Foto: Ashyq derekkóz
Búginde qan qysymy mazalaityn adamdardyń sany artty. Bul adamnyń jasyn talǵamaityn deńgeige jetti. Jasta da, orta jas, úlken adamda da kezdesip jatady. Ult.kz tilshisi qan qysymy qalypty bolmaǵan jaǵdaida adam ne isteýi kerek degen suraqqa jaýap izdep kórdi.
Qan qysymy saǵat saiyn baqylap otyrýdy, ýaqytyly dári-dármek ishýdi qajet etedi. Meditsinalyq erejege sai qan qysymyn tanometr arqyly ólshep otyrýǵa árkimniń qabileti de, múmkindigi de bola bermeidi.
Almaty qalasy Ortalyq otbasylyq emhanasynyń terapevt dárigeri Sholpan Ydyrysqyzy qan qysymynyń joǵarylaýy da nemese túsip ketýi de qalypty emes ekenin, ondai jaǵdaida adamǵa alǵashqy kómek berý keregin aitady.
«Qan qysymy kenetten joǵarylap ketken syrqat adamdy dereý jatqyzý kerek. Basy men keýde tusy kóterińki bolýy úshin jastyqty biik jastaǵan durys. Sosyn terezeniń jeldetkishin ashyp, bólmege taza aýa kirgizý qajet. Qan qysymynyń joǵarylap ketýi aýa raiyna da bailanysty. Kúnniń ystyǵynda kóterilse, jelke, moiyn tusyna jáne mańdaiǵa sýly oramal qoiý kerek. Al salqyn kúnderi kóterilgen jaǵdaida syrqattyń jelke tusyna qypsha qaǵaz (gorchichnik) qoiǵanyńyz jón», – deidi Sholpan Ydyrysqyzy.
Eger qan qysymyn qalypty deńgeide ustasa, bul aýrýdan aiyǵýǵa bolady. Qan qysymy joǵary adam este saqtaýy qajet nárseler:
– Jazda kún sáýlesiniń týra túsýinen saqtaný;
– Tuzdy taǵamdardy azyraq paidalaný;
– Ishimdik, temekiden aýlaq bolý;
– Stress, depressiiadan saqtaný;
– Maily tamaqtan jáne artyq salmaqtan shektený.
Endi kerisinshe, qan qysymy tómendep ketetin patsientter de bar. Tómen qysym qaýipsiz bolǵanymen, bul da jaqsy emes. Shekaralyq deńgei – 90/60 ekenin eskersek, budan tómendep ketken jaǵdaida adam álsizdik pen bas ainalýdy, kózdiń buldyraýy men júrek ainýyn, qaltyraý men tersheńdikti baiqaýy múmkin.
«Arterialdyq qan qysymynyń tómendeýiniń sebepteri ártúrli: jai ǵana organizmniń sýsyzdanýy men stressten bastap gormonaldyq buzylystarǵa, ishten qan ketýine jáne miokard infarktine deiin bolýy múmkin. Úi jaǵdaiynda qan qysymyn tez joǵarylatýy úshin tuzdy taǵam jeýge, kofe ishýge bolady. Degenmen tómengi qysymnyń jaǵymsyz simptomdary belgi berip tursa, terapevtke baryp qaralý kerek. Olai etpegen jaǵdaida jasyryn ári anaǵurlym aýyr keselge ushyraýyńyz múmkin», – deidi Sh.Ydyrysqyzy.
Al endi qan qysymynyń kez kelgen jaǵdaiynda patsient ómir saltyn az-kem ózgertip, organizimine kómektese alasyz. Gipotoniia kezinde dárigerlerdiń arnaiy keńesi bar.
– Kóbirek sý ishý;
– Alkgoldik ishimdikterdi tutynbaý;
– Júieli jattyǵý jasaý nemese kóp serýendeý;
– Kúndelikti ratsionyńyzdaǵy kómirtekterdiń mólsherin azaitý;
– Az-azdan jii tamaqtaný.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimetteri boiynsha, arteriialyq qysymnyń qaýipsiz deńgeii keminde 140/90 mm s.b., al qantty diabetpen aýyratyndar úshin keminde - 130/80 mm s.b. Arteriialyq gipertenziia kóp jyldarǵa sozylǵan jaǵdaida adam aǵzasy birtindep joǵary arteriialyq qysymǵa beiimdeledi, alaida joǵarylaǵan qysym tamyrlarǵa jáne olarmen qýattanatyn aǵzalarǵa – mi, júrek, búirekke patologiialyq áser etedi. Uzaqqa sozylǵan arteriialyq qysym joǵaryda keltirilgen patologiialyq úrdister (tipti shaǵymdardyń bolmaýy jaǵdaiynda da) insýltqa, júrektiń ishemiialyq aýrýyna (stenokardiia), miokard infarktisine, júrek jáne búirek shamasyzdyǵyna ákelýi múmkin.
