حالىق نەعۇرلىم جان-جاقتى حاباردار بولسا, ازاماتتار قارجى الاياقتارىنىڭ الداۋىنا ازىراق ۇشىرايدى. Fingramota قارجى الاياقتىعى قاۋپٸ تۋرالى تاعى دا ەسكە سالادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
قازاقستاندا قارجىلىق الاياقتىقتىڭ كەڭ تارالعان تٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸ - فيشينگ پەن ۆيشينگ. ەرتٷرلٸ تەسٸلدەرگە قاراماستان, قاسكٶيلەردٸڭ ماقساتى بٸرەۋ عانا – ول سٸزدٸڭ اقشاڭىزدى الۋ.
فيشينگ - بۇل جەكە دەرەكتەردٸ, ازاماتتاردىڭ شوتتارى تۋرالى اقپاراتتى الۋ نەمەسە ولارعا ەرتٷرلٸ قۇرالدار ارقىلى قول جەتكٸزۋ.
ول ٷشٸن الاياقتار فيشينگتٸك سايتتاردى, e-mail ارقىلى جٸبەرٸلەتٸن حابارلامالاردى, قالقىما تەرەزەلەردٸ, تارگەتتٸك جارنامالاردى, مەسسەندجەرلەردەگٸ حابارلامالاردى پايدالانادى.
كٶبٸنە بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىز ٶزدەرٸنە تانىس ەمەس سٸلتەمەلەرگە ٶتۋ نەمەسە ولار بويىنشا باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدٸ ورناتۋ كەزٸندە قاۋٸپكە ۇشىرايدى.
مۇنداي باعدارلامالار 100%-عا سٸزدٸڭ كومپيۋتەرٸڭٸزگە جەنە ەمييانىڭىزعا زييان تيگٸزۋٸ مٷمكٸن.
قارجى الاياقتىقتارىنىڭ بٸر تٷرٸ, قاسكٶيلەر فيشينگتٸك سايت دەپ اتالاتىن سٸزدٸڭ تٶلەم كارتاڭىزدىڭ دەرەكتەمەلەرٸن الۋ ماقساتىندا تانىمال ينتەرنەت-دٷكەننٸڭ, بانك سايتىنىڭ نەمەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ كلونىن جاساعاندا كەزدەسەدٸ.
وعان سٸلتەمەلەردٸ, قولدانىستاعى پوشتا مەكەنجايلارى بازاسى ارقىلى تاراتادى, ونىڭ ٸشٸندە سٸزدٸڭ مەكەنجايىڭىز دا بولۋى مٷمكٸن.
فيشينگتٸك سايتتارمەن قالاي كٷرەسۋ كەرەك ەكەندٸگٸن بٸلۋ ٷشٸن ينتەرنەت تۋرالى, ونى پايدالانۋ قاعيدالارىن جەنە اقپاراتتى قورعاۋ ەدٸستەرٸن بٸلۋ قاجەت.
قاراپايىم قورعانىش تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرەۋٸ - قورعاۋ حاتتاماسى. ٶزگە سٶزبەن ايتقاندا سٸزدٸ قىزىقتىرعان سايتتىڭ مەكەنجايى http:// دەپ ەمەس, https:// دەپ باستالۋعا تيٸس.
بٸراق سٸز فيشينگتٸ بٸردەن تانىماساڭىز, قارجىلىق تۇزاققا تٷسپەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاي نەگٸزگٸ قاعيدالار بار.
بٸرٸنشٸ, ەگەر سايتقا كٸرگەن بولساڭىز, – ٶزٸڭٸزدٸڭ دەربەس دەرەكتەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە CVV-كود (كارتانىڭ كەلەسٸ بەتٸندەگٸ ٷش مەندٸ نٶمٸر) قوسا العاندا, تٶلەم كارتالارىنىڭ دەرەكتەمەلەرٸن ەنگٸزۋ تۋرالى ۇسىنىس بولسا ساق بولىڭىز.
وسى كەزدە توقتاپ, دەرەۋ سايتتان شىعىپ كەتٸڭٸز, ودان كەيٸن پارول اۋىستىرىڭىز.
