Byltyr internettegi júrgizgen saýalnama nátijesi boiynsha Shymkent elimizdegi eń yńǵaily qala atanǵan bolatyn. Árine bul aýa raiynyń qolailylyǵynan, qaýipsizdiginen bólek halyqtyń ekonomikalyq, áleýmettik jaǵdaiyna da bailanysty. Máselen, sońǵy 3 jyldyń ishinde qala aýmaǵy 117 myń gektarǵa keńeiip, jańa aýdandar qosyldy. Ekonomikasy ósti. 2017 jylǵy biýdjeti 123 384,8 mln teńgege jetti. Bul oblys biýdjetiniń 21 paiyzyn quraidy. Aldaǵy ýaqytta da osy baǵytta kóz qýantarlyq jumystar atqarylatyn bolady. Qala kúnine orai shahardyń ekonomikalyq áleýeti jaily Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary, Ekonomika jáne qarjy bóliminiń basshysy Qurmanbekova Gúljan Mamytqyzymen suhbattasqan edik.
– Gúljan Mamytqyzy qazirgi tańda Shymkentte óńir ónerkásibin damytyp jatqan indýstriialyq aimaqtar bar. Olardyń qala ekonomikasy men biýdjetine áseri qandai?
– Jalpy ekonomikanyń órkendeýinde ónerkásiptiń jáne kásipkerliktiń damýy negizgi ról atqarady. Ol degenińiz turmys- tirshilikke qajetti ónim túrlerin shyǵarý, jańa jumys oryndary, biýdjettiń jáne jumyspen qamtylǵan azamattardyń kiris kózi degen siiaqty mańyzdy faktorlardy úilestiredi.
Qazirgi tańda qalamyzda 2 indýstriialyq aimaq jumys jasaidy. Onyń birinshisi, burynǵy Fosfor zaýytynyń aýmaǵyndaǵy «Ońtústik» indýstriialyq aimaǵy. Onyń aýmaǵy – 337 gektar. Jospar boiynsha jalpy quny 79,8 mlrd teńgeni quraityn 84 investitsiialyq jobany júzege asyrý arqyly 6 myńǵa jýyq jumys ornyn ashý kózdelgen. Búginde 84 jobanyń 46-sy iske qosylyp, 3,3 myń jumys orny ashyldy. Sonymen qatar, bul jobalarǵa 21,4 mlrd teńge investitsiia tartylǵanyn da atap ótýge bolady.
2017 jyly 105 jańa jumys orny bar 6.4 mlrd teńgeni quraityn 2 jobany iske asyrý josparlanýda. Olar «Bitum Werk» JShS – bitým óndirisi jáne «Hill Corporation» JShS – regeneratsiia jáne mailaý óndirisi zaýytynyń qurylysy.
Ekinshisi, «Tassai» indýstriialyq aimaǵy. Ol 89 gektar aýmaqty alyp jatyr. Onda jalpy quny 26,8 mln teńgeni quraityn 24 investitsiialyq joba júzege asyrylýda. Barlyǵy 1526 jańa jumys oryndaryn ashý josparlanǵan. Onyń ishinde, 2016 jyly jalpy quny 1,3 mlrd teńgeni quraityn 4 joba iske qosylyp, 154 jumys orny ashyldy. Olar: «Mega SMART» JShS eki jobasy, «KazTehnikas» JShS, «Marai E7 group» JShS.
2017 jyly 4 jobany iske asyrý arqyly, 170 jańa jumys oryndaryn ashý josparlanýda. Bularǵa ketetin qarjy 1 949,5 mln teńgeni quraidy. Iaǵni «Shymkai» JShS (750,0 mln teńge) jihaz óndirisi, «MGroup KZ» JShS (850,0 mln teńge)– qurylysqa arnalǵan eritindiler jáne beton jasaityn jabdyqtar shyǵaratyn zaýyty, «DezFýmeks» JShS (30,0mln teńge) – asfalt-beton zaýyty, «NýrAlem» JShS (319,5mln teńge) – árleý qurylys materialdarynyń óndirisi sekildi kásiporyndar ashý kózdelýde.
Joǵaryda atap ótkendei qazirdiń ózinde atalǵan 2 indýstriialyq aimaqtyń qala ekonomikasyna yqpaly óte zor. Búgingi kúnge deiin qala ekonomikasyna jeke kózderden 22,0 mlrd teńgeden astam investitsiia tartylyp, 3,5 myńǵa jýyq jańa jumys oryndary ashyldy.
2016 jyly bul kásiporyndardan qala biýdjetine jeke tabys jáne áleýmettik salyqtardan 906,2 mln teńge kiris tústi.
Biylǵy jyly 6 jobaǵa 8,4 mlrd teńge investitsiia tartý arqyly 275 jańa jumys oryndaryn ashý kózdelýde.
Aita ketý qajet, bul 2 indýstriialyq aimaq áli de tolyq kólemde jumys jasap turǵan joq. Qazirgi tańda kezeń-kezeńimen «Indýstriialyq-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń» sheńberinde jańa zaýyttar iske qosylýda. Tolyq kólemde jumys jasaǵan jaǵdaida qala ekonomikasyna 106,0 mlrd teńgeden astam investitsiia tartylyp, jalpy 7,5 myńnan astam adam jumyspen qamtylatyn bolady.
– Sheteldik kompaniialardyń qala ekonomikasyna tigizetin úlesi qandai?
