قازٸرگٸ قازاق قوعامىندا قارا جامىلعان قىزدارعا, قابا ساقال جٸگٸتتەر مەن جٸگٸت اعالارىنا ٷركە قاراپ, بالاعى شولاق بالانى كٶرسە دە قالتاسىنان بومبا شىعاتىنداي قورقاتىن قۇبىلىس بەلەڭ الىپ كەتتٸ. بەرٸسٸ اتا-اناسى, اعايىنىمەن ارازداسىپ, ارعىسى تىم جاقسى قىزمەتٸنەن باس تارتىپ, جات اعىمنىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, شەتەل اسىپ جاتقانى, وندا دا وپا تاپپاي, بٸرٸ ٶزٸنٸڭ قييالىندا «شاھيد» بولسا, ەندٸ بٸرەۋٸ كەش تە بولسا تەۋبەسٸنە كەلٸپ, ەبٸن تاۋىپ, ەلگە قايتسا دا, تٷرمەدە وتىر. بٸلٸمسٸزدٸكتەن باستالعان, سوڭى ٷلكەن تراگەديياعا اينالىپ جاتقان بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ دٸني الاۋىزدىق, بٷلٸك, فيتناسى تۋرالى يسلامتانۋشى جالعاس سادۋاحاسۇلىمەن از-كەم سۇحباتتاسقان ەدٸك.
- قازاق حالقى مۇسىلماندى «مومىن ادام» دەپ تە اتايدى. وسى مۇسىلمان دەيٸك, مومىن دەيٸك, سولاردىڭ بەت-بەينەسٸن قىسقاشا سيپاتتاپ بەرە الاسىز با?
- ەرتەدە اتالارىمىز يماندىلىق تۋرالى ەڭگٸمە ايتقاندا: «جاقسىلىققا ادامنىڭ جانى جاقىن تۇرادى», «جاقسىلىققا ادام سٷيسٸنە قارايدى» دەۋشٸ ەدٸ. ٶيتكەنٸ, يسلام – مەيٸرٸمدٸلٸك جەنە بەيبٸتشٸلٸك دٸنٸ. «يسلام» سٶزٸنٸڭ ٶزٸ اماندىق, بەيبٸت ٶمٸر دەگەن ماعىنالاردى بٸلدٸرەدٸ. ال, ەندٸ وسى دٸندٸ ۇستاناتىن مۇسىلمان – مومىن ادام. مۇسىلمان – ەڭ الدىمەن رۋحاني تازا ادام, ول ەشكٸمگە جامانشىلىق ويلامايدى, بٸرەۋدٸڭ الا جٸبٸن اتتامايدى, مۇقتاجعا جەردەم بەرەدٸ, جانى جاقسىلىققا جاقىن, پارىزدارىن دا بۇلجىتپاي ورىندايدى. سوندىقتان دا, حاديس-شەريفتە: «مۇسىلمان تٸلٸمەن دە, قولىمەن دە قاۋٸپسٸز ادام» دەپ كەلەدٸ. مٸنە, دەستٷرلٸ يسلام سومداعان مۇسىلماننىڭ بەينەسٸ – وسى.
- «مال الاسى – تٷسٸندە, ادام الاسى – ٸشٸندە» دەسەك تە, قازٸرگٸ جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە كەتكەندەردٸڭ سىرتى دا «ٸشٸنەن» حابار بەرٸپ تۇرعان سيياقتى...
- بٷگٸندە قوي تەرٸسٸن جامىلعان قاسقىر سيياقتى كٶپتەگەن تەرروريستٸك ۇيىمدار دا يسلام اتىن جامىلىپ, ەلەم جۇرتشىلىعىن ەبدەن ەۋرە-سارساڭعا سالدى. مىسالى, دايش – وسىنداي تەرروريستٸك ۇيىمداردىڭ بٸرٸ.
