Taspihtyń tasy tarihymyz desek, sonyń jartysynan aiyrylyp qaldyq. Bul týraly «Arys» jáne «Ádilet» qorlarynyń basshysy Ǵarifolla Ánes aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alýy kúnine orai jasaǵan úndeýi shyn máninde uzaq ýaqyttan beri kútken dúniemiz edi. Óitkeni, 1993 jylǵy «Jappai saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý týraly» Zańda «úkimetke qarsy qolyna qarý alyp kúresken adamdardy aqtamaý kerek» degen bap boldy. Mine sonyń kesirinen 1929-30 jyldary malynan, barynan airylǵan halyqtyń qolyna qarý alyp, Adai, Sozaq, Taqta kópir, Shubartaý, Shyǵystaý syndy qazaq dalasyndaǵy 250-dei kóteriliste qyrylǵan, qýǵyn-súrginge ushyraǵandaryn áli kúnge aqtai almai kelemiz. Olarǵa RSFSR Qylmystyq kodeksiniń 59-babymen banditizm aiyby taǵylǵan edi. Muny 27 jyldan beri tarihshylarymyz, mamandarymyz, jazýshylarymyz qanshama aityp ta, jazyp ta kele jatyr», - dedi ǵalym.
Fiologiia ǵylymdary doktory keńes zamanyndaǵy kámpeskeleý kezinde sol ýaqyttaǵy RSFSR Qylmystyq kodeksiniń ekonomikalyq qylmystardy qarastyrǵan 107-baby bolǵanyn aitady. Dál osy baptyń kesirinen qazaqtyń myńdaǵan bailarynyń qolynda bolǵan Qazaqstandaǵy 46 million maldan 4 mln ǵana mal qalǵan.
«Sonyń saldarynan halqymyz bosyp ketti, 31-32 jyldary shybyndai qyryldy. Sol maldy qolyna ustap, eldi uiystyryp otyrǵan bailardyń bar dúnie-múlki kámpeskelendi. Olar da aqtalmai jatyr. Jaqynda «Ana tili» gazetine «Bir janǵa eki kúimek ádilet pe?» degen taqyryppen maqala jazdym. Oǵan soǵystyń, ásirese, alǵashqy kezinde milliondaǵan adamnyń tutqynǵa túsýi sebep. Tutqyndardan jasaqtaǵan Túrkistan legionynda qazaqtar, ózbekter, musylmandar kóp boldy. Olardyń tiri qalǵandary soǵys bitkennen keiin elge kelip, lagerlerge jabyldy. Keńes lagerlerinde azap shegip, kóbisi sol jerde qaitys boldy. Olar da áli aqtalǵan joq. Munan bólek, biyl 26 qazanda Qazaq ASSR-niń qurylǵanyna 100 jyl tolýyn atap ótkeli otyrmyz. Qazaq ASSR Orynborda 1920 jyly 26 tamyzda jariialanǵan edi. Al ótken ǵasyrdyń 46-shy jylyna deiin júzdegen halyq komissary, olardyń orynbasarlary 100 paiyz atylyp ketti desek, qatelespeimiz. Ahmet Baitursynov, Temirbek Júrgenov, Sáken, Seifýllin, Seiitqali Meńdeshev - bári de RSFSR Qylmystyq kodeksiniń 58-babymen «halyq jaýy» degen jalǵan aiyppen atyldy», - dedi Arys qorynyń basshysy.
Ǵalym munyń bári aitylyp, halyq jadynda qaldyrý úshin Shymkentte, Almaty túbindegi Jańalyq aýylynda mýzeiler ashylǵanyn, ALJIR mýzeii jumys istep turǵandyǵyn aitady.
«Biraq, shyn máninde muny ulttyq tragediia, halqymyzdy tarihpen tárbieleý kezinde qural retinde qarastyra almai otyrmyz. Tarihymyz tasy shashylyp qalǵan taspih sekildi. Onyń 99 tasy bolsa biz sonyń jartysyn joǵaltyp alǵanbyz. Tutas tarihymyzdy, qaraly tarihymyzdy kóterý, sol tarihymyz arqyly halyqqa tálim-tárbie berý, Táýelsizdiktiń qadirin tusindirý máselesinde osy qurylatyn komissiia jumysy úlken bolýy tiis. Bizge qur maqtan, daraqylyq, dabyra áńgimeden góri naqty iske kóshken jón. 27 jyl iske aspaǵan máseleler atalǵan komissiia qurylǵannan keiin jónge keletin siiaqty. Elimizde, sailaý, saiasi partiialar, oppozitsiia týraly zańdar qabyldanyp jatyr. Halyq únine qulaq asatyn memleket dep jatyrmyz. Munyń barlyǵy bizdiń 27 jyldan beri aityp kele jatqan áńgimelerimizdi qorytyndylaityn siiaqty. Sondyqtan Memleket basshysyna úlken rizashylyǵymyzdy bildiremiz», - dedi ol.
Sonymen qatar ol 1,5 millionnan 4,5 millionǵa deiin qazaq asharshylyq qurbanyna ainaldy delingen derekke nazar aýdartty.
«Shyn máninde mundai tarihta bolmaǵan. Búkil halyqtyń tórtten úsh bóligi joǵalyp ketken mundai zulmatty qazaqtan basqa eshbir ult basynan keshirmegen. Eger biz muny búgingi urpaqtyń sana-sezimine sińire bilsek, Táýelsizdik baǵasy shyn máninde artar edi. Elimizdi qadirlep, shyn ári shynaiy tarihymyzǵa jeter edik. Komissiia jumysyna ulken sáttilik tileimin», - dedi Ǵarifolla Ánes.
