Qazirgi qazaq qoǵamynda qara jamylǵan qyzdarǵa, qaba saqal jigitter men jigit aǵalaryna úrke qarap, balaǵy sholaq balany kórse de qaltasynan bomba shyǵatyndai qorqatyn qubylys beleń alyp ketti. Berisi ata-anasy, aǵaiynymen arazdasyp, arǵysy tym jaqsy qyzmetinen bas tartyp, jat aǵymnyń shyrmaýynan shyǵa almai, shetel asyp jatqany, onda da opa tappai, biri óziniń qiialynda «shahid» bolsa, endi bireýi kesh te bolsa táýbesine kelip, ebin taýyp, elge qaitsa da, túrmede otyr. Bilimsizdikten bastalǵan, sońy úlken tragediiaǵa ainalyp jatqan búgingi kúnniń dini alaýyzdyq, búlik, fitnasy týraly islamtanýshy Jalǵas Sadýahasulymen az-kem suhbattasqan edik.
- Qazaq halqy musylmandy «momyn adam» dep te ataidy. Osy musylman deiik, momyn deiik, solardyń bet-beinesin qysqasha sipattap bere alasyz ba?
- Ertede atalarymyz imandylyq týraly áńgime aitqanda: «Jaqsylyqqa adamnyń jany jaqyn turady», «Jaqsylyqqa adam súisine qaraidy» deýshi edi. Óitkeni, islam – meiirimdilik jáne beibitshilik dini. «Islam» sóziniń ózi amandyq, beibit ómir degen maǵynalardy bildiredi. Al, endi osy dindi ustanatyn musylman – momyn adam. Musylman – eń aldymen rýhani taza adam, ol eshkimge jamanshylyq oilamaidy, bireýdiń ala jibin attamaidy, muqtajǵa járdem beredi, jany jaqsylyqqa jaqyn, paryzdaryn da buljytpai oryndaidy. Sondyqtan da, hadis-shárifte: «Musylman tilimen de, qolymen de qaýipsiz adam» dep keledi. Mine, dástúrli islam somdaǵan musylmannyń beinesi – osy.
- «Mal alasy – túsinde, adam alasy – ishinde» desek te, qazirgi jat aǵymnyń jeteginde ketkenderdiń syrty da «ishinen» habar berip turǵan siiaqty...
- Búginde qoi terisin jamylǵan qasqyr siiaqty kóptegen terroristik uiymdar da islam atyn jamylyp, álem jurtshylyǵyn ábden áýre-sarsańǵa saldy. Mysaly, DAISh – osyndai terroristik uiymdardyń biri.
Kiimderi qara, júzderi sýyq, shashtary ósken, saqaly qaraýsyz ketken DAISh-tyń sodyrlaryn Paiǵambar (s.a.ý.) somdap ketken musylmannyń beinesimen salystyra almaisyz. Qalaisha adamzatty meiirimmen jaratqan Allanyń dinin jamylyp, jazyqsyz adamdardy, beikúná balalardy, názik áielderdi, álsiz qariialardy jaidan-jai óltirýge bolady? Allanyń dinin ustanǵan adam jan-jaǵyna qorqynysh pen úreidi emes, qýanysh pen shattyq syilaýy kerek emes pe?
Sýhaib ár-Rýmidiń riýaiaty boiynsha imam Múslim jetkizgen hadiste Paiǵambarymyz Muhammed (s.a.ý.): «Múminniń isi – ǵajap! Rasynda, onyń barlyq isi – jaqsylyq. Bul nárse tek múminge tán, basqa eshkimge násip bolmaǵan», – dep aitqan. Al, endi DAISh sodyrlarynyń istep otyrǵany – múldem basqa. Zorlyq pen zombylyq, qantógis. Jer betinde meiirim men beibitshilik simvolyna ainalǵan ana men balany aiaýsyz óltirýde.
Qazir sodyrlardyń Irak pen Siriia jerindegi beikúná balalardy urlap, qarý paidalanýdy úiretetin arnaiy lagerlerge jiberip, toǵyz jasqa tolǵan soń olardy soǵys shepterine jiberetini belgili. Buǵan qosa, bul uiym olardy jaraqat alǵan áskerleri úshin jan-jaqty donor retinde de paidalanady. Máselen, DAISh 2015 jyldyń qańtar aiynda Iraktyń Mosýl qalasynda teledidardan fýtbol kórgenderi úshin 13 balany óltirdi. Alańǵa halyqty jinap, fýtbol kórýdiń haram ekenin aityp, keiin beishara jasóspirimderdi eshqandai aiaýsyz pýlemetpen qyryp salǵan. Al ata-analar balalarynyń óli denelerin alyp ta kete almaǵan. Óitkeni, sodyrlar «Sender durys tárbie bermegensińder» dep olarǵa da kiná taǵyp, aiyptaýlary múmkin edi.
