Tósegimizde qarnymyzdy tyr-tyr qasyp, qara sýǵa yqylyq atyp "toiynyp", uiqyly-oiaý jatqan kezde Esbolat ta qaidaǵy-jaidaǵyny qozǵap, dáp bir dál erteń bar qalamgerge úi taratatyndai másele kóterip, ony Ómirjan Ábdihalyquly baýyrym ilip áketip, buǵan Aidos aǵam da ún qosyp, eki inisiniń sherin tereńnen jel bop qozǵap, oiatyp jiberdi-aý.
Aidos aǵam aitpaqshy "Negizi qazaqqa osyndai talqylar kerek-aq". Biraq, men bu joly jamandy-jaqsyly qaǵaz búldirip júrgen adam retinde ózim óte qatty syilaityn Aidos Sarym aǵama qarsy pikir aitpaqpyn.
Darhan dosymnyń úiinde otyrǵanbyz. Jeńgei eki aidan beri bir shegeni Daqańa qaqqyza almai júrgenin aityp, eldiń bailaryn mysalǵa alyp muń shaǵa bastaǵany sol edi: "Ei Ulbos, sol aitqan Bálenshekelerińniń baiy bir áńgime jazǵan kúni maǵan kel, shegeńdi qaǵyp beremin" dep tóteden kesip tastady. Jalpy, bireýdiń qolynan keletin isti ekinshi bireý jasai almaidy. Men ne shege qaǵa almaityn, ia Ulyqbek aǵamsha aitsam, "divanda jatyp pýltti alýǵa erinetin" qazaq ádebietiniń bolashaq klassikterin (eshqandai keketýsiz) qatty aiaimyn.
Nege? Óitkeni, olar meniń kózime búgingi tilmen mádenietshilep aitsaq, "áleýmettik top" bolyp elesteidi. (Áleýmettik top degenińizge kimder kiretinin ózderińiz bilesizder). Belgili bir dárejede miy artyqtaý, ia kemisteý jaratylǵan "olardy" jazý jazyp, qalamaqyny qyryp alyp júrgendei keiip tanytpasaq eken.
Birinshiden, Aidos aǵam bylai depti. "Onyń ústine adam retinde aqyn men jazýshy basqa da kez-kelgen kásip iesinen esh artyq emes. Eger bir topqa jaǵdai jasalsa, basqa da toptardyń barlyǵyna dál sondai jaǵdai jasap shyǵý qajet. Bul - ýtopiia!".
Jazýshylyq pen aqyndyq búgingi qazaq qoǵamynda kásip bolyp sanalmaidy. Osy ýaqytqa deiin jazǵan shyǵarmam úshin ókimetten, ia basqa jerden kók tiyn aqsha alǵan emespin. Kásip - degen aqsha tabýdyń kózi. Al jazýshylyq degen jazýshynyń basqa kásippen tapqan qaltasyndaǵy azyn-aýlaq aqshasy men Qudai bergen ýaqytyn ysyrap jasaýdan basqa eshteńe emes.
Jýrnalistika - kásip. Qudaiǵa táýbá, aiyna ailyq alyp, ólmestiń kúnin kórýge bolady. Al, endi jazýshy bolyp qyzmet etip júrgen bireý bolsa, sony maǵan kórsetip jiberseńizder eken?
Ekinshiden, aǵam "Pýshkin men Dostoevskii biraz uly shyǵarmasyn kartadan utylǵan qaryzyn jabý úshin jazyp tastaǵanyn barsha jurt biledi" depti. Demek, Pýshkin men Dostoevskii zamanynda jazýshy eńbegi elenetin bolǵany da. Al qazir she? Jazý jazyp, aqsha tabatyn "tesikti" kórsetińizdershi. Biz de bas suǵyp kóreiik.
