.JPG)
Búgin Almatyda «Kazakh Everest Team» ulttyq-patriottyq ekspeditsiiasy qatysýshylarymen úlken baspasóz konferentsiiasy ótti. Konferentsiia barysynda qatysýshylar álemniń eń biik shyńy Everestke (8 848 m.) kóterilý úshin qansha daiyndalǵanyn jáne jalpy kóterilý qalai ótkenin baiandady. 2 sáýirden bastap búkil el olardyń bul joryǵyn baqylaǵan bolatyn, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Esterińizge sala keteiik, 12 mamyrda Nepal ýaqytymen tańǵy saǵat 07:25-te quramynda ekspeditsiiany basqarǵan, aty ańyzǵa ainalǵan qazaqstandyq alpinist Maqsut Jumaev jáne Anar Býrasheva men Almir Qymbatbaiuly bar «Kazakh Everest Team» qazaqstandyq komandasy álemniń eń biik shyńy – Everest shyńyna sátti shyqty. Kúrdeli aýa raiyna qaramastan, qazaqstandyqtar 2024 jyldyń maýsymynda eń biikke kóterilgen alǵashqy alpinisterdiń biri boldy. Basqa elderden kelgen qatysýshylardyń arasynda kóterilý barysynda shyńǵa jetpei, lagerge (8 000 m.) qaitqandary da boldy. Komanda óz múmkindikterin baǵalai kele jáne barlyq táýekeldi eskere otyryp, alǵashqy «aýa raiy terezesin» paidalandy — bul mýssondar qarsańyndaǵy salystyrmaly túrde qolaily aýa raiy ornap, taýǵa shyǵý múmkin bolatyn kúnder. Everestte «aýa raiy terezesi» jylyna eki ret — mamyrdyń ortasynda jáne qarashada bolady.
Biraq, aita ketý kerek, «aýa raiy terezesine» qaramastan, bul joly aýa raiy qolaisyz boldy: joryq bastalar kúnniń qarsańynda túnde qar jaýyp, baǵyttyń keibir qaýipti bólikterin jasyryp qaldy, bul alpinisterge qosymsha qaýip tóndirdi. Alysty kórý múmkindigi shekteldi, 8000 m. biikten bastap óte qatty siretilgen aýa (alpinister «ólim aimaǵy» dep ataityn biiktik) ottegi maskasyn taǵýdy mindettedi, óitkeni aýada atmosferada bolatyn jáne adamnyń qalypty ómir súrýi úshin qajet otteginiń úshten bir bóligi ǵana boldy. Biraq ekspeditsiia jetekshisi Maqsut Jumaevtyń zor tájiribesi, sondai-aq durys tańdalǵan qural-jabdyqtar qatysýshylardy aitarlyqtai qorǵady.
Baspasóz máslihatynda ekspeditsiiany Everest Development uiymdastyrǵany aityldy, kompaniia komandanyń joryq kezindegi barlyq shyǵynyn óz moinyna alyp, Gimalaida qatysýshylarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetti. Anar Everest Development kompaniiasyna jumysqa ornalasýǵa kelip, áńgimelesý kezinde bos ýaqytynda skairanningpen ainalysatynyn jáne osy sirek kezdesetin sport túri boiynsha jattyqtyrýshy bolatynyna kompaniia qarsylyǵy bar-joǵyn suraǵan. Kompaniia Anardyń qyzyǵýshylyǵyn qoldap, nátijesinde Anar tipti Afrikanyń eń biik shyńy Kilimandjarony (5 895 m.) baǵyndyrý boiynsha kompaniianyń ekspeditsiia múshesi boldy. Bul kóterilýdiń ózi mańyzdy chellendj boldy, sondyqtan bul ekspeditsiiany da tájiribeli tálimger ári jattyqtyrýshy Maqsut Jumaev basqardy.
- Shyńǵa sátti shyǵýymyzben bir-birimizdi quttyqtap jatyp: «Kelesi joly qaida? Bálkim, budan da biigine – Everestke shyǵyp, kompaniianyń atyn ulyqtarmyz?» - dep aitqandaryn eske aldy Anar. – Sol sátte Maqsut, Almir úsheýmiz bir-birimizge qarap, ony da baǵyndyra alatynymyzdy jáne baǵyndyrǵymyz keletinin túsindik! Almatyǵa oralǵan soń keńsede kompaniiamyzdyń basshylyǵymen sóilestik, oǵan Almir ekeýmiz Maqsut Jumaevty da shaqyrdyq. Ekspeditsiiany uiymdastyrý aitarlyqtai shyǵyndy talap etkenimen, basshylar ideiamyzdy birden qoldady. Osydan keiin daiyndyqty bastap kettik.
