەن ورنىن بارلاپ, يگەرۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– بىلتىر جىلىنا 200 مىڭ توننا كەن بايىتۋعا قۋاتى جەتەتٸن فابريكامىزدى ٸسكە قوستىق. ال بيىلعى بٸرٸنشٸ توقساندا «ماقسۇت» مىس-نيكەل كەنٸشٸندە كەن يگەرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتٸك. قازٸردە فابريكامىز ايىنا 600 تونناعا جۋىق مىس كونتسەنتراتىن ٶندٸرەدٸ. كەسٸپورىندا اباي اۋدانىنىڭ 120 تۇرعىنى ەڭبەك ەتۋدە. قازٸر ٶندٸرٸس قارقىنىن ارتتىرۋعا كٷش جۇمساۋدامىز. جاقىندا, اتاپ ايتساق, شٸلدە ايىندا قاشىقتىعى 25 شاقىرىمدى قۇرايتىن ەلەكتر جەلٸلەرٸ تارتىلدى. الداعى ماقساتىمىز – بايىتۋ فابريكاسىنىڭ قۋاتىن جىلىنا 400 مىڭ تونناعا دەيٸن جەتكٸزۋ, – دەگەن كەسٸپورىن باسشىسى كەلەشەكتە جىلىنا بٸر ميلليون توننا كەن يگەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاڭا زاۋىت سالۋ جوسپارى دا بار ەكەنٸن ايتىپ, وسىنىڭ ارقاسىندا جۇمىس ورىندارىن 500-گە دەيٸن جەتكٸزۋگە بولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
ٶز كەزەگٸندە پرەمەر-مينيستر كەرٸم مەسٸموۆ وسىنداي تالابى تاۋداي كەسٸپورىندارعا مەملەكەت تاراپىنان قاشان دا زور قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸنٸن ايتتى.
سونداي-اق, كەزدەسۋ بارىسىندا اباي اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ دەرٸگەرٸ, جاس مامان جاننا ەرعازيموۆا دا سٶز سٶيلەدٸ. ول «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلٸپ, پرەمەر-مينيستردەن «جيدەباي-بٶرٸلٸ» مۇراجاي-قورىعىنىڭ, اباي قۇنانبايۇلى كەسەنەسٸنٸڭ كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزٸلۋٸنە قولداۋ كٶرسەتۋٸن سۇرادى.
ەشبٸر جوبا نازاردان تىس قالماۋى كەرەك
تٷستەن كەيٸن ٶسكەمەنگە كەلگەن پرەمەر-مينيستر كەرٸم مەسٸموۆ د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بويىنشا ينجەنەرلٸك-تەحنيكالىق كادرلار دايارلاۋ ٷدەرٸسٸمەن تانىستى جەنە مەملەكەتتٸك-جەكە مەنشٸك سەرٸكتەستٸك جٷيەسٸن دامىتۋ ارقىلى ٶندٸرٸستە عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ پايدالانۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەڭەس ٶتكٸزدٸ.
مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٶندٸرٸس ٶكٸلدەرٸ قاتىسقان كەڭەس بارىسىندا عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ جەتكٸلٸكسٸز ينتەگراتسيياسى, سونداي-اق, وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك-جەكە مەنشٸك ەرٸپتەستٸك جٷيەسٸن دامىتۋ قاجەتتٸگٸ باستى نازارعا الىندى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا ەرتٷرلٸ سالادا عىلىم مەن ٶندٸرٸس اراسىنداعى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتٸن جەنە يندۋسترييالاندىرۋ ٷشٸن كادرلار دايىندايتىن 10 جوعارى وقۋ ورنىن اتاپ ٶتكەن-دٸ.
2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى ەرتاراپتاندىرۋدى ىنتالاندىرۋعا جەنە 14 ەكونوميكا سەكتورىندا جەنە مەتاللۋرگييا, حيمييا, مۇناي حيميياسى, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, تاعام ٶنەركەسٸبٸ سىندى التى باسىم سالادا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ەلٸمٸزدە ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكٸنشٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا 150 جوبا ەنگٸزٸلدٸ جەنە 10 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بيىل 120 جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. نەتيجەسٸندە 14 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلماق.