Úshinshiden, jazýshy aimaq-aimaqqa taratqanda turǵan eshteńe joq (Ár oblysqa eki-úshten ǵana ketedi dep oilaimyn. Bul 800 jazýshyǵa emes, jastarǵa qatysty aitylsa kerek). Aǵam aitqan básekeni, oi qazanyn qazir áleýmettik jeliden tabýǵa bolady. Ózin jazarman sezinetin ár adam "Ómirjan búgin Toqtarálige ne dedi?" eken dep eki qulaǵyn qaishylap, tushymdy oi kútip jatatynyn, Almatyda bolmasa da Almatyda júrgendei sezinetinin, oflain men onlaiynnyń arasy bir-aq tutam bolyp ketkenin, osynda-aq muryndy shie jegendei etýge bolatynyn biledi.
Imanǵali kókem jazýshylarǵa jaǵdai jasady. Imanǵali jasaǵan is jaqsy da, ózge ákim ony qolǵa alsa, jaman ba?
Jalpy, aǵamnyń osy úsh oiyna qarsymyn. Al, endi basqa oilarynyń keibirine qosylatynymdy, endi birin qolymdy kóterip qoldaitynymdy aita keteiin.
Men uiqydan endi turǵan adam retinde óz oiymdy bildirip qoiaiyn.
Eldiń aitýyna qaraǵanda jastardyń ishinde eń kóp qaǵaz búldiretin adamdardyń biri menmin. Biyl túk jazbadym. Byltyr eki hikaiat keldi ómirge. Biri - "Jylan kegi". Ekinshisi - "Kisen". Shynyn aitaiyn, dál osyndai shamadaǵy 10-15 shyǵarma miymda pisip, jazylýǵa daiyn tur. Onyń syrtynda oiymda bir romannyń ii qanyp, "qashan jazasyń, endi?" dep typyrshyp jatyr. Oǵan otyrý úshin jumystan shyǵyp, azyn-aýlaq ózge de kásibimnen baz keshýge tiistimin. Ádebiet úshin bala-shaǵamdy tamaqsyz qaldyrýǵa dátim jetpeidi. Maǵan shynyn aitý kerek qazaqtyń ádebieti emes, eń aldymen úidegi balalardyń jaiy mańyzdy. Olardyń kózin bozartyp qoiyp táýekelge barý - deliqulylyq.
Men ǵana emes, men quralpylastardyń báriniń muńy osy bolsa kerek.
Ár shyǵarmanyń óz ýaqytysy bolady. Der kezinde jazylmady ma, erteń qojyrap ketedi. Qazirgi sezim erteń joq.
Meni bylai qoishy, bizdiń býynnyń ádebietke eshteńe qosa almaýynyń birinshi sebebi áleýmettik máselede jatyr dep oilaimyn. Óitkeni, birinshi kezekte - jýrnalistikanyń qara jumysyn isteimiz, ekinshi kezekte - usaq kásip, úshinshi kezekte ǵana jazýshylyq. Eger de jazýshylyq pen aqyndyq alǵa shyqsa, oidaǵy dúnielerdi Maǵaýinsha, ia Qadyr kókemshe qaǵazǵa túsirip ketsek arman ne? Sál múmkindik týsa, Miras Muqash qarap qala ma, Qanat baýyr qamshyny osyp-osyp jibermei me? Yrysbek baýyrym kitabyn satyp bir baiyp, úkimetten ekinshi maidy asap milliarder bolyp ketpei me?
Oi kóp. Ony oqyp shyǵý da jumys qoi. Osymen ázirshe qoia turaiyn!
Qanat Ábilqaiyr
Uqsas jazbalar:
Rýhani jańǵyrý bastaldy. Jas qalamger, sen qaidasyń?
Aidos Sarym: Aqyn-jazýshylardy aimaq-aimaqqa taratýǵa qarsymyn
Esbolat Aidabosyn: Jazýshylardyń qoǵamdaǵy obrazyn ózgertý kerek
.jpg)