كٷمەندٸ حاتتى مٸندەتتٸ تٷردە فيلتردەن ٶتكٸزٸڭٸز. ولاردى اشۋعا, سٸلتەمەلەر بويىنشا ٶتۋگە نەمەسە ورىندالاتىن فايلداردى ٸسكە قوسۋعا مٷلدەم بولمايدى.
بۇدان باسقا, بانكتٸك نەمەسە ٶزگە قارجى وپەراتسييالارىن جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە wi-fi-دىڭ اشىق قولجەتٸمدٸ نٷكتەلەرٸن قولدانباڭىز.
ەرينە ٶزٸڭٸزدٸڭ كونفيدەنتسيالدى دەرەكتەرٸڭٸزدٸ: تٶلقۇجات دەرەكتەرٸن, اۋدارىم دەرەكتەرٸن (ەسٸرەسە اۋدارۋدىڭ قۇپييا كودىن) ەشكٸمگە ايتپاڭىز.
الاياقتار كٶبٸنەسە بانكتەردٸڭ كليەنتتەرٸنە موبيلدٸك تەلەفونعا قوڭىراۋ سوعىپ, بانك قىزمەتكەرلەرٸ بولىپ تانىسادى.
بۇل رەتتە ولار بانك تەرمينولوگيياسىن پايدالانا وتىرىپ, ساۋاتتى جەنە سەنٸمدٸ تٷردە سٶيلەسەدٸ.
مىسالى, الاياقتار تٶلەم كارتوچكاسى بويىنشا كٷمەندٸ وپەراتسييالاردىڭ بايقالعاندىعىن جەنە ولاردى «بۇعاتتان شىعارۋ» ٷشٸن كارتا يەسٸنٸڭ مىناداي دەرەكتەرٸن: جسن, كارتا قوسىلعان تەلەفون نٶمٸرٸن, بانك كارتاسىنىڭ نٶمٸرٸن, اعىمداعى نەمەسە جيناق شوتىنىڭ نٶمٸرٸن جٷيەگە ەنگٸزۋ قاجەت دەپ مەلٸمدەيدٸ.
كليەنت دەرەكتەمەلەردٸ كٶرسەتكەن كەزدە, ولار كليەنتتٸڭ نٶمٸرٸنە جٸبەرٸلگەن SMS-حابارلاماداعى كودتى ايتۋدى نەمەسە اقشا اۋدارىمىن بۇعاتتاۋ ٷشٸن ونى تەلەفونداعى تون رەجيمٸندە تەرۋدٸ سۇرايدى.
كودتى العاننان كەيٸن الاياقتار, ەدەتتە, كليەنتتٸڭ ينتەرنەت-بانكينگٸندەگٸ تەلەفون نٶمٸرٸن ٶزگەرتەدٸ جەنە شوتتاردان اقشا شىعارىپ الادى.
الاياقتىقتىڭ تاعى بٸر تٷرٸ – ۆيشينگ. بۇل بانك كليەنتتەرٸنٸڭ كونفيدەنتسيالدى اقپاراتىن ۇرلاۋ ماقساتىنداعى تەلەفون الاياقتىعى. سونداي-اق قارجىلىق الاياقتار شوتتارعا قول جەتكٸزۋ نەمەسە كرەديت رەسٸمدەۋ ٷشٸن داۋىستىق بيومەترييا جٷيەسٸن قولدانا الادى.
مۇنداي جاعدايدا نە ٸستەۋ كەرەك? ەڭ دۇرىسى – ەڭگٸمەنٸ اياقتاپ, اقپاراتتى ناقتىلاۋ ٷشٸن قىزمەت كٶرسەتەتٸن بانككە قوڭىراۋ شالۋ كەرەك.
سونداي-اق بانكتٸڭ ەڭ جاقىن بٶلٸمشەسٸنە بارىپ, شوتتارىڭىزعا الاياقتىق شابۋىل جاساۋ ەرەكەتٸ بولعاندىعى تۋرالى ٶتٸنٸش جازعانىڭىز جٶن.