كيٸمدەرٸ قارا, جٷزدەرٸ سۋىق, شاشتارى ٶسكەن, ساقالى قاراۋسىز كەتكەن دايش-تىڭ سودىرلارىن پايعامبار (س.ا.ۋ.) سومداپ كەتكەن مۇسىلماننىڭ بەينەسٸمەن سالىستىرا المايسىز. قالايشا ادامزاتتى مەيٸرٸممەن جاراتقان اللانىڭ دٸنٸن جامىلىپ, جازىقسىز ادامداردى, بەيكٷنە بالالاردى, نەزٸك ەيەلدەردٸ, ەلسٸز قارييالاردى جايدان-جاي ٶلتٸرۋگە بولادى? اللانىڭ دٸنٸن ۇستانعان ادام جان-جاعىنا قورقىنىش پەن ٷرەيدٸ ەمەس, قۋانىش پەن شاتتىق سىيلاۋى كەرەك ەمەس پە?
سۋھايب ەر-رۋميدٸڭ ريۋاياتى بويىنشا يمام مٷسليم جەتكٸزگەن حاديستە پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ا.ۋ.): «مٷميننٸڭ ٸسٸ – عاجاپ! راسىندا, ونىڭ بارلىق ٸسٸ – جاقسىلىق. بۇل نەرسە تەك مٷمٸنگە تەن, باسقا ەشكٸمگە نەسٸپ بولماعان», – دەپ ايتقان. ال, ەندٸ دايش سودىرلارىنىڭ ٸستەپ وتىرعانى – مٷلدەم باسقا. زورلىق پەن زومبىلىق, قانتٶگٸس. جەر بەتٸندە مەيٸرٸم مەن بەيبٸتشٸلٸك سيمۆولىنا اينالعان انا مەن بالانى اياۋسىز ٶلتٸرۋدە.
قازٸر سودىرلاردىڭ يراك پەن سيرييا جەرٸندەگٸ بەيكٷنە بالالاردى ۇرلاپ, قارۋ پايدالانۋدى ٷيرەتەتٸن ارنايى لاگەرلەرگە جٸبەرٸپ, توعىز جاسقا تولعان سوڭ ولاردى سوعىس شەپتەرٸنە جٸبەرەتٸنٸ بەلگٸلٸ. بۇعان قوسا, بۇل ۇيىم ولاردى جاراقات العان ەسكەرلەرٸ ٷشٸن جان-جاقتى دونور رەتٸندە دە پايدالانادى. مەسەلەن, دايش 2015 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا يراكتىڭ موسۋل قالاسىندا تەلەديداردان فۋتبول كٶرگەندەرٸ ٷشٸن 13 بالانى ٶلتٸردٸ. الاڭعا حالىقتى جيناپ, فۋتبول كٶرۋدٸڭ حارام ەكەنٸن ايتىپ, كەيٸن بەيشارا جاسٶسپٸرٸمدەردٸ ەشقانداي اياۋسىز پۋلەمەتپەن قىرىپ سالعان. ال اتا-انالار بالالارىنىڭ ٶلٸ دەنەلەرٸن الىپ تا كەتە الماعان. ٶيتكەنٸ, سودىرلار «سەندەر دۇرىس تەربيە بەرمەگەنسٸڭدەر» دەپ ولارعا دا كٸنە تاعىپ, ايىپتاۋلارى مٷمكٸن ەدٸ.
شىنايى يسلامدا ويىن بالاسىن ٶلتٸرۋ نەمەسە سوعىس ماقساتىندا پايدالانۋ, ازاپتاۋ بىلاي تۇرسىن, ونى الداۋعا دا بولمايدى. بۇعان يسلام قاتتى قارايدى. بالانىڭ ٶزٸ دە, جانى دا قىمبات. ەرتەدەگٸ دٸن عالىمدارى مەن تاقۋالارى بالادان باتا سۇرايتىن بولعان. ونىڭ دۇعاسىن اللا تەز قابىل الادى دەپ ٶزٸ ٷشٸن دۇعا جاساۋىن ٶتٸنٸش قىلعان. ٶيتكەنٸ بالا – بەيكٷنە. بۇعان قوسا, اللا تاعالا «كەھف» سٷرەسٸنٸڭ 46-اياتىندا «مال مەن بالالار دٷنيە تٸرشٸلٸگٸنٸڭ سەنٸ…» دەپ ايتقانىنداي, بالالاردى وسى دٷنيەنٸڭ گٷلٸ مەن سەنٸ ەتٸپ جاراتقان.
