Birlik – islamnyń dini iliminen quralatyn islamdaǵy negizgi túsinikterdiń, jappai printsipterdiń biri bolyp tabylady. Birlik – Qasietti Quran boiynsha barlyq dinge senýshilerdi birtutastyqqa shaqyrýshy, olar da osyndai birlikke talpynýlary qajet. Sondyqtan, islamda mazhabtardyń, dini mektepter men aǵymdardyń bolýy musylman qaýymyn bólýdiń negizi bolyp tabylmaidy. Olar tek islam dininde ár túrli oilardy kózdeidi, biraq, bir-birine qarama-qaishy kelmeidi, sondyqtan musylmandardyń birligin buzbaidy.
Birlik Quranǵa, Súnnetke jáne senimge negizdeledi, bul islam sańlaqtarynyń negizin quraidy. Osyǵan bailanysty, Qazaqstanda ár túrli islamdyq aǵymdar men uiymdardyń ókilderiniń arasynda konstrýktivti dialog ornatýǵa bolady jáne bul qarama-qaishylyqqa ákep soqtyrmaidy. Osyndai dialogtyń bastamashysy QMDB bola alady. Bul QMDB-nyń dinge senýshilerdiń ár túrli qabattarynyń arasyndaǵy bedelin arttyrady, sondai-aq tárbie berýge jáne dástúrli emes islamnyń bilikti ókilderin zańdy dini protsessterge tartý múmkindigine qol jetkizedi.
Osy turǵyda, mundai dialog pen yntymaqtastyqtyń institýtynyń qataryna Ǵulamalar keńesin jatqyzýǵa bolady. Onyń negizgi mindetteri de islamdyq dini ilimniń ózekti máseleleri boiynsha biryńǵai ustanymdy qamtamasyz etý, ár túrli musylmandyq dástúrler arasynda ózara qabysý joldaryn izdeý bolyp tabylady. Ǵulamalar keńesi teoriialyq qujattar ázirleýde musylmandardyń parasatty kúshterin biriktirip, oryn alyp otyrǵan jaǵdailar negizinde musylmandarǵa naqty ári durys baǵa beretin bolady.
Tutas alǵanda, Ǵulamalar keńesiniń jumysyna qatysýǵa bilikti, konstrýktivti turǵyda ikemdelgen jáne quqyqtyq alańda áreket etetin, dinge senýshiler arasynda bedelge ie qairatkerler, onyń ishinde dástúrli emes islamdyq aǵymdardyń ókilderi tartylýy qajet.
Ǵulamalar keńesi ýaǵyz-nasihat jáne internetpen jumys baǵyty boiynsha jumys isteidi. Onyń ishinde Qazaqstan aýmaǵyndaǵy islam qundylyqtarynyń keńinen nasihattaityn, QMDB-nyń atynan turaqty túrde jumys isteitin, dini bilikti mamandardan quralǵan lektorlar tobynyń (ANT) jumysyn durys júielendirip, ANT jumysynyń tiimdiligin arttyrý jáne arnaiy keste boiynsha elimizdiń barlyq oblystarynda, aýdandar men aýyldarda jumys isteýdi uiymdastyrady.
Qazirgi ýaqytta orys tilinde ýaǵyz – nasihat jumystaryn júrgize alatyn imamdardyń tapshylyǵyna orai QMDB imamdar korpýsy ishinen orys tilin jaqsy deńgeide meńgergen 20 imamdy iriktep alyp, Resei Federatsiiasynda qaita bilimderin jetildirý kýrstarynda oqytýdy uiymdastyrady. Sonymen birge QMDB meshitterinde aitylatyn ýaǵyzdardy bir júiege keltirýmen, bir jyl ishinde aitylatyn juma ýaǵyzdaryn qaita qarap, barlyq meshitterde bir ýaqytta bir juma taqyryby aitylatyn deńgeige keltirýmen, sonymen qatar, meshit imamdaryna tek qana juma taqyrybyn aityp qana qoimai, ýaǵyzdar jiyntyǵyn daiyndaýmen ainalysady.
QMDB qurlymyndaǵy «Ǵulamalar keńesiniń» mańyzdylyǵyn eskere otyryp, keńestiń bedelin arttyrý baǵytynda keshendi jumystar uiymdastyrý jolǵa qoiylǵan. Keńes quramyna elimizdegi dini ortada bedeldi tulǵalardy engizip, Qazaqstandaǵy musylman jamaǵatyn QMDB mańyna toptastyrý baǵytyna jumystar jasaý, «Ǵulamalar keńesi» keńeitilgen otyrysyn jylyna bir ret respýblika kóleminde ótizip jyl boiy din salasy boiynsha elimizde jinaqtalǵan suraqtarǵa jaýap berip, musylman jamaǵatyn qorǵaý nemese biriktirýshi organ deńgeiine jetkizý, elimizdegi din týral pikir bildirip júrgen bedeldi tulǵalardy qosyp «Ǵulamalar keńesin» óte bedeldi keńesýshi organǵa ainaldyrý negizgi maqsat bolyp otyr.
