5 قىركٷيەك كٷنٸ ساعات 16.00-دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەبٸلحان قاستەەۆ ات. مەملەكەتتٸك ٶنەر مۋزەيٸنٸڭ ورتالىق كٶرمە زالىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋرەتشٸلەر وداعىنىڭ 85 جىلدىعىنا وراي قازاقستان سۋرەتشٸلەرٸنٸڭ «عاسىرلار توعىسىنداعى ۇرپاقتار جالعاسى» اتتى رەسپۋبليكالىق كٶرمەسٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتى ٶتەدٸ.
كٶرمەدە كەسكٸندەمە, گرافيكا, مٷسٸن, قولٶنەر سالاسى بويىنشا شىعارماشىلىق تۋىندىلار قويىلادى. رەسپۋبليكالىق كٶرمەگە استانا, الماتى, قاراعاندى, پاۆلودار, پەتروپاۆل, اقتٶبە, اقتاۋ, اتىراۋ, ورال, قىزىلوردا, تاراز, شىمكەنت, سەمەي ٶڭٸرٸنەن 150-دەن استام سۋرەتشٸلەر قاتىسىپ وتىر.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا زاماناۋي قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸن ٶركەندەتۋ, ەلەمگە تانىتۋ ماقساتتا قازاقستان سۋرەتشٸلەر وداعى تاراپىنان جىل سايىن ۇيىمداستىرىلىعان رەسپۋبليكالىق اتاۋلى كٶرمەلەر مەن پلەنەرلٸك كٶرمەلەر قازاقستان بارلىق ٶڭٸرٸندە ٶتكٸزٸپ كەلەدٸ.
اتالمىش كٶرمەدە ٶتكەن تاريحتىڭ سارىنى, زامان اقيقاتى جىرلانعان سۋرەتشٸلەردٸڭ تۋىندىلارىندا حالقىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارى, ەلدٸڭ ماقسات-مۇراتى مەن ۇلتتىق قاسيەتٸ سۋرەتشٸلەر شىعارماشىلىعىنداعى جانرلاردا ەرقىرىنان كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر. كومپوزيتسييالىق كرەاتيۆتٸ وي-تۇجىرىمدارى مەيلٸنشە ايقىندالعان, تەرەڭ ماعىنالى تۋىندىلاردىڭ كۋەسٸ بولاسىز.
85 جىل تاريحى بار سۋرەتشٸلەر وداعى 1933 جىلى قۇرىلعان بولاتىن. سول كەزدەن باستاپ بٷگٸنگٸ كٷن ارالىقتا سۋرەتشٸلەر تالاي بەلەستەردٸ باعىندىرىپ قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸنٸڭ ٶركەندەۋٸنە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. العاشقىدا حح عاسىردىڭ 20 جىلدارى قازاق جەرٸنە رەسەيدەن كەلگەن كەسٸبي سۋرەتشٸلەر مەن قازاق توپىراعىنان شىققان تۋما تالانتتاردىڭ ٶنەرٸمەن قالىپتاسقان قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸ تاريحى بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ. قازاق كەڭەس سۋرەتشٸلەر وداعى قۇرىلماس بۇرىن 1928 جىلدان باستاپ كٶشپەلٸ كٶرمە شەرۋٸ نەگٸزدەلٸپ, قازاق ٶڭٸرلەرٸن ارالاپ حالىققا سۋرەت ٶنەرٸنٸڭ قۇدٸرەتٸن ناسيحاتتاپ دارا جول سالعان سۋرەتشٸلەردٸڭ ٸشٸندە ە. قاستەەۆ, ە يسمايلوۆ, ب. سارسەنباەۆ, ق. قوجىقوۆ, ا. تاشەنوۆ, م. ٶسكەنباەۆ, ا. قاشباەۆ, ن. كرۋتيلنيكوۆ, ف. بولكوەۆ, ا. بورتنيكوۆ, ن. سولوۆەۆ سىندى مايتالماندار بولدى. وسى تۇستا بەينەلەۋ ٶنەرٸ سالالارىمەن قاتار جانرلىق ٶنەردٸڭ قالىپتاسقان كەزەڭٸ ەدٸ.
سۋرەتشٸلەر وداعى قۇرىلعاننان كەيٸن, وداق سۋرەتشٸلەردٸڭ باسىن قوسىپ مەملەكەتتٸك تاپسىرىستاردى ورىنداۋمەن قاتار, كٶرمەلەر ۇيىمداستىرۋ جەنە كٶركەم ٶنەردٸ ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا 1935 جىلى قازاق سسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسٸنٸڭ شەشٸمٸمەن كٶركەمسۋرەت گالەريياسىن, ال 1938 جىلى الماتى كٶركەمسۋرەت ۋچيليششەسٸن اشادى. 1940 جىلى قۇرىلعان سەگٸز وبلىستىق سۋرەتشٸلەر وداعىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاق كەڭەس سۋرەتشٸلەر وداعىنىڭ ٸ-رەسپۋبليكالىق سەزدٸ ٶتكٸزٸلدٸ.