– ٶندٸرٸستٸڭ بəسەكەگە قابٸلەتٸن ارتتىرۋ باعىتىنداعى اسا ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ تىعىز بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ. وتاندىق عىلىمنىڭ جەتٸستٸكتەرٸ ناقتى تەحنولوگييالىق مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعدارلانۋى, شىنايى ەكونوميكا سەكتورىنا باتىل تٷردە ەنگٸزٸلٸپ, ونى دايىنداۋشىلارعا پايدا əكەلۋٸ تيٸس. سوندىقتان, بٸز عىلىم مەن شىنايى ەكونوميكا سەكتورىنىڭ بايلانىسى نەگٸزٸندە جوعارعى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸس قۇرۋ مəسەلەلەرٸن قارايمىز, – دەدٸ كەرٸم مƏسٸموۆ.
شىعىس قازاقستانداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار تۋرالى كەڭەسكە قاتىسقاندارعا وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ پەن د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ رەكتورى جاسۇلان شايماردانوۆ مەلٸمدەدٸ.
ٶتكەن جىلدىڭ كٷزٸنەن باستاپ د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ ايماقتىڭ ٸرٸ كەسٸپورىندارىمەن جالپى ينۆەستيتسييا قۇنى 5,7 ميلليارد تەڭگەنٸ قۇرايتىن ون عىلىمي-تەحنيكالىق جوبانى ٸسكە اسىرۋدى باستادى. ولاردىڭ ٸشٸندە «ماگنيتتٸ-رەزونانستى توموگرافقا ارنالعان اسا جىلدام ٶتكٸزۋ تەحنولوگيياسىن قۇراستىرۋ», «تانتال مەن نيوبييدەن مەديتسينالىق بۇيىمدار شىعارۋ», «قازتسينك» سەرٸكتەستٸگٸندە قورعاسىن جەنە مىرىش الۋ پروتسەستەرٸن جاڭارتۋ», «شىعىستٷستٸمەت» سەرٸكتەستٸگٸ بايىتۋ فابريكالارىنىڭ ٶڭدەۋ تەحنولوگييالارىن ەزٸرلەۋ», «تيتان-ماگنيي كومبيناتىنىڭ حلورلى قالدىقتارىن جويۋ تەحنولوگيياسىن ەزٸرلەۋ» سىندى اسا تيٸمدٸ ەرٸ زاماناۋي جوبالار بار.
قازٸردە ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرٸ جەنە ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىن ماماندارى بٸرلەسٸپ تٶرت عىلىمي-زەرتتەۋ باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋدا.
ەكٸنشٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا 2015-2017 جىلدارعا بٶلٸنگەن ورىندار سانى 124-ٸ قۇرايدى, سونىڭ ٸشٸندە «مەتاللۋرگييا» جەنە «ماشيناقۇراستىرۋ» ماماندىقتارىنا 62 ورىننان بٶلٸنگەن. اتالعان باعىتتار بويىنشا تٷستٸ, اسىل, سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە سەيٸلگەن مەتالل الۋ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارى, اۆتوموبيل قۇراستىرۋ جەنە تاۋ-كەن ٶندٸرۋ ماشينالارىن شىعارۋداعى ينجينيرينگ جەنە يننوۆاتسييا سيياقتى بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى ٸسكە اسىرىلۋدا.
جيىندا مەديتسينا, ٶندٸرٸستٸك جەنە تەحنولوگييا سالاسىنداعى تٷرلٸ عىلىمي جوبالاردى دامىتۋ بويىنشا ٷلبٸ مەتاللۋرگييالىق زاۋىتى تانتال ٶندٸرٸسٸنٸڭ ديرەكتورى ا. تسوراەۆ, جوبا جەتەكشٸلەرٸ س. پلوتنيكوۆا, ج. وڭالباەۆا, م. دۋدكين, «قازمىرىش» جشس مەتاللۋرگييا اتقارۋشى ديرەكتورى ك. ۆيدياكين, «شىعىستٷستٸمەت» جشس جوباسىنىڭ جەتەكشٸلەرٸ ر. بىكوۆ, گ. نۇرشايىقوۆا, رەسەي عىلىم اكادەميياسى سٸبٸر بٶلٸمشەسٸ تاۋ-كەن ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ا. كوندراتەنكو, جوبا جەتەكشٸسٸ ا. جىلقىشينوۆا بايانداما جاسادى.
