Aýzy bardyń bári ánshi. Daýystyń keregi joq. Tipti úi janýarlarynyń da daýysyn jazyp alyp, mýzykamen súiemeldep, keremet hit jasap jatqandar bar. Búginde tili «r»-ǵa áreń keletin baladan bastap mikrafonǵa jarmasady.
Neshe túrli konkýrstar uiymdastyrylǵanymen, biren-sarany bolmasa, báigege qatysýshylar daiyn fonogrammalarymen barady. Al el ishinde daiyn fonogrammany qosa salyp, aýyzyn jybyrlatyp aqsha taýyp júrgender qanshama. Tipti, ataǵy dyrdai ánshilerdiń ózi el ishindegi kontsertterde ánderiniń kóbin fonogrammamen oryndaidy.
Tabynýshylary bas uryp júrgen kei ánshiniń tabiǵi daýysyn estigende jylaǵyń keledi. Alaiaqtyq degen osy emes pe? Eger Birjan sal men Estai, Áset ánshiler tirilip kelip qazirgi jurt keremet sanaityn estrada ánshileriniń bireý taqymyna qyl buraý salyp jatqandai shyńǵyrǵan daýysy men «zyń-zyń», «báldý-báldý» degen maǵnasyz sózge qurylǵan ánderin, alba-julba nemese jartylai jalańash talǵamsyz kiimderin, áieldershe boianǵan túrlerin kórse dúnieden baz keship keter me edi.
Eń soraqysy, ósip kele jatqan jas órken «óner degen osyndai haltýra eken ǵoi» dep qabyldaityn boldy, soǵan umtylýshylar qatary artty. Iaǵni, zańmen tosqaýyl qoimasa fonogrammamen halyqty aldaityn alaiaqtar sany jyl sanap arta túskeli tur.
Osynyń aldyn alý maqsatymen Senat depýtaty Sársenbai Eńsegenov tómendegi mátindegi depýtattyq saýalyn jariia etti.
- Adamnyń boiynda biik parasattylyqty, joǵary talǵamdy, eli men jerine degen ystyq yqylasyn qalyptastyryp, onyń estetikalyq qajettilikteri men múddelerin qanaǵattandyrýǵa baǵyttalǵan mádeni qundylyqtardyń ishindegi eń keń taraǵany – án. Bul barlyq halyqtarǵa tán.
Bizdiń elimizde de án óneri halyqtyń suranysyna ie mýzykalyq shyǵarma retinde jan-jaqty damýda.
Ǵasyrlar qoinaýynan bastaý alatyn halyqtyq án men birge zamanaýi ánder de qatar damyp qanat jaidy. Talapty ári talantty jas býyn ánshiler qalyptasty. Halyqtyń qurmetine bólengen, shet elderge El atyn shyǵarǵan has sheberler de bar.
Degenmen, qoǵamda osy salaǵa, ásirese estrada janryndaǵy ánshilerdiń ónerine, ánniń mátinine oryndy syndar aitylýda.
Turǵyndarmen kezdesýlerde olar án óneriniń bolashaǵyna alańdaýshylyqtaryn bildirip, bul salanyń jekelegen tustaryn zańnamalyq turǵydan retteý týraly oilaryn aitady.
Sonyń ishinde, ánshiniń shynailylyǵy, tabiǵilyǵy, onyń ónerin tyńdaýǵa kelgen adamdarǵa óziniń daýysymen án oryndaýy ózekti másele bolyp tur.
Fonogrammanyń jappai jáne jalpylama qoldanylýyna halyq narazy. Fonogrammany qoldaný kórermenniń tutynýshy retindegi quqyǵyna nusqan keltiredi. Án ónerine onyń aqysyn tólep kelgen árbir adam ánshiniń jandy daýystaǵy sapaly qyzmetin alǵysy keledi. Bul ádil jáne zańdy talap. Aqyly qyzmet, sapasy turǵysynan qunyna laiyqty bolýy tiis. Bunymen qosa, fonogrammany jappai qoldaný tehnika múmkindigin paidalaný arqyly ónerden alys kei adamdardyń sahna tórine shyǵýyna jaǵdai týǵyzady. Bul osy ýaqyttyń aqiqaty, kópshiliktiń oiynda ǵana emes aýzynda júrgen áńgime. El ishi men birge, syrt elderde de tanymal aǵa býyn ánshilerdiń de pikiri osyndai.
