Halyq neǵurlym jan-jaqty habardar bolsa, azamattar qarjy alaiaqtarynyń aldaýyna azyraq ushyraidy. Fingramota qarjy alaiaqtyǵy qaýpi týraly taǵy da eske salady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Qazaqstanda qarjylyq alaiaqtyqtyń keń taralǵan túrleriniń biri - fishing pen vishing. Ártúrli tásilderge qaramastan, qaskóilerdiń maqsaty bireý ǵana – ol sizdiń aqshańyzdy alý.
Fishing - bul jeke derekterdi, azamattardyń shottary týraly aqparatty alý nemese olarǵa ártúrli quraldar arqyly qol jetkizý.
Ol úshin alaiaqtar fishingtik saittardy, e-mail arqyly jiberiletin habarlamalardy, qalqyma terezelerdi, targettik jarnamalardy, messendjerlerdegi habarlamalardy paidalanady.
Kóbine bizdiń azamattarymyz ózderine tanys emes siltemelerge ótý nemese olar boiynsha baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi ornatý kezinde qaýipke ushyraidy.
Mundai baǵdarlamalar 100%-ǵa sizdiń kompiýterińizge jáne ámiianyńyzǵa ziian tigizýi múmkin.
Qarjy alaiaqtyqtarynyń bir túri, qaskóiler fishingtik sait dep atalatyn Sizdiń tólem kartańyzdyń derektemelerin alý maqsatynda tanymal internet-dúkenniń, bank saitynyń nemese áleýmettik jeliniń klonyn jasaǵanda kezdesedi.
Oǵan siltemelerdi, qoldanystaǵy poshta mekenjailary bazasy arqyly taratady, onyń ishinde sizdiń mekenjaiyńyz da bolýy múmkin.
Fishingtik saittarmen qalai kúresý kerek ekendigin bilý úshin internet týraly, ony paidalaný qaǵidalaryn jáne aqparatty qorǵaý ádisterin bilý qajet.
Qarapaiym qorǵanysh tetikteriniń bireýi - qorǵaý hattamasy. Ózge sózben aitqanda sizdi qyzyqtyrǵan saittyń mekenjaiy http:// dep emes, https:// dep bastalýǵa tiis.
Biraq siz fishingti birden tanymasańyz, qarjylyq tuzaqqa túspeýge múmkindik beretin jai negizgi qaǵidalar bar.
Birinshi, eger saitqa kirgen bolsańyz, – ózińizdiń derbes derekterdi, onyń ishinde CVV-kod (kartanyń kelesi betindegi úsh mándi nómir) qosa alǵanda, tólem kartalarynyń derektemelerin engizý týraly usynys bolsa saq bolyńyz.
Osy kezde toqtap, dereý saittan shyǵyp ketińiz, odan keiin parol aýystyryńyz.
Kúmándi hatty mindetti túrde filtrden ótkizińiz. Olardy ashýǵa, siltemeler boiynsha ótýge nemese oryndalatyn faildardy iske qosýǵa múldem bolmaidy.
Budan basqa, banktik nemese ózge qarjy operatsiialaryn júzege asyrý kezinde wi-fi-dyń ashyq qoljetimdi núktelerin qoldanbańyz.
Árine ózińizdiń konfidentsialdy derekterińizdi: tólqujat derekterin, aýdarym derekterin (ásirese aýdarýdyń qupiia kodyn) eshkimge aitpańyz.
Alaiaqtar kóbinese bankterdiń klientterine mobildik telefonǵa qońyraý soǵyp, bank qyzmetkerleri bolyp tanysady.
Bul rette olar bank terminologiiasyn paidalana otyryp, saýatty jáne senimdi túrde sóilesedi.
Mysaly, alaiaqtar tólem kartochkasy boiynsha kúmándi operatsiialardyń baiqalǵandyǵyn jáne olardy «buǵattan shyǵarý» úshin karta iesiniń mynadai derekterin: JSN, karta qosylǵan telefon nómirin, bank kartasynyń nómirin, aǵymdaǵy nemese jinaq shotynyń nómirin júiege engizý qajet dep málimdeidi.