كەڭەسكە قاتىسۋشىلار عىلىمي-تەحنيكالىق ەزٸرلەمەلەردٸ كوممەرتسييالاندىرۋدىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ ناقتى ەكونوميكانىڭ سەكتورىنا ەنگٸزۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ايتىلعان جوبالارعا بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ بيبٸگٷل اسىلوۆا, ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ تيمۋر توقتاباەۆ ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ.
مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلدەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە مەحانيزم قۇرىپ, عىلىمي جوبالاردى جەنە سالالىق مينيسترلٸكتەر باعدارلاماسىن دايىنداۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە اتقارۋشى ورگاندارمەن, ٶڭٸرلٸك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جەنە ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىندارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋى كەرەكتٸگٸن ايتتى.
جيىننىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ – مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە قاتىسۋشىلار جاھاندىق داعدارىس جاعدايىندا اتالعان ەرٸپتەستٸكتٸڭ مەملەكەتتٸك مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ تيٸمدٸلٸگٸن بيۋدجەت شىعىستارىنجەنە ەكونوميكاداعى مەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ٷلەسٸن ۇلعايتپاي-اق قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەتتٸك-جەكە مەنشٸك ەرٸپتەستٸك قاعيداسىن دامىتۋ مەسەلەسٸ تۋرالى «بەيتەرەك» اق باسقارۋشى ديرەكتورى ا. قۋاتوۆا, ٶڭٸرلٸك ەۋروپا قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنٸڭ باس ەكونوميستٸ ا. پرەيمانيس, كونتسەسسييالىق جوبالاردى ٶكٸلٸ, «Global Construction Technologies» جشس ديرەكتورى گ. ۋاتاەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە ايتىلعان جوبالار تۋرالى بارلىق مەسەلەلەردٸ جيناۋعا جەنە ٷكٸمەت جانىنداعى جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسييا قاراۋىنا ۇسىنۋدى تاپسىردى.
– ەشبٸر جوبا نازاردان تىس قالماۋى قاجەت, – دەپ ايىرىقشا اتاپ ٶتتٸ كەرٸم مەسٸموۆ.
سونداي-اق, ٷكٸمەت باسشىسى مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ نەگٸزگٸ مٸندەت ەكەنٸن, وعان ٷكٸمەت تاراپىنان زايم بويىنشا مەملەكەتتٸك كەپٸلدٸك, ينفراقۇرىلىمدىق قۇندى قاعازدارعا مەملەكەت كەپٸلدٸگٸ, زاتتاي گرانتتار ۇسىنۋ, مەملەكەتتٸك-جەكە ەرٸپتەستٸك جوبالارىن قارجىلاندىرۋ, مەملەكەتتٸڭ تۇتىنۋىنا كەپٸلدەمە بەرۋ سىندى بارلىق قولداۋ كٶرسەتٸلەتٸنٸن ايتتى. الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ قولدانۋ اياسى كەڭەيٸپ, كەلٸسٸمدەردٸڭ جاڭا تٷرٸن پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋادى. ودان ٶزگە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ دەربەستٸگٸ ارتىپ, وبلىسقا وسى سالاداعى جەرگٸلٸكتٸ جەنە كونتسەسسييالىق جوبالاردى ەزٸرلەۋ, ساراپتاۋ جەنە جٷزەگە اسىرۋ ٶكٸلەتتٸگٸ بەرٸلەدٸ. بٷگٸندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك ورتالىعىمەن بٸرگە ەكونوميكانىڭ ەر سالاسىنداعى جوبالاردىڭ تيپتٸك كونكۋرستىق قۇجاتتامالارى مەن كەلٸسٸمدەرٸن ەزٸرلەۋدە.
