Qazir meningit syrqaty meńdep turǵan shaqta árbir adam óz densaýlyǵyna jaýapty qarap, meiilinshe saqtanǵany abzal. Aq halatty mamandardyń keńesine qulaq túrsek, atalmysh infektsiia adam aǵzasyndaǵy immýndyq júie álsiregende, iaǵni immýnitet tómendegende aǵza túrli infektsiiany ilip alýǵa beiim keledi degenge saiady. Qandai jaǵdaida immýnitetti kúsheite alamyz? Qandai amaldary bar? Kádeńizge jarap qalar degen nietpen tómendegidei keńesterdi nazarlaryńyzǵa usynyp kóreiik.
Immýndyq júie belsendiliginiń tómendeý belgileri:
Tez sharshaý
Sozylmaly sharshaý
Uiqybastylyq nemese kerisinshe uiqysyzdyq
Bas aýrýy
Bulshyq etter men býyn aýrýlary
Kúizelis – immýnitettiń basty jaýy, ýaiym men jaman kóńil-kúiden aýlaq bolyńyz. Múmkindiginshe jaǵymdy emotsiiaǵa jaqyn bolyńyz. Dese de, immýnitetti kúsheitýdi aldymen durys tamaqtanýdan bastańyz.
Endeshe immýnitet kóterýdiń 7 talaby sizdiń kádeńizge jarap qalar:
Immýndyq júieni nyǵaitýda A, B5, C, D, F, PP dárýmenderiniń mańyzy zor. Jalpy barlyq ósetin taǵamdar máselen quramy beta-karotinge bai sábiz, qyzyl burysh, qaýyn, qyzanaq, asqabaq syndy kókenister aǵazaǵa asa qajet. A dárýmeni men karotinder antigenderdiń soqqysyna tótep berip, immýndyq áreketke jaýap berse, ekinshi qyrynan rak aýrýlarynan qorǵaýǵa qaýqarly.
S dárýmeniniń basty qainar kózi – qaraqat, itmuryn, tsitrýs jemisteri, shyrǵanaq, aqjelken, qyshqyl oramjapyraq, limonda. Aǵzada osy dárýmender jetispegende qarsy denelerdiń qarqyny baiaýlaidy, al atalǵan dárýmender ishken asyńyz arqyly boiyńyzǵa tarasa immýndyq jasýshalar jetkilikti deńgeide óndiriledi.
V dárýmeni shemishke, qara nan, jańǵaq, qaraqumyq, sańyraýqulaq, irimshik syndy taǵamdarda bar. Sonymen qosa jańǵaq, shemishke syndy taǵamdardaǵy E dárýmeni jasýshalardy túrli jaraqattardan saqtaidy.
Immýnietti kúsheitýge birden bir paidasyn tigizetin mineraldar selen, tsink, magnii, kaltsii, temir, iod, marganets. Bul mineraldar jańǵaqtar men burshaq tuqymdas shemishkelerde, tutas jarmalarda sondai-aq shokaladtyń quramynda bolady. Osy taǵamdardy tutynýdan bas tarpańyz.
Tamaqtaný
Tolyqqandy aqýyz: et, balyq, burshaq tuqymdas dánder. Et pen balyqty kúnde jeýge bolady, al, badana (fasol), asburshaq, jasymyq syndy dánderdi aptasyna 2 ret tutynýǵa bolady.
Kókenister men jemis-jidekter: Sábiz, qyzylsha, oramjapyraq, badana, shomyr (redka), qyzyl burysh, anar, meiiz, qara órik, sary órik, alma, qyzyl júzim, múkjidek, jańǵaq, sarymsaq, piiaz, jańa syǵylǵan shyryndy kóbirek tutynyńyz.
Teńiz ónimderi: Balyq jáne teńiz ónimderiniń quramyndaǵy áli tolyqtai sińbegen maily qyshqyldar aǵzadaǵy qorǵanysh qabiletin óte jaqsy kóteredi. Kóp jaǵdaida kalmar men teńiz oramjapyraǵyn jegen óte paidaly.
Kaliige bai ónimder: Kartop pen óriktiń, jańǵaq pen qaraqumyq sondai-aq suly jarmasynyń quramynda kalii bar. Osy taǵamdardan tartynbańyz.
Sút taǵamdary: Sútten jasalǵan taǵamdarda tiri bakteriialar kóp. Túrli bioairandar men bioiogýrttar interferondy jaqsy túzip beredi.
Kók shái: aǵazadaǵy radionýklidterdi qýyp shyǵýdyń taptyrmas ádisi. Kók sháidi kóbirek ishińiz, bal qosyp ishińiz.
Ásirese paidaly taǵamdar: kúndelikti ratsionyńyzǵa brokkoli, sábiz, sút taǵamdary men bioqospalardy, qulpynai, kivi, asqaqbaq, albyrt (losos) balyǵyn, jańǵaq, záitún maiy, kúrke taýyq eti, tsitrýs jemisterin kóbirek qosyńyz. Taǵamǵa meiilinshe aqjelken, askók, baldyrkók tamyryn kóbirek qosyńyz. Asqabaqty únemi tutyný keremet nátije beredi.
Probiotikter
Aǵzadaǵy paidaly bakteriialardy ulǵaitýǵa septigin tigizetin taǵamdar bar. Olar «probiotik» dep atalady. Olardyń qataryna shalqan tárizdi piiaz, sarymsaq, bórikgúl(artishok) pen banan jatady.
Tabiǵattyń syiy
Immýnitetti kúsheitýge atsalysatyn tabiǵi ádiske qyzylkúreń (ehinatseia), adamshóp (jenshen), qyzylmiia, sermene jatady. Osy shópterdiń tunbasyn tutyný arqyly belgili bir syrqatty emdep nemese aldyn-alýǵa bolady.
Shynyǵý
Júzý, salqyn sýǵa túsý, kontrasty dýsh qabyldaý aǵzany nyǵaitýǵa kómektesedi. Joǵary jáne tómen temperatýrany almastyryp paidalaný immýndyq júiege óte paidaly.
Bul rette turaqty túrde monsha men saýnaǵa baryp turý asa paidaly. Eger ondai múmkindik bolmasa qalypty konrasty dýsh qabyldaýǵa da bolady. Dýshtan keiin jyldam qarqynmen deneńizdi ysqylaýdy umytpańyz.
Salaýatty ómir salty
Fizikalyq jatyǵýlar immýnitetti nyǵaitýǵa óte paidaly. Máselen: tańǵy jattyǵý, aerobika, fitnes, júgirý, júzý, jaiaý serýendeý, sheiping.
Osy túrli jattyǵýlardyń ishinen patsha kóńilińiz qalaǵan túrin tańdap, shuǵyldansańyz esh ókinbeisiz. Dese de aǵazaǵa mólsherden tys salmaq salýdan aýlaq bolyńyz, ol immýnitetke ziian.
Tynyǵý
Jumystan kelgennen keiin divanǵa jatyp, kózińizdi jumyp, tereń ári birkelki demalý arqyly jaqsy dúnieler oilaýǵa talpynyńyz. Kóńilińiz qalasa baiaý etip áýen qosyp, miyńyzdy tynyqtyrýǵa tyrysyńyz. Bul ádis – kúni boiy jinalǵan sharshaý men kúizelisti basyp, immýnitetke tek jaqsy qyrynan áser etedi.
Derekkóz: el.kz
