ينسۋلتتٸڭ زاردابىمەن كٷرەستٸڭ جاڭا جولدارى

ەلەمدٸك ستاتيستيكا بويىنشا ينسۋلت ادام ٶلٸمٸ مەن مٷگەدەكتٸكتٸڭ باستى سەبەبٸ بولىپ تابىلادى. قازاقستانداعى جاعدايدى السىپ قاراساق, جىل سايىن 50 مىڭعا جۋىق ادام ينسۋلتقا ۇشىرايدى ەكەن. ال, ونىڭ 80 پايىزى سال بولىپ قالۋدا. 2017 جىلى بۇل قاۋٸپتٸ دەرت 3 مىڭ ادامنىڭ ٶمٸرٸن قيعان. ەڭ قيىنى, بۇرىن ەگدە جاستاعى ادامدار اۋىراتىن بۇل ٸندەت تٷرٸمەن بٷگٸندە جاس جەتكٸنشەكتەر دە اۋىرا باستادى.  

بۇدان كٶرەتٸنٸمٸز, ادام دەنساۋلىعىنا اسا اۋىر زارداپ ەكەلەتٸن ينسۋلتتٸ تولىقتاي ەمدەپ-جازۋ ەلٸ دە وڭتايلاندىرۋدى قاجەت ەتٸپ وتىر. وسىنداي كٶكەيكەستٸ مەسەلەنٸ شەشۋگە ٶز ٷلەستەرٸن قوسۋ ٷشٸن قازٸرگٸ تاڭدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە ەكٸ جاڭا جوبا قولعا الىنىپ, تٷلەكتەر زەرتتەۋ جۇمىسىمەن اينالىسىپ جاتىر. بٸرٸنشٸ جوبا – مي سيگنالىن وقيتىن بولسا, ەكٸنشٸسٸ بۇلشىق ەت سيگنالىن وقيدى.

اتاپ ايتساق, بۇل جوبالار نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى پراشانت جامالدىڭ (Prashant Jamwal) جەتەكشٸلٸگٸمەن قولعا الىندى. جوبا جەردەمشٸسٸ PhD كانديداتى ەبدٸكەنوۆ بەيبٸت. ال, جوبانى جٷرگٸزۋگە اتسالىسىپ جٷرگەندەر: شاريپوۆ اسحات, جولداسحان بايكەن, ەلامان بەيسحانوۆ, اسەل قادىرقۇل, اينۇر ايدىن, ەدٸل تاسقىمباەۆ, مۇحاممەد-ەليحان زۋكاەۆ. ولار ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ستۋدەنتتەرٸ مەن تٷلەكتەرٸ.

جاس زەرتتەۋشٸلەر جاساپ جاتقان بٸرٸنشٸ جوبا 3 اپپاراتتان تۇرادى. بٸرٸنشٸسٸ مي سيگنالىن انىقتايتىن قوندىرعى. ول ٶز كەزەگٸن باس قۇرىلىمىن, مي سيگنالىن باقىلاي الادى. ال, ادامنىڭ باستى ورگانيزمٸ سانالاتىن مي سيگنالى وقىلسا, سٶزسٸز ٶزگە مٷشەمٸزدٸ دە ەمدەۋ جەڭٸلدەيتٸن بولادى. ەكٸنشٸسٸ قولعا ارنالعان قۇرىلعى. ونىڭ ماقساتى ينسۋلتتان كەيٸن سال اۋرۋىنا ۇشىعان جاننىڭ قولىن قالىپقا كەلتٸرۋ. ٷشٸنشٸسٸ بولسا قولى جوق ادامعا ارنالعان قول كەيپٸندەگٸ اپپارات. اتالعان قۇرىلعى قولدىڭ ورنىنا قىزمەت ەتەتٸن بولادى. ياعني, ول ونداعى جٷيكە جاسۋشالارى مەن سيگنالداردى انىقتاۋعا جەردەمدەسەدٸ.

بۇل اپپارات قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ?

العاشقى اپپارات باسقا كييۋ ٷشٸن ارنالعان. الدىمەن وعان سۇيىقتىق (گەل) جاعىپ الۋ قاجەت. ەگەر ول سۇيىقتىق جاعىلمايتىن بولسا اپپارات سيگنالدى دۇرىس وقىمايدى.

سودان سوڭ ناۋقاستىڭ باسىنا كيٸلەدٸ. ول ميدىڭ سيگنالدارىن وقيتىن بولادى.

«بۇدان كەيٸن قولدى جازىپ-تارتۋ ارقىلى سيگنالدى وقۋعا جەردەمدەسۋ كەرەك. ول ٶز كەزەگٸندە مي سيگنالىن تٷبەگەيلٸ انىقتايتىن بولادى. مونيتوردا قىزىل-جاسىل بەلگٸلەر شىعادى. جاسىل بەلگٸ اپپاراتتىڭ دۇرىس كيٸلگەندٸگٸن كٶرسەتسە, قىزىل تٷس تەرٸس قولدانعاندىقتى ايعاقتايدى. بۇل قۇرىلعىنى بٸزدەر ساتىپ الدىق. ال, بولاشاقتا ٶزٸمٸز جاساعىمىز كەلەدٸ. نەگە دەسەڭٸز وسى اپپاراتتىڭ كەمشٸلٸكتەرٸ بار, بٸز ونى جاقسارتقىمىز كەلەدٸ», – دەدٸ ينجەنەرنييا مەكتەبٸنٸڭ تٷلەگٸ شاريپوۆ اسحات.