-سول بالا اتاۋلىنى ٷلكەن قيىندىقپەن كٶتەرٸپ, دٷنيەگە ەكەلٸپ وتىرعان ەيەل زاتىنىڭ دا دايش سودىرلارىنىڭ قولجاۋلىعىنا اينالىپ كەتكەنٸ اقيقات. وسى ورايدا, ەيەل-انالاردىڭ يسلام دٸنٸمٸزدەگٸ ورنىن باسا ايتىپ ٶتسەڭٸز...
-يە, اسىل دٸنٸمٸز بالامەن بٸرگە ەيەل بالاسىن ٶمٸر بويى قۇرمەتتەپ ٶتۋگە بۇيىرادى. ول بٸزگە انا, ەپكە, جەڭگە, قارىنداس نە قىزىمىز بولسىن, ونى ٶمٸر سوڭىنا دەيٸن قادٸرلەپ ٶتۋ – مۇسىلماندىق مٸندەتٸمٸز. قۇراندا ارنايى «نيسا», ياعني «ەيەلدەر» دەپ اتالاتىن سٷرە بار. وسىنىڭ ٶزٸ مۇسىلمان قوعامىنداعى ەيەلدٸڭ ورنى مەن ماڭىزىن بٸلدٸرەدٸ. پايعامبار دا (س.ع.س.) ٶزٸنٸڭ مەشھٷر حاديسٸندە: «جەننات – انانىڭ تابانىنىڭ استىندا», – دەپ ايتقان. الايدا, مۇنداي ايات پەن حاديستەر دايش سودىرلارىنا مٷلدەم قاتىسى جوق دەپ ويلايسىڭ. ولار مۇنداي تىيىمداردى ۇستانبايدى, ەلەمەيدٸ دە. ٶيتكەنٸ, دايش ٷشٸن ەيەلدەردٸ ٶلتٸرۋ, ۇرلاۋ, كٷڭدٸككە ساتۋ, كٶڭٸل كٶتەرۋ, زورلىقپەن سودىرلارعا ٷيلەندٸرۋ جەنە ت.ب. قىلمىس تٷرلەرٸ – ٷيرەنشٸكتٸ نەرسە.
مەسەلەن, 2014 جىلى دايش مٷشەلەرٸ كٷرد حالقىنىڭ قىزدارى مەن ەيەلدەرٸن تۇتقىنعا الىپ, تاياۋ شىعىستا ەيەلدەردٸ جىنىستىق كٷڭدٸككە ساتۋمەن اينالىساتىن ساۋداگەرلەرگە ساتىپ جٸبەرگەنٸ مەلٸم. ال, تۇتقىنعا تۇسكەن باسقا ەيەلدەر دايش مٷشەلەرٸنە توقالدىققا نەمەسە جىنىستىق كٷڭ قىزمەتشٸسٸ رەتٸندە قىزمەت كٶرسەتۋگە مەجبٷر. ولاردىڭ مۇنداي قورلىعى مەن زورلىعىنا شىداي الماي ٶمٸرمەن قوش ايتىسىپ جاتقان قىز-كەلٸنشەكتەر دە بار. ولاردىڭ ناقتى سانى بەلگٸسٸز. انىعى سول, دايش باسشىلارىنىڭ بٸرٸ ەبۋ اناس ەل-ليبي 150-گە جۋىق قىز-كەلٸنشەكتٸ ٶلتٸرۋگە بۇيرىق بەرگەن. ولاردىڭ اراسىندا اياعى اۋىرلارى مەن باليعات جاسىنا جەتپەگەندەرٸ دە بولعان. ولاردىڭ بار كٸنەسٸ – سودىرلارمەن جىنىستىق قاتىناسقا تٷسۋدەن باس تارتۋى. مۇنى يراكتىڭ ادام قۇقىعىن قورعاۋ مينيسترلٸگٸ حابارلاعان.
