Insýlttiń zardabymen kúrestiń jańa joldary

Insýlttiń zardabymen kúrestiń jańa joldary

Álemdik statistika boiynsha insýlt adam ólimi men múgedektiktiń basty sebebi bolyp tabylady. Qazaqstandaǵy jaǵdaidy alsyp qarasaq, jyl saiyn 50 myńǵa jýyq adam insýltqa ushyraidy eken. Al, onyń 80 paiyzy sal bolyp qalýda. 2017 jyly bul qaýipti dert 3 myń adamnyń ómirin qiǵan. Eń qiyny, buryn egde jastaǵy adamdar aýyratyn bul indet túrimen búginde jas jetkinshekter de aýyra bastady.  

Budan kóretinimiz, adam densaýlyǵyna asa aýyr zardap ákeletin insýltti tolyqtai emdep-jazý áli de ońtailandyrýdy qajet etip otyr. Osyndai kókeikesti máseleni sheshýge óz úlesterin qosý úshin qazirgi tańda Nazarbaev ýniversitetinde eki jańa joba qolǵa alynyp, túlekter zertteý jumysymen ainalysyp jatyr. Birinshi joba – mi signalyn oqityn bolsa, ekinshisi bulshyq et signalyn oqidy.

Atap aitsaq, bul jobalar Nazarbaev ýniversitetiniń professory Prashant Jamaldyń (Prashant Jamwal) jetekshiligimen qolǵa alyndy. Joba járdemshisi PhD kandidaty Ábdikenov Beibit. Al, jobany júrgizýge atsalysyp júrgender: Sharipov Ashat, Joldashan Baiken, Elaman Beishanov, Asel Qadyrqul, Ainur Aidyn, Ádil Tasqymbaev, Muhammed-Álihan Zýkaev. Olar ýniversitettiń stýdentteri men túlekteri.

Jas zertteýshiler jasap jatqan birinshi joba 3 apparattan turady. Birinshisi mi signalyn anyqtaityn qondyrǵy. Ol óz kezegin bas qurylymyn, mi signalyn baqylai alady. Al, adamnyń basty organizmi sanalatyn mi signaly oqylsa, sózsiz ózge múshemizdi de emdeý jeńildeitin bolady. Ekinshisi qolǵa arnalǵan qurylǵy. Onyń maqsaty insýlttan keiin sal aýrýyna ushyǵan jannyń qolyn qalypqa keltirý. Úshinshisi bolsa qoly joq adamǵa arnalǵan qol keipindegi apparat. Atalǵan qurylǵy qoldyń ornyna qyzmet etetin bolady. Iaǵni, ol ondaǵy júike jasýshalary men signaldardy anyqtaýǵa járdemdesedi.

Bul apparat qalai jumys isteidi?

Alǵashqy apparat basqa kiiý úshin arnalǵan. Aldymen oǵan suiyqtyq (gel) jaǵyp alý qajet. Eger ol suiyqtyq jaǵylmaityn bolsa apparat signaldy durys oqymaidy.


Sodan soń naýqastyń basyna kiiledi. Ol midyń signaldaryn oqityn bolady.

«Budan keiin qoldy jazyp-tartý arqyly signaldy oqýǵa járdemdesý kerek. Ol óz kezeginde mi signalyn túbegeili anyqtaityn bolady. Monitorda qyzyl-jasyl belgiler shyǵady. Jasyl belgi apparattyń durys kiilgendigin kórsetse, qyzyl tús teris qoldanǵandyqty aiǵaqtaidy. Bul qurylǵyny bizder satyp aldyq. Al, bolashaqta ózimiz jasaǵymyz keledi. Nege deseńiz osy apparattyń kemshilikteri bar, biz ony jaqsartqymyz keledi», – dedi injenerniia mektebiniń túlegi Sharipov Ashat.

