بىلتىر ينتەرنەتتەگi جٷرگٸزگەن ساۋالناما نەتيجەسٸ بويىنشا شىمكەنت ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ىڭعايلى قالا اتانعان بولاتىن. ەرينە بۇل اۋا رايىنىڭ قولايلىلىعىنان, قاۋٸپسٸزدٸگٸنەن بٶلەك حالىقتىڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا دا بايلانىستى. مەسەلەن, سوڭعى 3 جىلدىڭ ٸشٸندە قالا اۋماعى 117 مىڭ گەكتارعا كەڭەيٸپ, جاڭا اۋداندار قوسىلدى. ەكونوميكاسى ٶستٸ. 2017 جىلعى بيۋدجەتٸ 123 384,8 ملن تەڭگەگە جەتتٸ. بۇل وبلىس بيۋدجەتٸنٸڭ 21 پايىزىن قۇرايدى. الداعى ۋاقىتتا دا وسى باعىتتا كٶز قۋانتارلىق جۇمىستار اتقارىلاتىن بولادى. قالا كٷنٸنە وراي شاھاردىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ جايلى شىمكەنت قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى, ەكونوميكا جەنە قارجى بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى قۇرمانبەكوۆا گٷلجان مامىتقىزىمەن سۇحباتتاسقان ەدٸك.
– گٷلجان مامىتقىزى قازٸرگٸ تاڭدا شىمكەنتتە ٶڭٸر ٶنەركەسٸبٸن دامىتىپ جاتقان يندۋسترييالىق ايماقتار بار. ولاردىڭ قالا ەكونوميكاسى مەن بيۋدجەتٸنە ەسەرٸ قانداي?
– جالپى ەكونوميكانىڭ ٶركەندەۋٸندە ٶنەركەسٸپتٸڭ جەنە كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋى نەگٸزگٸ رٶل اتقارادى. ول دەگەنٸڭٸز تۇرمىس- تٸرشٸلٸككە قاجەتتٸ ٶنٸم تٷرلەرٸن شىعارۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارى, بيۋدجەتتٸڭ جەنە جۇمىسپەن قامتىلعان ازاماتتاردىڭ كٸرٸس كٶزٸ دەگەن سيياقتى ماڭىزدى فاكتورلاردى ٷيلەستٸرەدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا قالامىزدا 2 يندۋسترييالىق ايماق جۇمىس جاسايدى. ونىڭ بٸرٸنشٸسٸ, بۇرىنعى فوسفور زاۋىتىنىڭ اۋماعىنداعى «وڭتٷستٸك» يندۋسترييالىق ايماعى. ونىڭ اۋماعى – 337 گەكتار. جوسپار بويىنشا جالپى قۇنى 79,8 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 84 ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى 6 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋ كٶزدەلگەن. بٷگٸندە 84 جوبانىڭ 46-سى ٸسكە قوسىلىپ, 3,3 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. سونىمەن قاتار, بۇل جوبالارعا 21,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتىلعانىن دا اتاپ ٶتۋگە بولادى.
2017 جىلى 105 جاڭا جۇمىس ورنى بار 6.4 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 2 جوبانى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. ولار «Bitum Werk» جشس – بيتۋم ٶندٸرٸسٸ جەنە «Hٸll Corporation» جشس – رەگەنەراتسييا جەنە مايلاۋ ٶندٸرٸسٸ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى.
ەكٸنشٸسٸ, «تاسساي» يندۋسترييالىق ايماعى. ول 89 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. وندا جالپى قۇنى 26,8 ملن تەڭگەنٸ قۇرايتىن 24 ينۆەستيتسييالىق جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. بارلىعى 1526 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ٸشٸندە, 2016 جىلى جالپى قۇنى 1,3 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 4 جوبا ٸسكە قوسىلىپ, 154 جۇمىس ورنى اشىلدى. ولار: «مەگا سمارت» جشس ەكٸ جوباسى, «كازتەحنيكاس» جشس, «Marai E7 group» جشس.
2017 جىلى 4 جوبانى ٸسكە اسىرۋ ارقىلى, 170 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانۋدا. بۇلارعا كەتەتٸن قارجى 1 949,5 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى. ياعني «شىمكاي» جشس (750,0 ملن تەڭگە) جيھاز ٶندٸرٸسٸ, «MGroup KZ» جشس (850,0 ملن تەڭگە)– قۇرىلىسقا ارنالعان ەرٸتٸندٸلەر جەنە بەتون جاسايتىن جابدىقتار شىعاراتىن زاۋىتى, «دەزفۋمەكس» جشس (30,0ملن تەڭگە) – اسفالت-بەتون زاۋىتى, «نۋرالەم» جشس (319,5ملن تەڭگە) – ەرلەۋ قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ سەكٸلدٸ كەسٸپورىندار اشۋ كٶزدەلۋدە.
