5 qyrkúiek kúni saǵat 16.00-de Qazaqstan Respýblikasynyń Ábilhan Qasteev at. Memlekettik óner mýzeiiniń Ortalyq kórme zalynda Qazaqstan Respýblikasy Sýretshiler odaǵynyń 85 jyldyǵyna orai Qazaqstan sýretshileriniń «Ǵasyrlar toǵysyndaǵy urpaqtar jalǵasy» atty respýblikalyq kórmesiniń ashylý saltanaty ótedi.
Kórmede keskindeme, grafika, músin, qolóner salasy boiynsha shyǵarmashylyq týyndylar qoiylady. Respýblikalyq kórmege Astana, Almaty, Qaraǵandy, Pavlodar, Petropavl, Aqtóbe, Aqtaý, Atyraý, Oral, Qyzylorda, Taraz, Shymkent, Semei óńirinen 150-den astam sýretshiler qatysyp otyr.
Búgingi tańda Qazaqstan respýblikasynyń Elbasy N. Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasy aiasynda zamanaýi qazaq beineleý ónerin órkendetý, álemge tanytý maqsatta Qazaqstan sýretshiler odaǵy tarapynan jyl saiyn uiymdastyrylyǵan respýblikalyq ataýly kórmeler men plenerlik kórmeler qazaqstan barlyq óńirinde ótkizip keledi.
Atalmysh kórmede ótken tarihtyń saryny, zaman aqiqaty jyrlanǵan sýretshilerdiń týyndylarynda halqymyzdyń rýhani qundylyqtary, eldiń maqsat-muraty men ulttyq qasieti sýretshiler shyǵarmashylyǵyndaǵy janrlarda árqyrynan kórinis taýyp otyr. Kompozitsiialyq kreativti oi-tujyrymdary meilinshe aiqyndalǵan, tereń maǵynaly týyndylardyń kýási bolasyz.
85 jyl tarihy bar Sýretshiler odaǵy 1933 jyly qurylǵan bolatyn. Sol kezden bastap búgingi kún aralyqta sýretshiler talai belesterdi baǵyndyryp qazaq beineleý óneriniń órkendeýine eleýli úles qosyp keledi. Alǵashqyda HH ǵasyrdyń 20 jyldary qazaq jerine reseiden kelgen kásibi sýretshiler men qazaq topyraǵynan shyqqan týma talanttardyń ónerimen qalyptasqan qazaq beineleý óneri tarihy bárimizge belgili. Qazaq Keńes Sýretshiler odaǵy qurylmas buryn 1928 jyldan bastap kóshpeli kórme sherýi negizdelip, qazaq óńirlerin aralap halyqqa sýret óneriniń qudiretin nasihattap dara jol salǵan sýretshilerdiń ishinde Á. Qasteev, Á Ismailov, B. Sarsenbaev, Q. Qojyqov, A. Tashenov, M. Óskenbaev, A. Qashbaev, N. Krýtilnikov, F. Bolkoev, A. Bortnikov, N. Solovev syndy maitalmandar boldy. Osy tusta beineleý óneri salalarymen qatar janrlyq ónerdiń qalyptasqan kezeńi edi.
Sýretshiler odaǵy qurylǵannan keiin, odaq sýretshilerdiń basyn qosyp memlekettik tapsyrystardy oryndaýmen qatar, kórmeler uiymdastyrý jáne kórkem ónerdi nasihattaý maqsatynda 1935 jyly Qazaq SSR Halyq komissarlary keńesiniń sheshimimen Kórkemsýret galeriiasyn, al 1938 jyly Almaty Kórkemsýret ýchilishesin ashady. 1940 jyly qurylǵan segiz oblystyq sýretshiler odaǵynyń qatysýymen Qazaq Keńes Sýretshiler odaǵynyń I-respýblikalyq sezdi ótkizildi.
