Foto: Ult.kz
Astanada ótip jatqan Óńirlik ekologiialyq sammit aiasyndaǵy kórmege Frantsiianyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Silvan Gioge qatysyp, frantsýz kompaniialarynyń ókilderimen kezdesti. Kezdesý barysynda elshi jýrnalisterdiń suraqtaryna jaýap berip, qorshaǵan ortany qorǵaý, energetika jáne sý resýrstary salasyndaǵy Frantsiianyń tájiribesi týraly aitty, dep habarlaidy Ult.kz.
Elshiniń sózinshe, Frantsiia ekologiialyq taza bolashaqqa kóshý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý baǵytynda ozyq tehnologiialardy keńinen qoldanýda aldyńǵy qatarda tur. Bul maqsatta elde jasyl tranzitke kóshýdi júzege asyryp jatqan iri kásiporyndar jumys isteidi.
Sondai-aq Frantsiia atom energetikasy salasynda jetekshi elderdiń biri sanalady. Qazirgi tańda eldegi elektr energiiasynyń shamamen 70 paiyzy atom energiiasy esebinen óndiriledi. Budan bólek, gidroenergetika da damyǵan: Frantsiiada 100-den astam sý bógeti bar kórinedi. Jel energetikasy, ásirese teńizdegi jel elektr stantsiialary da qarqyndy damyp keledi.
«Bul bizge dástúrli energiia kózderine táýeldilikti azaitýǵa múmkindik beredi. Qazirgi tańda Frantsiia kómirdi paidalanbaidy, elektr energiiasyn óndirý úshin munai qoldanylmaidy. Sondyqtan bizdiń energetika salasy Parij kelisimi aiasyndaǵy klimattyq talaptardy kezeń-kezeńimen oryndap keledi», – dedi elshi.
Sonymen qatar Frantsiiada kommertsiialyq kólikterdi elektrli kólikterge aýystyrý úrdisi qarqyn alyp otyr. Elshi Taiaý Shyǵystaǵy geosaiasi jaǵdaidy eskere otyryp, taza energiia kózderine kóshý qajettiligi artyp kele jatqanyn atap ótti.
«Astanadaǵy sammit aiasynda biz munai men gazǵa táýeldi emes energiia óndirý boiynsha sheshimder usynyp otyrǵan frantsýz kompaniialaryn ákeldik. Sonymen qatar sý resýrstaryn tiimdi paidalaný máselesine kózge túsip otyrmyz. Sebebi Ortalyq Aziia, Qazaqstanda sý resýrstary tapshylyǵy máselesi ózekti. Biz óz sheshimimizdi usynýǵa qýanyshtymyz», – dedi ol.
Elshiniń aitýynsha, frantsýz kompaniialary sý resýrstaryn tiimdi basqarý, bógetter men kanaldar salý, sondai-aq aýyl sharýashylyǵy salasynda birqatar usynystar engizýde.
Budan bólek, Frantsiia Qazaqstanmen qorshaǵan ortany qorǵaý jáne klimattyń ózgerýi máseleleri boiynsha Birikken Ulttar Uiymy jáne Eýropalyq Odaq aiasynda tyǵyz áriptestik ornatqan.
Atom energetikasyndaǵy yntymaqtastyq
Elshi Qazaqstan men Frantsiia atom energetikasy salasynda seriktestikti damytý múmkindigin qarastyryp jatqanyn atap ótti.
«Qazaqstanda atom energetikasyn damytý máselesi jii kóterilip júr. AES salý jobalary bar ekenin bilemiz. Qazaqstan tarapy túrli usynystardy, onyń ishinde Frantsiia usynystaryn da qarastyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Biz Qazaqstan Úkimetimen belsendi dialog júrgizip jatyrmyz. Bul tek óndiris salasyn ǵana emes, bilim berý jáne saraptamalyq tájiribe almasýdy da qamtidy», – dedi Silvan Gioge.
Onyń aitýynsha, Frantsiia atom elektr stantsiialaryn basqarýda úlken tájiribege ie jáne bul baǵytta bilim men tájiribe bólisýge daiyn. Sondai-aq ýniversitetter arasynda qos diplom baǵdarlamalaryn engizý jáne qazaqstandyq stýdentterdi atom energetikasy salasynda oqytý máselesi qarastyrylýda.
Qazaqstan úshin qandai tájiribe tiimdi?
Qazaqstannyń kómirge táýeldiligi týraly suraqqa jaýap bergen elshi Frantsiia bul baǵyttan tolyqtai bas tartqanyn aitty.
«Jaqynda biz kómirmen jumys isteitin sońǵy elektr stantsiiasyn japtyq. Qazir Frantsiiada kómir arqyly elektr energiiasyn óndiretin kásiporyndar joq. Biz atom energetikasy, sý jáne jel energetikasy, kún elektr stantsiialary siiaqty balama kózderge kóshtik. Sonymen qatar satylap gazǵa kóshý tájiribesi de bar», – dedi ol.
Halyqaralyq yntymaqtastyq jáne sý resýrstary
Elshi One Water Summit aiasyndaǵy yntymaqtastyqqa da toqtaldy. Onyń aitýynsha, 2024 jyldyń sońynda Saýd Arabiiasynda ótken sammit barysynda Frantsiia, Qazaqstan jáne Saýd Arabiiasy sý resýrstaryn basqarý máselesin birge kótergen.
«Qazaqstanmen sý resýrstaryn basqarý baǵytynda tyǵyz iskerlik bailanys ornaǵan. Biz bul máseleni halyqaralyq kún tártibine shyǵaryp, basqa elderdi de júieli túrde jumys isteýge shaqyryp kelemiz», – dedi elshi.
Aita keteiik 22-24 sáýiri aralyǵynda Astanada qorshaǵan orta men sý resýrstary problemalaryn talqylaý jáne ózekti máseleler boiynsha kelisimderge qol jetkizý úshin memleket basshylaryn, sarapshylar jáne halyqaralyq uiymdardyń jetekshileri bas qosqan alǵashqy Óńirlik ekologiialyq sammit ótýde.