جوعارىدا اتاپ ٶتكەندەي قازٸردٸڭ ٶزٸندە اتالعان 2 يندۋسترييالىق ايماقتىڭ قالا ەكونوميكاسىنا ىقپالى ٶتە زور. بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن قالا ەكونوميكاسىنا جەكە كٶزدەردەن 22,0 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا تارتىلىپ, 3,5 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
2016 جىلى بۇل كەسٸپورىنداردان قالا بيۋدجەتٸنە جەكە تابىس جەنە ەلەۋمەتتٸك سالىقتاردان 906,2 ملن تەڭگە كٸرٸس تٷستٸ.
بيىلعى جىلى 6 جوباعا 8,4 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتۋ ارقىلى 275 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ كٶزدەلۋدە.
ايتا كەتۋ قاجەت, بۇل 2 يندۋسترييالىق ايماق ەلٸ دە تولىق كٶلەمدە جۇمىس جاساپ تۇرعان جوق. قازٸرگٸ تاڭدا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن «يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ» شەڭبەرٸندە جاڭا زاۋىتتار ٸسكە قوسىلۋدا. تولىق كٶلەمدە جۇمىس جاساعان جاعدايدا قالا ەكونوميكاسىنا 106,0 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا تارتىلىپ, جالپى 7,5 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىن بولادى.
– شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ قالا ەكونوميكاسىنا تيگٸزەتٸن ٷلەسٸ قانداي?
– قازٸرگٸ تاڭدا قالادا 292 شەتەلدٸك جەنە 234 شەتەلدٸڭ قاتىسۋىمەن بٸرلەسكەن كومپانييالار جۇمىس جاسايدى. ونىڭ ٸشٸندە ٸرٸلەرٸنە توقتالىپ ٶتەتٸن بولسام, «پەتروكازاxستان ويل پروداكتس» جشس. قازٸرگٸ تاڭدا, مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن مودەرنيزاتسييالاۋ جوباسىنا نيدەرلاندى ەلٸنٸڭ «Valsera Holdings B.V» كومپانيياسىمەن ينۆەستيتسييا سالۋعا كەلٸسٸم-شارت جاسالدى. بۇل جوبانىڭ I-كەزەڭٸ 2017 جىلى ماۋسىم ايىندا ٸسكە قوسىلدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا زاۋىتتا 1500 جۇمىسشى جۇمىس اتقارادى. اعىمداعى جىلدىڭ 8 اي قورىتىندىسىمەن 20,0 ملرد تەڭگەگە ٶنٸم ٶندٸرٸلدٸ.
«راxات شىمكەنت» جشس-نٸڭ قۇنى 850,0 ملن تەڭگەنٸ قۇرايتىن ۆافەلدٸ تٷتٸكشەلەردٸ شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋ جوباسىنا وڭتٷستٸك كورەيا ەلٸنٸڭ «Lotte Confectionery» كومپانيياسىمەن ينۆەستيتسييا تارتىلدى. زاۋىتتا 700-دەن استام جۇمىسشى بار. بٷگٸنگٸ تاڭعا 2,3 ملرد تەڭگەنٸڭ ٶنٸمٸ ٶندٸرٸلگەن.
«حيمفارم» اق-نىڭ 2017 جىلى قىركٷيەك ايىندا ٸسكە قوسىلعان قاتتى پەرورالدى دەرٸلٸك زاتتار تسەxىنا 4 095,0 ملن تەڭگەگە پولشا ەلٸنٸڭ «Polpharma» كومپانيياسى ينۆەستيتسييا سالدى.
– قانداي شاعىناۋداندارعا كٶبٸرەك قارجى بٶلٸنۋدە? نەندەي ٶزگەرٸستەر كٷتۋگە بولادى?
– ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, 2012-2013 جىلدارى باس جوسپارعا سەيكەس قالا شەكاراسى 40 مىڭ گەكتاردان 117 مىڭ گەكتارعا دەيٸن ۇلعايىپ, 40 ەلدٸمەكەن قالاعا قوسىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا, وسى ەلدٸمەكەندەردٸڭ ينجەنەرلٸك-كوممۋنيكاتسييالىق جٷيەلەرٸن, جولدارىن جەنە كٶپشٸلٸك دەمالىس ورىندارىن قايتا قۇرۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنۋدە.