Myna qurylǵy qoly isten shyqqan adamǵa arnalǵan. Insýlttan soń qolynyń jumis isteý qabileti nasharlaǵan, tipti múldem sal bolyp qalǵan qoldy buryńǵy saý qalpyna keltirý úshin jasalǵan. Qoldy ashyp-jazý arqyly ol qoldyń bulshyq etterine áser etedi. Nátijesine qol kletkalary oianyp, birte-birte saý qalpyna keledi.

Al, myna apparat qoly joq adamǵa arnalǵan. Ol qoldyń ornyna jumylyp-bosap otyrady. Osy jattyǵý qoldyń jumys isteý qabiletin arttyryp, júike jasýshalaryn oiatady.

Tómendegi qurylǵy bolsa joǵarydaǵy apparattardy bailanystyrýshy tetik retinde qoldanylady.

Bolashaqqa jospar qandai?

«Atalǵan apparattardy qoldanýǵa yńǵaily etip, yqshamdaityn bolamyz. Búginde onyń eki fýnktsiiasy ǵana bar. Keleshekte olardyń sany 15-ke jetetin bolady. Sondai-aq, basqa da aýrý saldarynan zardap shekken dene múshelerin qalpyna keltirý úshin jańa apparattar jasasaq deimiz. Degenmen, otandyq meditsinaǵa nátijege qol jetkizgennen soń ǵana engiziletin bolady», – deidi injeneriia mektebiniń túlegi Joldashan Baiken.

Al, ekinshi joba Robo-glove degen ataýǵa ie. Jobanyń qyzmeti de, maqsaty da birinshi jobaǵa uqsas keledi. Atalǵan jobanyń basy-qasyna 2 injener, 2 biolog, ekonomist shoǵyrlanǵan. Ol bilezik bazasy arqyly qyzmet atqaryp, bulshyq et belsendiligin anyqtaidy. Al, bilezik bolsa jinaqtalyp, yqshamdalyp jasalǵan. Kez kelgen adamnyń qolyna kiip alýǵa bolady. Bul jobanyń basty maqsaty – sal aýrýyna ushyǵan adamnyń qolyn qaita qalpyna keltirý.  

Atalǵan joba qalai jumys isteidi?


«Aldymen qoldy sensor arqyly jumý qajet. Qoldy jumǵan kezdegi qoldan alynǵan signaldar qorap ishinde turǵan Bluetooth modýline jiberiledi. Artynsha ony Bluetooth modýli qabyldap, ol arnaiy mikrobaqylaýǵa jiberiledi. Mikrobaqylaýda búkil signaldar analizden ótip, motorlar arqyly qol ózdigen ashylyp-jumylady», – dedi stýdent Elaman Beishanov.

Onyń aitýynsha, aldaǵy 3 aidyń ishinde Startup joba retinde qurylady. Sondai-aq, aldaǵy ýaqytta apparattyń kólemi patsientke yńǵaily etip jasalmaq.

Bolashaqta osyndai apparattardyń paidasy qandai bolmaq?

-      Insýlttyń saldarynan sal aýrýyna shaldyqqandar azaiady;

-      Jumysqa jaramdy adamdar legi kóbeiedi;

-      Eńbek ónimdiligi artady;

-      Naýqastyń densaýlyǵy jaqsarady;

-      Kúsh-qýaty qalpyna keledi.

Jalpy alǵanda mundai apparattardyń kómegimen adamnyń kez kelgen dene múshesi men organdaryn buryńǵy qalpyna keltirýge bolady. Bul óz kezeginde dáriger men patsienttiń jumysyn jeńildetip, oń serpin bermek. Buǵan qosa insýlt sekildi aýyr derttiń saldarynan qulan-taza aiyǵa alatyn hálge jetetin bolamyz. Nátijesinde elimizdiń densaýlyq saqtaý salasy jaqsaryp, turǵyndardyń ál-aýqaty artatyn bolady.

Nazerke Erkinqyzy