مىنا قۇرىلعى قولى ٸستەن شىققان ادامعا ارنالعان. ينسۋلتتان سوڭ قولىنىڭ جۇمٸس ٸستەۋ قابٸلەتٸ ناشارلاعان, تٸپتٸ مٷلدەم سال بولىپ قالعان قولدى بۇرىڭعى ساۋ قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن جاسالعان. قولدى اشىپ-جازۋ ارقىلى ول قولدىڭ بۇلشىق ەتتەرٸنە ەسەر ەتەدٸ. نەتيجەسٸنە قول كلەتكالارى ويانىپ, بٸرتە-بٸرتە ساۋ قالپىنا كەلەدٸ.

ال, مىنا اپپارات قولى جوق ادامعا ارنالعان. ول قولدىڭ ورنىنا جۇمىلىپ-بوساپ وتىرادى. وسى جاتتىعۋ قولدىڭ جۇمىس ٸستەۋ قابٸلەتٸن ارتتىرىپ, جٷيكە جاسۋشالارىن وياتادى.

تٶمەندەگٸ قۇرىلعى بولسا جوعارىداعى اپپاراتتاردى بايلانىستىرۋشى تەتٸك رەتٸندە قولدانىلادى.

بولاشاققا جوسپار قانداي?

«اتالعان اپپاراتتاردى قولدانۋعا ىڭعايلى ەتٸپ, ىقشامدايتىن بولامىز. بٷگٸندە ونىڭ ەكٸ فۋنكتسيياسى عانا بار. كەلەشەكتە ولاردىڭ سانى 15-كە جەتەتٸن بولادى. سونداي-اق, باسقا دا اۋرۋ سالدارىنان زارداپ شەككەن دەنە مٷشەلەرٸن قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن جاڭا اپپاراتتار جاساساق دەيمٸز. دەگەنمەن, وتاندىق مەديتسيناعا نەتيجەگە قول جەتكٸزگەننەن سوڭ عانا ەنگٸزٸلەتٸن بولادى», – دەيدٸ ينجەنەرييا مەكتەبٸنٸڭ تٷلەگٸ جولداسحان بايكەن.

ال, ەكٸنشٸ جوبا Robo-glove دەگەن اتاۋعا يە. جوبانىڭ قىزمەتٸ دە, ماقساتى دا بٸرٸنشٸ جوباعا ۇقساس كەلەدٸ. اتالعان جوبانىڭ باسى-قاسىنا 2 ينجەنەر, 2 بيولوگ, ەكونوميست شوعىرلانعان. ول بٸلەزٸك بازاسى ارقىلى قىزمەت اتقارىپ, بۇلشىق ەت بەلسەندٸلٸگٸن انىقتايدى. ال, بٸلەزٸك بولسا جيناقتالىپ, ىقشامدالىپ جاسالعان. كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنا كيٸپ الۋعا بولادى. بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى – سال اۋرۋىنا ۇشىعان ادامنىڭ قولىن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ.  

اتالعان جوبا قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ?

«الدىمەن قولدى سەنسور ارقىلى جۇمۋ قاجەت. قولدى جۇمعان كەزدەگٸ قولدان الىنعان سيگنالدار قوراپ ٸشٸندە تۇرعان Bluetooth مودۋلٸنە جٸبەرٸلەدٸ. ارتىنشا ونى Bluetooth مودۋلٸ قابىلداپ, ول ارنايى ميكروباقىلاۋعا جٸبەرٸلەدٸ. ميكروباقىلاۋدا بٷكٸل سيگنالدار اناليزدەن ٶتٸپ, موتورلار ارقىلى قول ٶزدٸگەن اشىلىپ-جۇمىلادى», – دەدٸ ستۋدەنت ەلامان بەيسحانوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, الداعى 3 ايدىڭ ٸشٸندە Startup جوبا رەتٸندە قۇرىلادى. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا اپپاراتتىڭ كٶلەمٸ پاتسيەنتكە ىڭعايلى ەتٸپ جاسالماق.

بولاشاقتا وسىنداي اپپاراتتاردىڭ پايداسى قانداي بولماق?

-      ينسۋلتتىڭ سالدارىنان سال اۋرۋىنا شالدىققاندار ازايادى;

-      جۇمىسقا جارامدى ادامدار لەگٸ كٶبەيەدٸ;

-      ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ ارتادى;

-      ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعى جاقسارادى;

-      كٷش-قۋاتى قالپىنا كەلەدٸ.

جالپى العاندا مۇنداي اپپاراتتاردىڭ كٶمەگٸمەن ادامنىڭ كەز كەلگەن دەنە مٷشەسٸ مەن ورگاندارىن بۇرىڭعى قالپىنا كەلتٸرۋگە بولادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە دەرٸگەر مەن پاتسيەنتتٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتٸپ, وڭ سەرپٸن بەرمەك. بۇعان قوسا ينسۋلت سەكٸلدٸ اۋىر دەرتتٸڭ سالدارىنان قۇلان-تازا ايىعا الاتىن حەلگە جەتەتٸن بولامىز. نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جاقسارىپ, تۇرعىنداردىڭ ەل-اۋقاتى ارتاتىن بولادى.

نازەركە ەركٸنقىزى