ۋاقىت پەن كەزەڭنٸڭ قوزعالىسىندا 50-60 جىلدارى قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸندە ۇلتتىق مەكتەپتٸ قالىپتاستىرۋ مەسەلەسٸندە ۇلتتىق رۋحتى, ۇلتتىق بولمىستى كەسكٸندەمە, گرافيكا, مٷسٸن سالاسىندا ق. تەلجانوۆ, م. كەنباەۆ, ن. نۇرمۇحاممەدوۆ, ح. ناۋرىزباەۆ, ٷ. ەجيەۆ, ن. نۇرجۇماەۆ, ك. شاياحمەتوۆ, ە. سيدوركين, گ. يسمايلوۆا, ا. عالىمباەۆا, س. مامبەەۆ, ە. مەرگەنوۆ, ت. دوسماعامبەتوۆ, س. ايتباەۆ, ە. جٷنٸسوۆ, م. قيساميدينوۆ, ي. يساباەۆ, ج. شاردەنوۆ, س. رومانوۆ, ش. ساريەۆ, ت. توعىزباەۆ, ب. تابيەۆ, ە. سىدىحانوۆ جەنە ت.ب. سۋرەتشٸلەر ٶزٸندٸك ەرەكشە قولتاڭباسىمەن ايتارلىقتاي ٸز قالدىردى. وسى تۇستا وداق مٷشەلەرٸ قاتارى ەدەۋٸر كٶبەيٸپ, ٶنەر سالالارى بويىنشا سەكتسييالار قۇرىلىپ, جۇمىس ٸستەدٸ. وداق قۇرامىنا كەسٸبي سۋرەتشٸلەر, حالىق شەبەرلەر جەنە ٶنەرتانۋشىلار كٸردٸ. بۇل دەستٷر بٷگٸنگٸ كٷندە دە ٶز ٸسٸن جالعاستىرىپ كەلەدٸ.
ٶنەر تاريحىنداعى ەربٸر اعىم – زامان تولقىنىسى دەسەك, سونىڭ جارشىسى – سۋرەتشٸ. 70-80 جىلدارى قازاق كلاسسيكالىق بەينەلەۋ ٶنەرٸن جالعاستىرا ديناميكالىق سەرپٸلٸستە بەينەلەۋ ٶنەرٸمەن قاتار كەسٸبي قولدانبالى ٶنەر سالاسىندا سۋرەتشٸلەر ەر جانرداعى فورما مەن كەڭٸستٸكتٸ رەلايستٸك, اۆانگارتتىق, ابستراكتسييالىق مەنەردە ەركٸن كٶزقاراستاعى شىعارماشىلىعىمەن ەرەكشەلەندٸ.
سۋرەتشٸلەر سول زاماننىڭ رۋحىن بەينەلەي ۇلتتىق مەنەر مەن فورمانى نەگٸزدەدٸ. سوتسرەاليستٸك جٷيەدەگٸ تاقىرىپتى تۋىندىلاردا شىنايلىق ەۋەندەدٸ. سول حح عاسىردىڭ بٸرنەشە ونجىلدىقتى قامتيتىن كەسٸبي بەينەلەۋ ٶنەرٸندە مەنەرلٸك ٶزگەرٸس بولعانمەن تۇراقتى تاقىرىپ, ياعني زامان جاڭالىعى, بەيبٸت ٶمٸر مەن جارقىن بولاشاققا, تۋعان جەر رۋحىنا باعىشتالدى. سونىمەن قاتار بەينەلۋ فورماسىندا سول دەۋٸردٸڭ قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸن انىق تا نىق سەنٸمدٸلٸكتٸ كٶرسەتۋ مەن حالىقتى جاڭا بەلەستەرگە ىنتالاندىرۋ ۇرانى ايقىن كٶرٸنٸس تاپتى.
حح عاسىردىڭ اياعىندا قازاق ەلٸ تەۋەلسٸز, جەكە مەملەكەت بولعان تۇستا «قكسو» قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋرەتشٸلەر وداعى بولىپ ٶزگەرتٸلدٸ. سونداي-اق جالپى قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸندە دە تۇراقتى زاڭدىلىقتار ايتارلىقتاي ٶزگەرٸپ, ۇلتتىق تاريحتىڭ سىرىن شەرتتٸ. 90 جىلداردان باستاپ بٷگٸنگٸ كٷندە سۋرتەشٸلەر شىعارماشىلىعىندا ۇمىت قالعان كٶنە مەدەني-تاريحتى, تاريحتى, ميفتٸ قايتا جاڭعىرتۋ مەسەلەسٸ ورىن الدى. اۆتورلىق كومپوزيتسييالىق يدەيا مەن كٶركەمدٸك مەنەردٸ نەگٸزدەۋدە ٶزدەرٸن سىناققا الدى. زاماناۋي كٶركەموبراز «جاڭاشىل رەاليزم» اعىمدا ورتا بۋىن جەنە جاس سۋرەتشٸلەر ارحەتيپتٸك (تاستاعى سۋرەتتەر), تٷرك ميفولوگيياسىن قوعامدىق تٸرشٸلٸكپەن بايلانىستىرا ٶزٸندٸك ەرەكشە ٶنەر تٸلٸمەن ەۋەندەتتٸ.
قازاقستان سۋرەتشٸلەرٸ ماڭىزى مەن مەنٸ جوعالماعان قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸ قاي زامان بولسا دا ۇلتتىق قاسيەتتٸڭ بولمىسىن, ونداعى دٷنيەتانىمدىق دەستٷرلٸ كٶزقاراستى ساقتاپ كەلەدٸ. قازاق بەينەلەۋ ٶنەرٸنٸڭ ٶركەن جايىپ, ەلەمدٸك ٶنەردٸڭ ارەناسىندا ۇلتتىق تٸلمەن تانىلۋىمىز سۋرەتشٸلەرٸمٸزدٸڭ سٸڭٸرگەن ەرەن ەڭبەگٸ دەپ بٸلەمٸز
گ.ق. جۇبانييازوۆا,
كٶرمە جەتەكشٸسٸ