Klient derektemelerdi kórsetken kezde, olar klienttiń nómirine jiberilgen SMS-habarlamadaǵy kodty aitýdy nemese aqsha aýdarymyn buǵattaý úshin ony telefondaǵy ton rejiminde terýdi suraidy.
Kodty alǵannan keiin alaiaqtar, ádette, klienttiń internet-bankingindegi telefon nómirin ózgertedi jáne shottardan aqsha shyǵaryp alady.
Alaiaqtyqtyń taǵy bir túri – vishing. Bul bank klientteriniń konfidentsialdy aqparatyn urlaý maqsatyndaǵy telefon alaiaqtyǵy. Sondai-aq qarjylyq alaiaqtar shottarǵa qol jetkizý nemese kredit resimdeý úshin daýystyq biometriia júiesin qoldana alady.
Mundai jaǵdaida ne isteý kerek? Eń durysy – áńgimeni aiaqtap, aqparatty naqtylaý úshin qyzmet kórsetetin bankke qońyraý shalý kerek.
Sondai-aq banktiń eń jaqyn bólimshesine baryp, shottaryńyzǵa alaiaqtyq shabýyl jasaý áreketi bolǵandyǵy týraly ótinish jazǵanyńyz jón.
Esińizde bolsyn, bank qyzmetkerleriniń is-qimyl reglamenti bar, oǵan sáikes olar eshqashan birinshi klientke karta jónindegi derekterdi nemese SMS arqyly alynǵan kodtardy usyný talabymen qońyraý shalmaidy.
Osy máseleler boiynsha kez kelgen bailanysqa tek klient bastamashylyq jasaidy.
Eger alaiaq siz týraly jetkilikti aqparatqa ie bolsa, ol sizdiń atyńyzdan taýarlar men qyzmetterdi satyp ala alady, jańa shottar ashady, aqsha aýdarady nemese kredit alýǵa ótinish bere alady.
Sondyqtan ózińizdi qorǵaý úshin mynadai birqatar qarapaiym, biraq sonymen birge tiimdi qaǵidalardy saqtaýyńyz kerek:
• kompiýterdiń jáne mobildik qurylǵylardyń qaýipsizdik fýnktsiialaryn paidalanyńyz (virýsqa qarsy qorǵanys, kúrdeli qurama parolder jáne t.b.);
• jeke jáne banktik derekterdi Internette (forýmdarda, áleýmettik jelilerde jáne t.b.) jariia etpeńiz;
• ózderin qarjy institýttarynyń qyzmetkerimin dep tanystyratyn beitanys adamdardyń qońyraýlaryna senbeńiz, olarǵa jeke derekterińizdi, ásirese PIN-kodty, CVV-kodty jariia etpeńiz;
• belgisiz nemese kúdikti mekenjailardan kelip túsken hattardy ashpańyz, kúmándi siltemeler boiynsha júrmeńiz;
• onlain-satyp alý úshin jeke karta ashyńyz; onlain-satyp alý jasamas buryn kirgen saittyń shynynda internet-dúkenge tiesili ekenine, onyń mekenjaiy http:// emes, https:// dep bastalatynyna kóz jetkizińiz;
• óz tólem kartalaryńyzǵa SMS-habarlama qyzmetin qosyńyz;
• tólem kartańyzdaǵy 3D-Secure fýnktsiiasyn eshqashan ajyratpańyz;
• PIN-kodtardy kartochkamen birge saqtamańyz jáne árine, ony eshkimge jariia etpeńiz;
• bank kartalaryn úshinshi tulǵalarǵa (tipti týystarǵa), onyń ishinde kafe men meiramhanalarda tólem jasaý úshin bermeńiz;
• Sizge qońyraý shalǵan adam alaiaq bolýy múmkin dep seziktenseńiz, áńgimeni aiaqtap, telefondy qoiyńyz.
Eshqashan alaiaqtardyń tuzaǵyna túsip qalmasyn deseńiz, osy aqparatty dostaryńyzǵa jáne otbasyńyzǵa jetkizińiz.