Shynaiy islamda oiyn balasyn óltirý nemese soǵys maqsatynda paidalaný, azaptaý bylai tursyn, ony aldaýǵa da bolmaidy. Buǵan islam qatty qaraidy. Balanyń ózi de, jany da qymbat. Ertedegi din ǵalymdary men taqýalary baladan bata suraityn bolǵan. Onyń duǵasyn Alla tez qabyl alady dep ózi úshin duǵa jasaýyn ótinish qylǵan. Óitkeni bala – beikúná. Buǵan qosa, Alla Taǵala «Káhf» súresiniń 46-aiatynda «Mal men balalar dúnie tirshiliginiń sáni…» dep aitqanyndai, balalardy osy dúnieniń gúli men sáni etip jaratqan.
-Sol bala ataýlyny úlken qiyndyqpen kóterip, dúniege ákelip otyrǵan áiel zatynyń da DAISh sodyrlarynyń qoljaýlyǵyna ainalyp ketkeni aqiqat. Osy oraida, áiel-analardyń islam dinimizdegi ornyn basa aityp ótseńiz...
-Iá, asyl dinimiz balamen birge áiel balasyn ómir boiy qurmettep ótýge buiyrady. Ol bizge ana, ápke, jeńge, qaryndas ne qyzymyz bolsyn, ony ómir sońyna deiin qadirlep ótý – musylmandyq mindetimiz. Quranda arnaiy «Nisa», iaǵni «Áielder» dep atalatyn súre bar. Osynyń ózi musylman qoǵamyndaǵy áieldiń orny men mańyzyn bildiredi. Paiǵambar da (s.ǵ.s.) óziniń máshhúr hadisinde: «Jánnat – ananyń tabanynyń astynda», – dep aitqan. Alaida, mundai aiat pen hadister DAISh sodyrlaryna múldem qatysy joq dep oilaisyń. Olar mundai tyiymdardy ustanbaidy, elemeidi de. Óitkeni, DAISh úshin áielderdi óltirý, urlaý, kúńdikke satý, kóńil kóterý, zorlyqpen sodyrlarǵa úilendirý jáne t.b. qylmys túrleri – úirenshikti nárse.
Máselen, 2014 jyly DAISh músheleri kúrd halqynyń qyzdary men áielderin tutqynǵa alyp, Taiaý Shyǵysta áielderdi jynystyq kúńdikke satýmen ainalysatyn saýdagerlerge satyp jibergeni málim. Al, tutqynǵa tusken basqa áielder DAISh múshelerine toqaldyqqa nemese jynystyq kúń qyzmetshisi retinde qyzmet kórsetýge májbúr. Olardyń mundai qorlyǵy men zorlyǵyna shydai almai ómirmen qosh aitysyp jatqan qyz-kelinshekter de bar. Olardyń naqty sany belgisiz. Anyǵy sol, DAISh basshylarynyń biri Ábý Anas ál-Libi 150-ge jýyq qyz-kelinshekti óltirýge buiryq bergen. Olardyń arasynda aiaǵy aýyrlary men baliǵat jasyna jetpegenderi de bolǵan. Olardyń bar kinási – sodyrlarmen jynystyq qatynasqa túsýden bas tartýy. Muny Iraktyń Adam quqyǵyn qorǵaý ministrligi habarlaǵan.
-Beibit halyqty qanaý durys emestigin islamnan beihabar adamdar da jaqsy biledi. Soǵysýdyń da shariǵatta belgilengen mejesi bar shyǵar?
-Beibit ómirdi bylai qoiǵanda, tipti, urys zamanynda da islam soǵysqa qatysy joq bala-shaǵany, kempir men shaldy, áielder men ózge din qyzmetkerlerin qinaýǵa, atýǵa tyiym salǵan. Biz muny Paiǵambar (s.a.ý.) dáýirindegi joryqtardan da kóremiz. Musylmandar Mekke shaharyna kirgende Paiǵambar osylai ámir etken. Ol kezde Mekkeni bilep turǵan múshrikter bolatyn. Sonda musylmandar: «óz aýlasyna kirgenderge, úiinde otyrǵandarǵa, esigin jaýyp alǵandarǵa, Qaǵbanyń qasyndaǵylarǵa, balalar men áielderge, qariialarǵa, qarsylyq qylmaǵan eshbir janǵa qylysh kóterýge bolmaidy, aǵashty shabýǵa, janýardy óltirýge tyiym salynady» degen buiryq aldy.