ەسٸڭٸزدە بولسىن, بانك قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ٸس-قيمىل رەگلامەنتٸ بار, وعان سەيكەس ولار ەشقاشان بٸرٸنشٸ كليەنتكە كارتا جٶنٸندەگٸ دەرەكتەردٸ نەمەسە SMS ارقىلى الىنعان كودتاردى ۇسىنۋ تالابىمەن قوڭىراۋ شالمايدى.
وسى مەسەلەلەر بويىنشا كەز كەلگەن بايلانىسقا تەك كليەنت باستاماشىلىق جاسايدى.
ەگەر الاياق سٸز تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ اقپاراتقا يە بولسا, ول سٸزدٸڭ اتىڭىزدان تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الا الادى, جاڭا شوتتار اشادى, اقشا اۋدارادى نەمەسە كرەديت الۋعا ٶتٸنٸش بەرە الادى.
سوندىقتان ٶزٸڭٸزدٸ قورعاۋ ٷشٸن مىناداي بٸرقاتار قاراپايىم, بٸراق سونىمەن بٸرگە تيٸمدٸ قاعيدالاردى ساقتاۋىڭىز كەرەك:
• كومپيۋتەردٸڭ جەنە موبيلدٸك قۇرىلعىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸك فۋنكتسييالارىن پايدالانىڭىز (ۆيرۋسقا قارسى قورعانىس, كٷردەلٸ قۇراما پارولدەر جەنە ت.ب.);
• جەكە جەنە بانكتٸك دەرەكتەردٸ ينتەرنەتتە (فورۋمداردا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جەنە ت.ب.) جارييا ەتپەڭٸز;
• ٶزدەرٸن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتكەرٸمٸن دەپ تانىستىراتىن بەيتانىس ادامداردىڭ قوڭىراۋلارىنا سەنبەڭٸز, ولارعا جەكە دەرەكتەرٸڭٸزدٸ, ەسٸرەسە PIN-كودتى, CVV-كودتى جارييا ەتپەڭٸز;
• بەلگٸسٸز نەمەسە كٷدٸكتٸ مەكەنجايلاردان كەلٸپ تٷسكەن حاتتاردى اشپاڭىز, كٷمەندٸ سٸلتەمەلەر بويىنشا جٷرمەڭٸز;
• ونلاين-ساتىپ الۋ ٷشٸن جەكە كارتا اشىڭىز; ونلاين-ساتىپ الۋ جاساماس بۇرىن كٸرگەن سايتتىڭ شىنىندا ينتەرنەت-دٷكەنگە تيەسٸلٸ ەكەنٸنە, ونىڭ مەكەنجايى http:// ەمەس, https:// دەپ باستالاتىنىنا كٶز جەتكٸزٸڭٸز;
• ٶز تٶلەم كارتالارىڭىزعا SMS-حابارلاما قىزمەتٸن قوسىڭىز;
• تٶلەم كارتاڭىزداعى 3D-Secure فۋنكتسيياسىن ەشقاشان اجىراتپاڭىز;
• پين-كودتاردى كارتوچكامەن بٸرگە ساقتاماڭىز جەنە ەرينە, ونى ەشكٸمگە جارييا ەتپەڭٸز;
• بانك كارتالارىن ٷشٸنشٸ تۇلعالارعا (تٸپتٸ تۋىستارعا), ونىڭ ٸشٸندە كافە مەن مەيرامحانالاردا تٶلەم جاساۋ ٷشٸن بەرمەڭٸز;
• سٸزگە قوڭىراۋ شالعان ادام الاياق بولۋى مٷمكٸن دەپ سەزٸكتەنسەڭٸز, ەڭگٸمەنٸ اياقتاپ, تەلەفوندى قويىڭىز.
ەشقاشان الاياقتاردىڭ تۇزاعىنا تٷسٸپ قالماسىن دەسەڭٸز, وسى اقپاراتتى دوستارىڭىزعا جەنە وتباسىڭىزعا جەتكٸزٸڭٸز.
