Aqyn-jazýshyny "adam janynyń injeneri" dep atap, shyǵarmashylyq demalysqa jiberip, páter bólip, qalamaqy tólep, jeke shyǵarmashylyǵyn biýdjet qarjylandyratyn mamandyq qylyp, kommýnistik moral men ideologiia nasihatshylaryna ainaldyrǵan sovet rejimi endi qaityp kelmeidi, "baldar". Aqyn-jazýshylyq mamandyq ta emes, kúnkóris kásibi de emes, ideologiia quraly da emes, bilik ókilderi bir-jerden ekinshi jerge op-ońai kóshirip ala qoiatyn, ia qýyp jibere salatyn láppai qyzmetker de emes. Bul - sóz sheberiniń talanty ushtalǵan saiyn, qabileti kúsheigen saiyn, bilimi tereńdegen saiyn negizgi mamandyǵy men negizgi kásibin yǵystyryp shyǵaryp, tabiǵi túrde hám shabyttyń, hám kúnkóristiń sarqylmas kózine ainalatyn, eń bastysy álgi sheberge táýelsizdik syilaityn erkin shyǵarmashylyq. Saiasi-ekonomikalyq, áleýmettik-mádeni erekshelikteri bólekteý bolsa da, "jaqsymen salystyryp, jaqsyǵa umtylý" printsipimen Batystaǵy óz zamandastarymyzdy mysal eteiin.

Máselen, Zedi Smit. Ulybritaniianyń qazirgi eń áigili jas jazýshylarynyń biri. Ákesi - aǵylshyn, sheshesi - iamaikalyq. Londonnyń soltústik-batys aýdanyndaǵy jupyny jaldamaly úide boi jetti. 14 jasynda ata-anasy ajyrasyp, migrant sheshesimen qalyp qoidy. Jekemenshik bai kollejderde emes, qarapaiym memlekettik bastaýysh hám orta mektepterde oqydy. Biraq talanttyń aty - talant. Kembridj ýniversitetine óz kúshimen tústi. Áigili "Marjan tis" romanyn sol ýniversitette úzdik oqyp júrip jazyp tastady. Álemdik ádebiet deńgeiinde sensatsiiaǵa ainaldy. Birden bailyq bitken joq. "Talantty jazýshymyn, London meriiasy páter syilamady, Ulybritaniia úkimeti "Daryn" syilyǵyn bermedi" dep iship ketpedi. Sodan keiingi qanshama júlde alǵan romandaryn negizgi mamandyǵy ádebiettaný boiynsha ýniversitetterde sabaq berip júrip, qoly sál qalt eken bos ýaqyttarynda jazyp shyqty. Mineki, ashyp kórseteiin:
"Qoltańba bergish" romanyn Londondaǵy zamanaýi óner institýtynda jáne Garvard ýniversitetinde dáris oqyp júrip jazdy. "Sulýlyq" romanyn Kolýmbiia jáne Niý-Iork ýniversitetterinde sabaq berip júrip, "Soltústik-Batys" romanyn "Harpers" ádebi sholý jýrnalynda jumys istep júrip jazdy. Byltyr "Átkenshek zaman" romanyn bitirdi. Árbir romany - keiipkerlerdiń psihologiiasyn, áleýmettik ortasyn, tarihi kezeńin, túrli mamandyǵyn sipattaý tereńdigi boiynsha jeke bir doktorlyq eńbekke tatidy. Mysaly, "Marjan tistegi" Ulybritaniiaǵa kóshken bangladeshtik musylman otbasynyń govory men týystyq qarym-qatynasyn sipattaýyn oqyp otyryp, avtordyń ózine jat dini hám áleýmettik ortany taný tásiline, ǵajaiyp dialogtaryna qairan qaldym. Kórkem shyǵarmanyń keiipkerleri men siýjeti oidan shyǵarylǵan bolýy múmkin, biraq kórkem jazý tehnikasy - shahmat erejesi siiaqty ǵasyrlar boiy qalyptasqan hám úzdiksiz jetilip jatqan ǵylym. Sol ǵylymnyń