قازٸرگٸ تاڭدا 498,0 ملن تەڭگەگە 7 ەلدٸ مەكەندە اۋىز سۋ, 388,9 ملن. تەڭگەگە 4 ەلدٸ مەكەندە كەرٸز, 490,0 ملن تەڭگەگە 7 ەلدٸ مەكەندە گاز, 859,1 ملن تەڭگەگە 5 ەلدٸ مەكەندە ەلەكتر جەلٸسٸن تارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
سونىمەن قاتار, باس جوسپارعا سەيكەس قالانىڭ سولتٷستٸك بٶلٸگٸندە جاڭا ەكٸمشٸلٸك ٸسكەرلٸك ورتالىعى مەن تۇرعىن ٷي الابىن جەنە «تۇران» ش.ا. «شىمكەنت سيتي» ينۆەستيتسييالىق جوباسىنىڭ قۇرىلىسىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنۋدە.
بيىلعى جىلى جاڭا ەكٸمشٸلٸك ٸسكەرلٸك ورتالىعىمەن تۇرعىن ٷي الابىندا 1764 پەتەرلٸ 20 تۇرعىن ٷيدٸڭ, 1200 ورىندىق مەكتەپتٸڭ, ينجەنەرلٸك-كوممۋنيكاتسييالىق جٷيەلەردٸڭ, 11 جولدىڭ قۇرىلىسى ٸسكە اسىرىلۋدا. اۋماعى 407 گەكتار, 70 مىڭعا جۋىق حالىققا ەسەپتەلگەن. ول جەردە زاماناۋي كٶپ قاباتتى تۇرعىن ٷيلەر, ساياباق, دەمالىس ورىندارى, ويىن-ساۋىق جەنە ساۋدا ورتالىقتارى سالىناتىن بولادى.
قازٸرگٸ تاڭدا, ينجەنەرلٸك-كوممۋنيكاتسييالىق جٷيەلەردٸڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلۋدە. ونىڭ ٸشٸندە كٶشە قۇرىلىستارى بويىنشا 4 جوبانىڭ قۇرىلىسىنا 2 ملرد تەڭگە, سۋ, كەرٸز, گاز, جٷيەلەرٸنٸڭ, ەلەكتر جەنە تەلەفون جەلٸلەرٸنٸڭ قۇرىلىسىنا 2,5 ملرد تەڭگە قارالعان.
سونداي اق, حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ 8000 ورىندىق سپورت كەشەنٸنٸڭ, 1500 ورىندىق كينوكونتسەرت زالىنىڭ جەنە ساياباق قۇرىلىسىنىڭ جوبالىق قۇجاتتارى ەزٸرلەنۋدە.
بٷگٸنگٸ كٷنگە 732 پەتەرلٸ 14 تۇرعىن ٷيدٸڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالىپ, جىل سوڭىنا دەيٸن 162 پەتەرلٸ 3 تۇرعىن ٷيدٸڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاۋ جوسپارلانعان.
– جالپى قالانىڭ بيىلعى بٶلٸنگەن قارجىسى ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قانشا پايىزعا ارتقان نەمەسە كەمٸگەن?
– 2016 جىلعى قالا بيۋدجەتٸ 111 010,2 ملن تەڭگە بولسا, بيىلعى جىلعى جوسپار 123 384,8 ملن تەڭگە نەمەسە ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11 پايىزعا (12 374,6 ملن.تەڭگەگە) ارتقان. الداعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق جەنە وبلىستىق بيۋدجەتتەردٸڭ ناقتىلانىپ, قالاعا قارجى بٶلٸنۋٸ جوسپارلانۋدا. سوندىقتان بۇل قارجى جىل سوڭىنا دەيٸن ارتاتىن بولادى.
– تاپ قازٸرگٸ ۋاقىتتا قانداي سالالارعا قارجى كٶبٸرەك جۇمسالۋدا?
– ٶزٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلەۋمەتتٸك سالاعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ. سوندىقتان, 2017 جىلعى بيۋدجەتتە بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا 50 986,5 ملن تەڭگە (شىعىنداردىڭ 41,3%), جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋعا 5 280,0 ملن تەڭگە (شىعىنداردىڭ 4,8%), مەدەنيەت جەنە سپورت سالاسىنا 5 533,0 ملن تەڭگە قارالدى (شىعىنداردىڭ 4,4%). ودان بٶلەك, تۇرعىن ٷي كوممۋنالدىق سالاسىنا دا قوماقتى قارجى قارالۋدا. اتاپ ايتقاندا, 2017 جىلى بۇل سالاعا 37 351,5 ملن تەڭگە قارالدى (شىعىنداردىڭ 30,2%). بۇل شىعىنداردىڭ ٸشٸندە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى, شاعىناۋدانداردىڭ ينجەنەرلٸك جٷيەلەرٸن دامىتۋ, قالانى كٶگالداندىرۋ جەنە تازالىعىن قامتاماسىز ەتۋ شىعىندارى بار.
– ەڭگٸمەڭٸزگە ٷلكەن راحمەت!
سۇحباتتاسقان ساپارعالي قانات,
"شىمكەنت كەلبەتٸ" باسىلىمى