Ýaqyt pen kezeńniń qozǵalysynda 50-60 jyldary qazaq beineleý ónerinde ulttyq mektepti qalyptastyrý máselesinde ulttyq rýhty, ulttyq bolmysty keskindeme, grafika, músin salasynda Q. Teljanov, M. Kenbaev, N. Nurmuhammedov, H. Naýryzbaev, Ú. Ájiev, N. Nurjumaev, K. Shaiahmetov, E. Sidorkin, G. Ismailova, A. Ǵalymbaeva, S. Mambeev, E. Mergenov, T. Dosmaǵambetov, S. Aitbaev, Á. Júnisov, M. Qisamidinov, I. Isabaev, J. Shardenov, S. Romanov, Sh. Sariev, T. Toǵyzbaev, B. Tabiev, Á. Sydyhanov jáne t.b. sýretshiler ózindik erekshe qoltańbasymen aitarlyqtai iz qaldyrdy. Osy tusta odaq músheleri qatary edáýir kóbeiip, óner salalary boiynsha sektsiialar qurylyp, jumys istedi. Odaq quramyna kásibi sýretshiler, halyq sheberler jáne ónertanýshylar kirdi. Bul dástúr búgingi kúnde de óz isin jalǵastyryp keledi.
Óner tarihyndaǵy árbir aǵym – zaman tolqynysy desek, sonyń jarshysy – sýretshi. 70-80 jyldary qazaq klassikalyq beineleý ónerin jalǵastyra dinamikalyq serpiliste beineleý ónerimen qatar kásibi qoldanbaly óner salasynda sýretshiler ár janrdaǵy forma men keńistikti relaistik, avangarttyq, abstraktsiialyq mánerde erkin kózqarastaǵy shyǵarmashylyǵymen erekshelendi.
Sýretshiler sol zamannyń rýhyn beinelei ulttyq máner men formany negizdedi. Sotsrealistik júiedegi taqyrypty týyndylarda shynailyq áýendedi. Sol HH ǵasyrdyń birneshe onjyldyqty qamtityn kásibi beineleý ónerinde mánerlik ózgeris bolǵanmen turaqty taqyryp, iaǵni zaman jańalyǵy, beibit ómir men jarqyn bolashaqqa, týǵan jer rýhyna baǵyshtaldy. Sonymen qatar beinelý formasynda sol dáýirdiń qol jetkizgen jetistikterin anyq ta nyq senimdilikti kórsetý men halyqty jańa belesterge yntalandyrý urany aiqyn kórinis tapty.
HH ǵasyrdyń aiaǵynda qazaq eli táýelsiz, jeke memleket bolǵan tusta «QKSO» Qazaqstan Respýblikasy Sýretshiler Odaǵy bolyp ózgertildi. Sondai-aq jalpy qazaq beineleý ónerinde de turaqty zańdylyqtar aitarlyqtai ózgerip, ulttyq tarihtyń syryn shertti. 90 jyldardan bastap búgingi kúnde sýrteshiler shyǵarmashylyǵynda umyt qalǵan kóne mádeni-tarihty, tarihty, mifti qaita jańǵyrtý máselesi oryn aldy. Avtorlyq kompozitsiialyq ideia men kórkemdik mánerdi negizdeýde ózderin synaqqa aldy. Zamanaýi kórkemobraz «jańashyl realizm» aǵymda orta býyn jáne jas sýretshiler arhetiptik (tastaǵy sýretter), túrk mifologiiasyn qoǵamdyq tirshilikpen bailanystyra ózindik erekshe óner tilimen áýendetti.
Qazaqstan sýretshileri mańyzy men máni joǵalmaǵan qazaq beineleý óneri qai zaman bolsa da ulttyq qasiettiń bolmysyn, ondaǵy dúnietanymdyq dástúrli kózqarasty saqtap keledi. Qazaq beineleý óneriniń órken jaiyp, álemdik ónerdiń arenasynda ulttyq tilmen tanylýymyz sýretshilerimizdiń sińirgen eren eńbegi dep bilemiz
G.Q. Jubaniiazova,
kórme jetekshisi