-بەيبٸت حالىقتى قاناۋ دۇرىس ەمەستٸگٸن يسلامنان بەيحابار ادامدار دا جاقسى بٸلەدٸ. سوعىسۋدىڭ دا شاريعاتتا بەلگٸلەنگەن مەجەسٸ بار شىعار?
-بەيبٸت ٶمٸردٸ بىلاي قويعاندا, تٸپتٸ, ۇرىس زامانىندا دا يسلام سوعىسقا قاتىسى جوق بالا-شاعانى, كەمپٸر مەن شالدى, ەيەلدەر مەن ٶزگە دٸن قىزمەتكەرلەرٸن قيناۋعا, اتۋعا تىيىم سالعان. بٸز مۇنى پايعامبار (س.ا.ۋ.) دەۋٸرٸندەگٸ جورىقتاردان دا كٶرەمٸز. مۇسىلماندار مەككە شاھارىنا كٸرگەندە پايعامبار وسىلاي ەمٸر ەتكەن. ول كەزدە مەككەنٸ بيلەپ تۇرعان مٷشرٸكتەر بولاتىن. سوندا مۇسىلماندار: «ٶز اۋلاسىنا كٸرگەندەرگە, ٷيٸندە وتىرعاندارعا, ەسٸگٸن جاۋىپ العاندارعا, قاعبانىڭ قاسىنداعىلارعا, بالالار مەن ەيەلدەرگە, قارييالارعا, قارسىلىق قىلماعان ەشبٸر جانعا قىلىش كٶتەرۋگە بولمايدى, اعاشتى شابۋعا, جانۋاردى ٶلتٸرۋگە تىيىم سالىنادى» دەگەن بۇيرىق الدى.
ال ەندٸ مۇسىلمان حاليفاسى ەبۋ بەكٸر سىددىق ەسكەر قولباسشىسى ۋساما يبن زايدكە مىناداي ٶسيەت ايتقان: «ساعان ون نەرسەنٸ ٶسيەت قىلامىن: ەيەل ادامدى, سەبيدٸ, جاسى كەلگەن قارييانى ٶلتٸرۋدەن ساق بول! جەمٸس اعاشىن كەسپە, كٶتەرٸلگەن عيماراتتى قۇلاتپا, ازىق ماقساتى بولماسا قوي, تٷيەنٸ سويما, پالما اعاشىن ٶرتەپ, سۋعا اعىزبا. شەكتەن تىس قاتىگەز بولماڭدار. ٶزدەرٸن قۇلشىلىققا باعىشتاعان قاۋىمداردى كٶرسەڭدەر, ولارعا تيمەڭدەر».
قۇران مەن سٷننەت وسىنى بۇيىرادى. يسلامداعى بۇل تالاپ تەك مۇسىلماندار ٷشٸن ەمەس, سول مۇسىلمان مەملەكەتٸندە جاساپ جاتقان بارلىق ادامدارعا قاتىستى.
- ساحيح مٷسليمدە كەلگەن حاديستە پايعامبارىمىز «س.ا.ۋ.): «قييامەت كٷنٸندە ادامدار اراسىندا الىناتىن ەسەپتٸڭ بٸرٸنشٸسٸ – ادام ٶلتٸرۋ» دەگەن ەكەن. ناقاقتان قان تٶگۋ قۇراندا دا قاتاڭ ايىپتالىپ, جازاسى بەلگٸلەنگەن. سوندا قۇرانعا دا, سٷننەتكە دە امال قىلماي وتىرعان دايش سودىرلارى – كٸمدەر?