Qazaqstan musylmandary dini basqarmasyna qarasty internet saittardyń jumystaryn taldap, sapalaryn arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystar júrgizip, ishinen 5-6 saitty tańdap alyp, olardyń deńgeilerin óte joǵarǵy deńgeige jetkizýge, internet arqyly dástúrli islamdy túsindirý jumystaryn belsendi júrgizýge jumys istedi.
Qazirgi ýaqytta elimizdiń turǵyndary úshin aqparattyń birden – bir kózi telearnalar bolǵandyqtan QMDB respblikalyq, oblystyq telearnalarda «Iman ainasy» sekildi baǵdarlamalardy ashýǵa bastamashy bolyp, baǵdarlamany júrgizýge tikelei qatynasyp dástúrli islamdy halyqqa jetkizýdi jalǵastyrý kerek.
Búgingi tańda QMDB qyzmetkerleriniń qatysýymen shyǵyp júrgen «Iman ainasy» (Qazaqstan) jáne «Juma ýaǵyzy» (Evraziia arnasy) baǵdarlamalar sapasyn arttyrý qajet bolatyn bolsa, jazylý formatyn ózgertip, baǵdarlama taqyrybyn ashý úshin talqylý ortasyna ainaldy.
Qazirgi ýaqyttaǵy ahýaldy taqyryptarǵa (Qazaq halqynyń dástúri, Musylman – óz eliniń patrioty, Shynaiy musylman beinesi t.b.) kórermen qyzyǵyp tez qabyldaityn beinerolikter daiyndaý, Qazaqstandaǵy barlyq BAQ qoldaný úshin dini qundylyqtardy, dástúrli islamdy nasihattaityn áleýmettik jarnamalardy daiyndaý, arnaiy (úlken qajylyq, Siriia: adasýshylyq saldary) jáne tanymdyq filmder (imamnyń bir kúni, tarihi tulǵalar, musylmannyń ómiri) túsirip, halyqqa kórsetý arqyly shynaiy aqparattar berý, tsikldyq taqyryptyq baǵdarlamalar (aqida, mazhab, hadis t.b.) túsirip dástúrli dinimizdiń durystyǵyn, aqiqat ekendigin dini negizde túsindirip kópshilikke jetkizý arqyly kórermenderdiń dini saýattylyǵyn arttyrý kózdelip otyr.
Elimizdiń barlyq eldi-mekenderinde radiotolqyny ustaityn «Qazaq radiosynda» QMDB basshylyq etýimen jumys isteitin «Din jáne qoǵam» atty turaqty baǵdarlamany iske qosý qajet. Osy baǵdarlama adamdar eń kóp radio tyńdaityn ýaqytta naqty, 07.00 – 10.00 aralyǵynda, keshke 17.00 – 23.00 aralyǵynda bolǵany jón. Radiobaǵdarlamaǵa jaýap beretin arnaiy maman alyp, belgili bir júie boiynsha qoǵamdy tolǵandyratyn dini saýaldarǵa memlekettik ustanymdarǵa sáikes jaýaptar berip, memleket jáne din arasyndaǵy kelispeýshilikterdi boldyrmaý baǵytynda jumys isteidi.
Qazirgi ýaqytta internettiń adamǵa aqparat jetkizýshi qural retinde birinshi orynǵa shyqqandyǵy belgili. Sonyqtan internet áleminde de dástúrli islamdy durys túsindirý jumystaryn QMDB qolǵa alý qajettigi aidan anyq. Osy maqsatta QMDB qarasty saittardyń jumystaryn taldap, sapasyn arttyrýǵa baǵyttylǵan jumystar júrgizý qajet. Sonymen qatar, búgingi tańda internet qoldanýshylar óz betterimen túrli durys emes saittardan aqparat alyp, radikaldanýda. Osy úrdisti toqtatý úshin QMDB bastamashyldyq etýimen radikaldanyp ketken internet qoldanýyshylardy internetten anyqtap, olarmen internette túsindirý jumystaryn júrgizip, dástúrli islam qoldaýshysyna aýystyrýmen ainalysatyn arnaiy mamandardy jumysqa alyp internet – bólme ashý uiymdastyryldy.
