فوتو: Ult.kz
استانادا ٶتٸپ جاتقان ٶڭٸرلٸك ەكولوگييالىق سامميت اياسىنداعى كٶرمەگە فرانتسييانىڭ قازاقستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ سيلۆان گيوگە قاتىسىپ, فرانتسۋز كومپانييالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ. كەزدەسۋ بارىسىندا ەلشٸ جۋرناليستەردٸڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرٸپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ەنەرگەتيكا جەنە سۋ رەسۋرستارى سالاسىنداعى فرانتسييانىڭ تەجٸريبەسٸ تۋرالى ايتتى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ەلشٸنٸڭ سٶزٸنشە, فرانتسييا ەكولوگييالىق تازا بولاشاققا كٶشۋ جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعىتىندا وزىق تەحنولوگييالاردى كەڭٸنەن قولدانۋدا الدىڭعى قاتاردا تۇر. بۇل ماقساتتا ەلدە جاسىل ترانزيتكە كٶشۋدٸ جٷزەگە اسىرىپ جاتقان ٸرٸ كەسٸپورىندار جۇمىس ٸستەيدٸ.
سونداي-اق فرانتسييا اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا جەتەكشٸ ەلدەردٸڭ بٸرٸ سانالادى. قازٸرگٸ تاڭدا ەلدەگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ شامامەن 70 پايىزى اتوم ەنەرگيياسى ەسەبٸنەن ٶندٸرٸلەدٸ. بۇدان بٶلەك, گيدروەنەرگەتيكا دا دامىعان: فرانتسييادا 100-دەن استام سۋ بٶگەتٸ بار كٶرٸنەدٸ. جەل ەنەرگەتيكاسى, ەسٸرەسە تەڭٸزدەگٸ جەل ەلەكتر ستانتسييالارى دا قارقىندى دامىپ كەلەدٸ.
«بۇل بٸزگە دەستٷرلٸ ەنەرگييا كٶزدەرٸنە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا فرانتسييا كٶمٸردٸ پايدالانبايدى, ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ ٷشٸن مۇناي قولدانىلمايدى. سوندىقتان بٸزدٸڭ ەنەرگەتيكا سالاسى پاريج كەلٸسٸمٸ اياسىنداعى كليماتتىق تالاپتاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ورىنداپ كەلەدٸ», – دەدٸ ەلشٸ.
سونىمەن قاتار فرانتسييادا كوممەرتسييالىق كٶلٸكتەردٸ ەلەكترلٸ كٶلٸكتەرگە اۋىستىرۋ ٷردٸسٸ قارقىن الىپ وتىر. ەلشٸ تاياۋ شىعىستاعى گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, تازا ەنەرگييا كٶزدەرٸنە كٶشۋ قاجەتتٸلٸگٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«استاناداعى سامميت اياسىندا بٸز مۇناي مەن گازعا تەۋەلدٸ ەمەس ەنەرگييا ٶندٸرۋ بويىنشا شەشٸمدەر ۇسىنىپ وتىرعان فرانتسۋز كومپانييالارىن ەكەلدٸك. سونىمەن قاتار سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەسٸنە كٶزگە تٷسٸپ وتىرمىز. سەبەبٸ ورتالىق ازييا, قازاقستاندا سۋ رەسۋرستارى تاپشىلىعى مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ. بٸز ٶز شەشٸمٸمٸزدٸ ۇسىنۋعا قۋانىشتىمىز», – دەدٸ ول.
ەلشٸنٸڭ ايتۋىنشا, فرانتسۋز كومپانييالارى سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ باسقارۋ, بٶگەتتەر مەن كانالدار سالۋ, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا بٸرقاتار ۇسىنىستار ەنگٸزۋدە.
بۇدان بٶلەك, فرانتسييا قازاقستانمەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ مەسەلەلەرٸ بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى جەنە ەۋروپالىق وداق اياسىندا تىعىز ەرٸپتەستٸك ورناتقان.
اتوم ەنەرگەتيكاسىنداعى ىنتىماقتاستىق
ەلشٸ قازاقستان مەن فرانتسييا اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ مەسەلەسٸ جيٸ كٶتەرٸلٸپ جٷر. اەس سالۋ جوبالارى بار ەكەنٸن بٸلەمٸز. قازاقستان تاراپى تٷرلٸ ۇسىنىستاردى, ونىڭ ٸشٸندە فرانتسييا ۇسىنىستارىن دا قاراستىرۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. بٸز قازاقستان ٷكٸمەتٸمەن بەلسەندٸ ديالوگ جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. بۇل تەك ٶندٸرٸس سالاسىن عانا ەمەس, بٸلٸم بەرۋ جەنە ساراپتامالىق تەجٸريبە الماسۋدى دا قامتيدى», – دەدٸ سيلۆان گيوگە.
ونىڭ ايتۋىنشا, فرانتسييا اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىن باسقارۋدا ٷلكەن تەجٸريبەگە يە جەنە بۇل باعىتتا بٸلٸم مەن تەجٸريبە بٶلٸسۋگە دايىن. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا قوس ديپلوم باعدارلامالارىن ەنگٸزۋ جەنە قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردٸ اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىندا وقىتۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلۋدا.
قازاقستان ٷشٸن قانداي تەجٸريبە تيٸمدٸ?
قازاقستاننىڭ كٶمٸرگە تەۋەلدٸلٸگٸ تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرگەن ەلشٸ فرانتسييا بۇل باعىتتان تولىقتاي باس تارتقانىن ايتتى.
«جاقىندا بٸز كٶمٸرمەن جۇمىس ٸستەيتٸن سوڭعى ەلەكتر ستانتسيياسىن جاپتىق. قازٸر فرانتسييادا كٶمٸر ارقىلى ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىندار جوق. بٸز اتوم ەنەرگەتيكاسى, سۋ جەنە جەل ەنەرگەتيكاسى, كٷن ەلەكتر ستانتسييالارى سيياقتى بالاما كٶزدەرگە كٶشتٸك. سونىمەن قاتار ساتىلاپ گازعا كٶشۋ تەجٸريبەسٸ دە بار», – دەدٸ ول.
حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جەنە سۋ رەسۋرستارى
ەلشٸ One Water Summit اياسىنداعى ىنتىماقتاستىققا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلدىڭ سوڭىندا ساۋد ارابيياسىندا ٶتكەن سامميت بارىسىندا فرانتسييا, قازاقستان جەنە ساۋد ارابيياسى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ مەسەلەسٸن بٸرگە كٶتەرگەن.
«قازاقستانمەن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ باعىتىندا تىعىز ٸسكەرلٸك بايلانىس ورناعان. بٸز بۇل مەسەلەنٸ حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸنە شىعارىپ, باسقا ەلدەردٸ دە جٷيەلٸ تٷردە جۇمىس ٸستەۋگە شاقىرىپ كەلەمٸز», – دەدٸ ەلشٸ.
ايتا كەتەيٸك 22-24 سەۋٸرٸ ارالىعىندا استانادا قورشاعان ورتا مەن سۋ رەسۋرستارى پروبلەمالارىن تالقىلاۋ جەنە ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بويىنشا كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىلارىن, ساراپشىلار جەنە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشٸلەرٸ باس قوسقان العاشقى ٶڭٸرلٸك ەكولوگييالىق سامميت ٶتۋدە.