پرەمەر-مينيستر ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ ەكٸنشٸ يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا كادرلار دايىنداۋ پروتسەسسٸمەن جەنە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار زەرتحانالاردىڭ جۇمىسىمەن دە تانىستى. اتاپ ايتساق, ول «تٷستٸ, اسىل, سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە سەيٸلگەن مەتالل مەتاللۋرگيياسى», «Iرگەتاس», «مەحاترونيكا جەنە ٶندٸرٸستٸ اۆتوماتتاندىرۋ» زەرتحانالارىن, پلازمالىق شاڭداتۋ جەنە جوعارى جىلدامدىقپەن پلازمالىق كەسۋ تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەسٸن, «Festa» روبوتتاندىرىلعان جەلٸ ۋچاسكەسٸن ارالاپ كٶردٸ.
ساپار سوڭىندا ٷكٸمەت باسشىسى كەرٸم مەسٸموۆ گلۋبوكوە اۋدانىنداعى «مايلى داقىلدار تەجٸريبە شارۋاشىلىعى» جشس-نٸڭ دامۋ ەلەۋەتٸنە باعا بەردٸ. كەسٸپورىن ٶسٸمدٸك جەنە مال شارۋاشىلىعى سالالارىندا زاماناۋي تەحنولوگييالاردى پايدالانادى, عىلىمي نەگٸزدە سەلەكتسييا جۇمىسىمەن اينالىسىپ كەلەدٸ. وتاندىق اگروٶندٸرٸستٸك كەشەندٸ دامىتۋدا وسىنداي شارۋاشىلىقتارعا باسا نازار اۋدارىلماق.
زاماناۋي شارۋاشىلىقتىڭ وسىنداي ٷلگٸسٸ – «استانا-بيزنەس» اگروحولدينگٸنٸڭ قۇرامىنا ەنەتٸن «مايلى داقىلدار تەجٸريبە شارۋاشىلىعى» جشس.
مۇندا دەندٸ جەنە مايلى داقىلدار ٶسٸرٸلٸپ, سٷت جەنە ەت ٶندٸرٸلەدٸ, سونداي-اق, وتاندىق شارۋالاردى جوعارى ساپالى تۇقىمدارمەن قامتاماسىز ەتەدٸ.
بۇدان ٶزگە شارۋاشىلىق تريتيكالە, ياعني كٷزدٸك بيداي مەن قارابيدايدىڭ گيبريدٸ جەنە كٷزدٸك راپس سيياقتى جاڭا داقىلدار ٶسٸرەدٸ. گيبريدتٸك قارابيدايدىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ شارۋاشىلىق القاپتارىندا گەكتارىنان 60 تسەنتنەردەن اسادى, بۇل – ٶڭٸردە بۇرىن-سوڭدى بولماعان نەتيجە. سونداي-اق, مۇندا ٸرٸ قارا مالدىڭ تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ٸسٸمەن اينالىسادى.
تەجٸريبەلٸك-سەلەكتسييالىق القاپتى ارالاۋ بارىسىندا «استانا-بيزنەس» سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ ديرەكتورى فاريد ەبٸتاەۆ پرەمەر-مينيستردٸ كەسٸپورىن قىزمەتٸنٸڭ نەتيجەلەرٸمەن تانىستىردى.
تەجٸريبەلٸك شارۋاشىلىق عىلىمي بٶلٸمٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ سەرگەي شەربان كٷنباعىس, سويا سەكٸلدٸ مايلى داقىلدار سۇرىپتارىنىڭ سەلەكتسيياسى بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتتى.
600 مال باس ٸرٸ قارا بار تاۋارلى سٷت فەرمادا كەرٸم مەسٸموۆكە سيىرلاردى ماشينالى ساۋۋدىڭ زاماناۋي كەشەنٸ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸندٸگٸ كٶرسەتٸلدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قونىسباي تٶلەۋبەكوۆ پرەمەر-مينيسترگە وبلىستاعى اگروٶندٸرٸستٸك كەشەننٸڭ دامۋى جايىندا باياندادى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا,
نۇرجان كەنجەۇلى,
ەرجان ەبٸش
"ديدار" گازەتٸ