– Qazirgi tańda qalada 292 sheteldik jáne 234 sheteldiń qatysýymen birlesken kompaniialar jumys jasaidy. Onyń ishinde irilerine toqtalyp ótetin bolsam, «Petrokazaxstan Oil Prodakts» JShS. Qazirgi tańda, munai óńdeý zaýytyn modernizatsiialaý jobasyna Niderlandy eliniń «Valsera Holdings B.V» kompaniiasymen investitsiia salýǵa kelisim-shart jasaldy. Bul jobanyń I-kezeńi 2017 jyly maýsym aiynda iske qosyldy. Búgingi tańda zaýytta 1500 jumysshy jumys atqarady. Aǵymdaǵy jyldyń 8 ai qorytyndysymen 20,0 mlrd teńgege ónim óndirildi.
«Raxat Shymkent» JShS-niń quny 850,0 mln teńgeni quraityn vafeldi tútikshelerdi shyǵarýdy uiymdastyrý jobasyna Ońtústik Koreia eliniń «Lotte Confectionery» kompaniiasymen investitsiia tartyldy. Zaýytta 700-den astam jumysshy bar. Búgingi tańǵa 2,3 mlrd teńgeniń ónimi óndirilgen.
«Himfarm» AQ-nyń 2017 jyly qyrkúiek aiynda iske qosylǵan qatty peroraldy dárilik zattar tsexyna 4 095,0 mln teńgege Polsha eliniń «Polpharma» kompaniiasy investitsiia saldy.
– Qandai shaǵynaýdandarǵa kóbirek qarjy bólinýde? Nendei ózgerister kútýge bolady?
– Ózderińizge belgili, 2012-2013 jyldary Bas josparǵa sáikes qala shekarasy 40 myń gektardan 117 myń gektarǵa deiin ulǵaiyp, 40 eldimeken qalaǵa qosyldy. Qazirgi tańda, osy eldimekenderdiń injenerlik-kommýnikatsiialyq júielerin, joldaryn jáne kópshilik demalys oryndaryn qaita qurýǵa kóp kóńil bólinýde.
Qazirgi tańda 498,0 mln teńgege 7 eldi mekende aýyz sý, 388,9 mln. teńgege 4 eldi mekende káriz, 490,0 mln teńgege 7 eldi mekende gaz, 859,1 mln teńgege 5 eldi mekende elektr jelisin tartý jumystary júrgizilýde.
Sonymen qatar, Bas josparǵa sáikes qalanyń soltústik bóliginde jańa ákimshilik iskerlik ortalyǵy men turǵyn úi alabyn jáne «Turan» sh.a. «Shymkent siti» investitsiialyq jobasynyń qurylysyna kóp kóńil bólinýde.
Biylǵy jyly jańa ákimshilik iskerlik ortalyǵymen turǵyn úi alabynda 1764 páterli 20 turǵyn úidiń, 1200 oryndyq mekteptiń, injenerlik-kommýnikatsiialyq júielerdiń, 11 joldyń qurylysy iske asyrylýda. Aýmaǵy 407 gektar, 70 myńǵa jýyq halyqqa eseptelgen. Ol jerde zamanaýi kóp qabatty turǵyn úiler, saiabaq, demalys oryndary, oiyn-saýyq jáne saýda ortalyqtary salynatyn bolady.
Qazirgi tańda, injenerlik-kommýnikatsiialyq júielerdiń qurylysy júrgizilýde. Onyń ishinde kóshe qurylystary boiynsha 4 jobanyń qurylysyna 2 mlrd teńge, sý, káriz, gaz, júieleriniń, elektr jáne telefon jelileriniń qurylysyna 2,5 mlrd teńge qaralǵan.
Sondai aq, halyqaralyq deńgeidegi 8000 oryndyq sport kesheniniń, 1500 oryndyq kinokontsert zalynyń jáne saiabaq qurylysynyń jobalyq qujattary ázirlenýde.
Búgingi kúnge 732 páterli 14 turǵyn úidiń qurylys jumystary bastalyp, jyl sońyna deiin 162 páterli 3 turǵyn úidiń qurylys jumystaryn aiaqtaý josparlanǵan.
– Jalpy qalanyń biylǵy bólingen qarjysy ótken jylmen salystyrǵanda qansha paiyzǵa artqan nemese kemigen?
– 2016 jylǵy qala biýdjeti 111 010,2 mln teńge bolsa, biylǵy jylǵy jospar 123 384,8 mln teńge nemese ótken jylmen salystyrǵanda 11 paiyzǵa (12 374,6 mln.teńgege) artqan. Aldaǵy ýaqytta respýblikalyq jáne oblystyq biýdjetterdiń naqtylanyp, qalaǵa qarjy bólinýi josparlanýda. Sondyqtan bul qarjy jyl sońyna deiin artatyn bolady.
– Tap qazirgi ýaqytta qandai salalarǵa qarjy kóbirek jumsalýda?
– Ózińizge belgili, birinshi kezekte áleýmettik salaǵa basymdyq beriledi. Sondyqtan, 2017 jylǵy biýdjette bilim berý salasyna 50 986,5 mln teńge (shyǵyndardyń 41,3%), jumyspen qamtý jáne áleýmettik qamsyzdandyrýǵa 5 280,0 mln teńge (shyǵyndardyń 4,8%), mádeniet jáne sport salasyna 5 533,0 mln teńge qaraldy (shyǵyndardyń 4,4%). Odan bólek, turǵyn úi kommýnaldyq salasyna da qomaqty qarjy qaralýda. Atap aitqanda, 2017 jyly bul salaǵa 37 351,5 mln teńge qaraldy (shyǵyndardyń 30,2%). Bul shyǵyndardyń ishinde turǵyn úi qurylysy, shaǵynaýdandardyń injenerlik júielerin damytý, qalany kógaldandyrý jáne tazalyǵyn qamtamasyz etý shyǵyndary bar.
– Áńgimeńizge úlken rahmet!
Suhbattasqan Saparǵali QANAT,
"Shymkent kelbeti" basylymy