Aqparat nasihat jumystaryn júrgizý barysynda áielder – analardyń basynda týyndaityn máselelerge asa kóńil bólý qajet. Osy maqsatta dini basqarma barlyq sharalarynda áielderge qatysty durys túsindirý jumystary uiymdastyrylady. Naqty, dini oqý oryndaryndaǵy qyzdarǵa, meshitterdegi áielder jamaǵatyna, saýat ashý kýrstarynda oqityn qyzdarǵa, eshkimniń kóńilderi bólinbei qalǵan radikaldy áielder jamaǵattaryna, jumyssyz nemese áleýmettik az qorǵalǵan áielder arasynda túsindirý jumystaryn belsendi uiymdastyrý qajet.
Atalǵan jumystardy júrgizý úshin QMDB janynan bilikti áielderden quralǵan aqparattyq nasihat tobyn quryp, joǵaryda kórsetilgen áielder tobymen kezdesýler uiymdastyrylyp, osy sharalar barysynda dástúrli islam ustanymdaryn jetkizý arqyly elimizdegi áielder ortasyn túzetý qajet.
Imamdarǵa jalpy jamaǵatpen ǵana túsinik ýaǵyz-nasihat jumystaryn júrgizip ǵana emes, jeke-jeke jamaǵat múshelerimen, ásirese teris dini aǵymdarda júrgen tulǵalarmen meshitterde bailanysqa túsip, olardy raiynan qaitarýǵa baǵyttalǵan jeke túsindirý jumystaryn júrgizý praktikaǵa engizildi.
Orys tilinde dástúrli islamdy nasihattaityn dini ádebietterdiń jetkilikti deńgeide bolmaýy saldarynan ózge tilde sóileitin azamattardyń kópshiligi teris dini aǵym qoldaýshylaryna ainalyp otyr. Osy jaǵdaidy boldyrmaý úshin áli de bolsa ádebietterdi orys tiline aýdarý qajettigi týyndap otyr.
QMDB filaldary ózderiniń kúndelikti jumystaryn uiymdastyrý barysynda jergilikti atqarýshy bilikpen tyǵyz qarym – qatynas ornatyp, jumys barysynda týyndaǵan máselelerdi birlese sheship otyrý qajet. Osy maqsatta atqarýshy bilik bastamashy bolyp tabylatyn Dini birlestiktermen bailanys Keńesi múshesi retinde belsendi qatysyp, máselerdi anyq aityp sheshý joldaryn usynyp otyrady. QMDB-na tieseli meshitter jáne meshit aýlalarynda, ruqsatsyz shet eldik missionerlerdiń is-áreketterin boldyrmaý, ruqsat etilmegen dini kitaptardyń satylmaýyn qamtamasyz etý, Dini basqarma ýaǵyz nasihat jumystaryn jastar arasynda belsendi júrgizý, kezdesýler sońynda mindetti túrde arnaiy daiyndalǵan broshiýralar nemese ózge durys islamdy túsindiretin materialdardy úilestirip otyrý negizgi jumystardyń birine ainaldy.
QMDB osyǵan deiin ýaǵyz – nasihat jumystaryn júrgizý barysynda kópshiliginde jalpy jamaǵatpen jumys isteý, naqty meshitte jamaǵatpen namaz oqý, jamaǵatpen dini meiramdardy atap ótý negizgi sharalar bolsa, odan keiin jeke adamdarmen jumys eń aldymen teris dástúrli emes dini aǵymdarǵa túsip ketken adamdarmen jeke suhbattar júrgizý basty nazarǵa alynatyn boldy. Qazirgi ýaqytta elimizdegi qylmystyq atqarý júielerinde jazalaryn ótep otyrǵan sottalǵandar arasynda olardyń odan ári radikaldanýynyń aldyn alý maqsatynda QMDB qyzmetkerleri belsendi aldyn alý jáne túsinik jumystaryn belsendi júrgizip, shet elderge dini bilim alý maqsatynda shyǵyp ketip jatyrǵan azamattardyń sanyn azaitý maqsatynda turaqty túrde QMDB tarapynan elimizdiń dini oqý oryndarynda oqý qajet ekendigin aityp nasihat jumystaryn júrgizý qajettigi týyndady.
QMDB-nyń memlekettik organdarmen bailanysyn arttyrý, osy maqsatta QMDB men QR DIA arasynda qol qoiylǵan áriptestik kelisim aiasynda jumystardy belsendendirý jumystary júrdi. Búginde bul baǵyttaǵy jumystar jolǵa qoiylyp, halyqtyń saýasty edáýir artyp keledi.
(Material QMDB-nyń maquldaýymen jariialandy)
Aǵabek Qonarbaiuly,
QMDB-nyń baspasóz hatshysy