akademigine ainalǵan aqyn-jazýshy ǵana shyǵarmashylyǵy asyraityn deńgeige shyǵa alady. Mundai álemdik aýqymdaǵy shynaiy sóz sheberine ainalýdyń sharttary kóp. Menińshe, eń mańyzdylary - týma talant (sergek hám azat aqyl, tereń zeiin men baiqaǵyshtyq qabileti), keń dúnietanym (álemdi meiilinshe kezý, árqily tildik, dindik, mádeni, saiasi, ekonomikalyq ortada turmys keship kórý), akademiialyq bilim (tyńǵylyqty teoriialyq daiyndyq) jáne óz janyn jalańashtai alý qabileti (saiasi-dini kózqarasqa, tabýǵa táýeldi bolmaý, mysaly, ózin "Diavol" áńgimesinde aiamai soiǵan Tolstoi siiaqty; Leonardo da Vinchi minsiz músin jasap, dál sýret salý úshin qalai máiit jiliktese, myqty jazýshy shynaiy obrazdar týdyrý úshin týra solai óz minezin áshkerelep, tabiǵatyn múshelep, barlyq bezin sylyp shyǵady). Ózine ǵashyq pýblitsister men propagandister bul básekege shydai almaidy. "Talantty jazýshynyń qolymen ia perishte, ia shaitan jazady, qalǵandary ózderi jazady" deitin ázil beker aitylmaǵan.

Post-sovettik qoǵamdaǵy shyǵarmashylyq ókilderin "talanttaryń ushtalmaǵan, akademiialyq bilimderiń kem, shetel kórmegensińder" dep sógý, álbette, snobizm bolar edi. Halqynyń sany az, narqynyń satyp alý qabileti álsiz, keshe ǵana bolshevizmniń tyrnaǵynan qutylǵan eldegi ádebi ortanyń qazirgi sipaty da, dál búgingi muraty da bólek ekeni sózsiz. Biraq, álemdik kórkem ádebiettiń sheberlik standarttary aqyn-jazýshynyń ómir súrip jatqan qoǵamy men rejimine qarai beiimdelip ózgermeidi. Óz biiginde turady. Al postsovettik jas aqyn-jazýshylar - memlekettiń shetelde oqýǵa, ia óz elinde bilim ushtaýǵa bólip jatqan azdy-kópti baǵdarlamalaryna qatysýǵa shamasy bar eń áleýetti, aldyńǵy qatarly, kózi ashyq top. Shyǵarmashylyq erkindikke, kórkem ádebiet sheberligine jetý qulshynysy kúshti bolsa, turmys qiyndyǵyn, ia qyzmetindegi tsenzýrany syltaýratyp bulǵalaqtap júrip almaýy kerek. Qudaiǵa shúkir, jylt etken árbir múmkindikti paidalanyp, syrtqa shyǵyp, til úirenip, qal-qadarynsha aimaqtyq, batystyq ádebi ortalarǵa umtylyp jatqan qazaqstandyq zamandastarym bar. Solardyń talaby men táýekeline súisinem.
Solai, ini-qaryndastar, talanttaryńdy qor qylmańdar, bilimderińdi jetildirińder, birneshe tilde sairańdar, "jeti qat jerden ońai basqysh bolyp" ushyńdar ádebiet ǵaryshyna, bir-bir shabyt perishtesin tabyńdar. Sosyn júresińder Zedi Smit qusap Londonda oianyp, Milanda túski as iship, Niý-Iorktegi ádebi keshke qatysyp. Al baǵzy zamannan beri bir-birinen kóshirip, "ózderi jazyp kele jatqan" rejimshil pýblitsisterdiń, essiz propagandisterdiń hám uiatsyz plagiatorlardyń uranshyl sózderine mán bermeńder.
P.S. Ádebiet týraly pikirtalasqa túsken taraptardyń áldebirin sógip, áldebirin jaqtap otyrǵan joqpyn, sózimdi bárine jalpylai arnap otyrmyn.
Ǵalym Boqashtyń feisbýktaǵy jazbasynan