- ولار جوعارىدا ايتىلعان يسلام قاعيداتتارىنا تەرٸس امال جاسايدى. ٶزدەرٸنەن باسقالاردىڭ بارلىعىن كەپٸر ساناپ, جازىقسىز ادامداردى قىرىپ, ەلەمدٸك ماڭىزى بار مەدەني مۇرالاردى, مەسەلەن, جٷنٸس, شيت پايعامبارلاردىڭ كەسەنەلەرٸ, اممار يبن ياسيردىڭ قابٸرٸ, تاريحي مەشٸتتەر, دار ەش-شاررۋكين قالاسى, نامرۋد قاقپاسىنىڭ «ساقشىلارى», كٶنە پالميرا جەنە ت.ب. قيراتىپ, ولاردى جەرمەن جەكسەن ەتۋٸ – ولاردىڭ ادامزاتقا قارسى دۇشپان ەكەنٸن دەلەلدەيدٸ.
يسلام اتىن جامىلىپ, اق كٶڭٸلدٸ جاستاردى الداپ, ارباپ ولاردى بەيبٸت حالىققا قارسى قويىپ جٷرگەن دايش زۇلمات ەمەي نەمەنە? دايش-تىڭ يدەولوگيياسى – تۇنىپ تۇرعان بٷلٸك. كٸشٸنٸ ٷلكەنگە, بالانى ەكەسٸنە, قىزدى اناسىنا, جاستاردى بٸر-بٸرٸنە «مۇسىلمان-كەپٸر» دەپ قارسى قويادى. يسلام جازىقسىز ادامنىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶندٸرۋگە, جەكە مٷلكٸنە قول سالۋعا, ار-نامىسىن تاپتاۋعا رۇقسات بەرمەيدٸ.
- سايىپ كەلگەندە, سوڭى كٸسٸ ٶمٸرٸن قييۋعا ەكەلەتٸن بٷلٸك اتاۋلىنى يسلام تولىقتاي ايىپتاپ, شاريعات قۇپتامايدى عوي?
- دەل سولاي. قۇرانداعى ەڭ اۋقىمدى «باقارا» سٷرەسٸنٸڭ 217-اياتىندا «بٷلٸك شىعارۋ – كٸسٸ ٶلتٸرۋدەن دە اۋىر كٷنە» دەلٸنگەن. ياعني, دايش – يسلامنان ەمەس دەپ كەسٸپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. بۇعان قاتىستى يسلام ەلەمٸنە تانىمال تٷرلٸ عۇلامالار شۋرالارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, بٷكٸلەلەمدٸك مۇسىلمان عۇلامالار ۇيىمى, يراك مۇسىلمان عۇلامالارىنىڭ قاۋىمداستىعى, سيرييا يسلام كەڭەسٸ, مىسىردىڭ باس مٷفتيٸ ابدۋل كاريم اش-شاۋقي, ۋاقف مينيسترٸ مۇحاممەد مۇحتار جۇما, مىسىر پەتۋا شىعارۋ باسقارماسى جەنە ت.ب. پەتۋالارى شىقتى. جازىقسىز حالىقتى قىرىپ, كەيٸن «اللاھۋ اكبار» دەگەننەن ەشكٸم جەنناتقا كٸرە سالمايدى. ەشكٸم دە مۇنداي لاڭعا بوي الدىرىپ, ٶزٸنە دە, يسلامعا دا ابىروي ەكەلمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, قانشا بەيكٷنە بالانىڭ وبالىنا, اق جاۋلىقتى انانىڭ قارعىسىنا قالماق. مۇنى ەلٸمٸزدٸڭ كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ ەربٸر ازاماتى بٸلگەنٸ دۇرىس. جاستارىمىزدى وسىنداي قاتەلٸكتەن ساقتاپ قالۋعا بٸرگە ات سالىسايىق.
-ۋاقىت بٶلٸپ, سۇحبات بەرگەنٸڭٸزگە مىڭ العىس!