Álemniń damyǵan elderinde fonogrammany qoldaný máselesi zańdylyq turǵydan sheshilgen. Mysalǵa, AQSh-da fonogrammany zańsyz qoldaný, kontserttik is-sharalardy ruqsatsyz ótkizý alaiaqtyq bolyp esepteledi jáne zańmen qýdalanady. Ulybritaniia, Malaiziia, Indoneziia memleketterinde bul suraq litsenziialaý arqyly retteledi. Sol siiaqty, Qytai, Resei Federatsiiasy, Ózbekstan, Túrkmenistan jáne Belarýs elderinde de fonogrammaǵa shekteý qoiylǵan.
Án ónerindegi taǵy bir ózekti másele ánniń mátini. Án sózine qoiylar talap joǵary bolýy tiis.
Ánniń júrekti jaýlar áýeni onyń maǵynaly mátinimen astasyp jatsa ol rýhani bailyq. Ókinishke orai maǵanasyz mátinderge shyǵarylǵan áýensiz ánder kóbeiýde.
Mátini turpaiy, kei jerlerinde anaiylyqqa deiin jetetin ánder qulaqqa túrpidei tise de, jastardyń arasynda keńinen taralýda.
Syrly saz ben ásem áýenge negizdelgen ánge sýsyndamaǵan jastar bolashaqta qandai qundylyqtarǵa den qoiady? Adam ómirinde tárbieniń bilimnen de joǵary ekeni erteden belgili. Tárbie qoǵam úshin de mańyzdy faktor.
Ústimizdegi jyly «Qazaqstan» Ulttyq telearnasyndaǵy «Másele» baǵdarlamasynda keibir ánshilerdiń oryndaýyndaǵy ánderde qoǵamǵa jat, balaǵattaýǵa jaqyn sózderdiń kezdesetini aityldy. Osyǵan bailanysty ánniń mátininiń sapasyna taldaý jasaityn kásibi alqaly organ jumysyn uiymdastyrý ýaqyty kelgen siiaqty. Bizben kórshiles keibir elderde osyndai tájiribe bar.
Senator depýtattyq saýalynda elimizdegi án ónerindegi qalyptasqan jaǵdaidy zańnamalyq turǵydan retteýdi qajet etetinine nazar aýdartty. Alys jáne jaqyn shet elderdiń tájiribesi kóterilip otyrǵan máselelerdi kontserttik qyzmetti negizinen qoǵamdyq uiymdar arqyly litsenziialaý jolymen sheship otyrǵanyn aitqan depýtat S.Eńsegenov Úkimet basshysy B.Saǵyntaevtan tiisti memlekettik organdaryna tapsyrma berip, atalǵan máselelerdi zańnamalyq turǵydan sheshý joldaryn qarastyrýdy talap etti.
...Sol talǵamsyz tyńdarmandardyń arasyna siz ben biz de barmyz. Eger kontsertke barsaq, mańdai terimizben tapqan adal aqshamyzǵa shynaiy daýysymen kórkem óner kórsete alatyn talantty ánshilerdiń laiyqty qyzmetin satyp alýǵa tiispiz. Al aýzyn jybyrlatyp, sahnada ary-beri sekirgen túrin kórip, áni fonogramma ekenin bile tura alaiaqtyqqa kóný – ultty talǵamsyzdyqqa uryndyrady. Sahnada tek talanttar qaldyryp, alaiaqtardy qasietti ónerden yǵystyratyn ýaqyt jetti.
Ádilbek Qaba