Al endi musylman halifasy Ábý Bákir Syddyq ásker qolbasshysy Ýsama ibn Zaidke mynadai ósiet aitqan: «Saǵan on nárseni ósiet qylamyn: áiel adamdy, sábidi, jasy kelgen qariiany óltirýden saq bol! Jemis aǵashyn kespe, kóterilgen ǵimaratty qulatpa, azyq maqsaty bolmasa qoi, túieni soima, palma aǵashyn órtep, sýǵa aǵyzba. Shekten tys qatygez bolmańdar. Ózderin qulshylyqqa baǵyshtaǵan qaýymdardy kórseńder, olarǵa timeńder».
Quran men súnnet osyny buiyrady. Islamdaǵy bul talap tek musylmandar úshin emes, sol musylman memleketinde jasap jatqan barlyq adamdarǵa qatysty.
- Sahih Múslimde kelgen hadiste Paiǵambarymyz «s.a.ý.): «Qiiamet kúninde adamdar arasynda alynatyn eseptiń birinshisi – adam óltirý» degen eken. Naqaqtan qan tógý Quranda da qatań aiyptalyp, jazasy belgilengen. Sonda Quranǵa da, súnnetke de amal qylmai otyrǵan DAISh sodyrlary – kimder?
- Olar joǵaryda aitylǵan islam qaǵidattaryna teris amal jasaidy. Ózderinen basqalardyń barlyǵyn kápir sanap, jazyqsyz adamdardy qyryp, álemdik mańyzy bar mádeni muralardy, máselen, Júnis, Shit paiǵambarlardyń keseneleri, Ammar ibn Iasirdyń qabiri, tarihi meshitter, Dar ásh-Sharrýkin qalasy, Namrýd qaqpasynyń «saqshylary», kóne Palmira jáne t.b. qiratyp, olardy jermen jeksen etýi – olardyń adamzatqa qarsy dushpan ekenin dáleldeidi.
Islam atyn jamylyp, aq kóńildi jastardy aldap, arbap olardy beibit halyqqa qarsy qoiyp júrgen DAISh zulmat emei nemene? DAISh-tyń ideologiiasy – tunyp turǵan búlik. Kishini úlkenge, balany ákesine, qyzdy anasyna, jastardy bir-birine «musylman-kápir» dep qarsy qoiady. Islam jazyqsyz adamnyń ómirine qaýip tóndirýge, jeke múlkine qol salýǵa, ar-namysyn taptaýǵa ruqsat bermeidi.
- Saiyp kelgende, sońy kisi ómirin qiiýǵa ákeletin búlik ataýlyny Islam tolyqtai aiyptap, shariǵat quptamaidy ǵoi?
- Dál solai. Qurandaǵy eń aýqymdy «Baqara» súresiniń 217-aiatynda «Búlik shyǵarý – kisi óltirýden de aýyr kúná» delingen. Iaǵni, DAISh – islamnan emes dep kesip aitýǵa tolyq negiz bar. Buǵan qatysty islam álemine tanymal túrli ǵulamalar shýralarynyń, atap aitqanda, Búkilálemdik musylman ǵulamalar uiymy, Irak musylman ǵulamalarynyń qaýymdastyǵy, Siriia islam keńesi, Mysyrdyń bas múftii Abdýl Karim ash-Shaýqi, Ýaqf ministri Muhammed Muhtar Juma, Mysyr pátýa shyǵarý basqarmasy jáne t.b. pátýalary shyqty. Jazyqsyz halyqty qyryp, keiin «Allahý akbar» degennen eshkim jánnatqa kire salmaidy. Eshkim de mundai lańǵa boi aldyryp, ózine de, islamǵa da abyroi ákelmeidi. Kerisinshe, qansha beikúná balanyń obalyna, aq jaýlyqty ananyń qarǵysyna qalmaq. Muny elimizdiń kózi ashyq, kókiregi oiaý árbir azamaty bilgeni durys. Jastarymyzdy osyndai qatelikten saqtap qalýǵa birge at salysaiyq.
-Ýaqyt bólip, suhbat bergenińizge myń alǵys!