Everestti eki ret sátti baǵyndyryp kelgen tájiribeli alpinist retinde Maqsut Jumaev bizge jattyǵý josparyn ázirledi, durys tamaqtaný jospary boiynsha usynystar berdi. Ol sondai-aq komandanyń barlyq kiimi men qural-jabdyǵyn ózi tańdap berdi.
- Bastapqyda daiyndyq protsesi bir jyldan astam ýaqytty alady dep josparlanǵan. Biraq jattyǵý barysynda Anar da, bárimiz de jaqsy nátije kórsettik, sondyqtan komanda jedeldetilgen baǵdarlama boiynsha jattyqty, al Kilimandjaro shyńy Everestke kóterilýge daiyndyq esebine kirdi, - deidi Everestke kóterilgen úshinshi qazaqstandyq Almir Qymbatbaiuly.
- Qyzmetkerlerdi irikteý kezinde Anardyń túiindemesi basqalardan erekshelendi. Aldaǵy 10 jylǵa jospary týraly baǵanda «Ózimdi jeńip, Everestti baǵyndyrý» dep jazyp qoiypty. Kompaniia árqashan ne qalaitynyn naqty biletin, maqsaty bar adamdarǵa basymdyq beredi. Iá, biz bul ideiany júzege asyrý qiyndaý ekenin túsindik jáne munda eń bastysy aqsha emes, bizdiń qyzmetkerlerimizdiń ómiri turdy. Árine, buǵan Maqsut Jumaev qana kómektese alady dep sheshtik. Onyń ústine, men onyń qazaq alpinist qyzyna planetanyń eń biik núktesine kóterilýge jáne óskeleń urpaqqa úlgi bolýǵa kómektesý týraly kópten bergi armany baryn bildim, - deidi Everest Development kompaniiasynyń damý jónindegi direktorynyń orynbasary Suńqar Qarabalin.
Shyńdy baǵyndyrý – fizikalyq jáne psihikalyq turǵydan qiyn sharýa. Kóterilý qandai jinaqylyq pen batyldyqty talap etse, shyńnan túsý de dál sondai tabandylyqty talap etti. Komanda shyńnan birtindep tústi, kúsh jinap alý úshin lagerde (8000 m.) bir tún túnedi.
Esterińizge sala keteiik, joryq 7 mamyrda bastaldy, al komanda bazalyq lagerge (5 350 m.) 13 mamyrda oraldy. Qaitar marshrýtty sipattai otyryp, Maqsut Jumaev túsý kezinde ádette kóptegen jazataiym oqiǵa bolatynyn atap ótti: «Adamdar qatty sharshap, tońyp, kúsh joǵaltyp alǵanda avtomatty túrde qozǵala beredi, osyndai kezde zeiindi joǵaltpaý, karabindi bekitýdi umytpaý jáne sherptiń nusqaýlaryn qatań saqtaý mańyzdy». Aita ketý kerek, órleý kezinde alpinisti onyń sherpimen sherpa-roýp — úsh metrlik arqan bailanystyrady, ony bosatýǵa qatań tyiym salynady. Kóterilgen kezde sherp alda júredi, sol kezde sherpa-roýp árdaiym berik tartylýy kerek, al túsken kezde alpinist birinshi júrip otyrady, al sherp ony syrǵyp ketý men qulap ketýden qorǵap, izimen túsedi.
- Biz ekspeditsiiamyzdy Qazaqstannyń birtýar batyrlary – Qazaqstan Respýblikasynyń birinshi qorǵanys ministri, Halyq qaharmany Saǵadat Nurmaǵambetov, Halyq qaharmany Rahymjan Qoshqarbaev pen Keńes Odaǵynyń batyry Áliia Moldaǵulovanyń 100 jyldyǵyna arnadyq. Shyńda biz eki týdy da kóterdik – elimizdiń týy jáne Rahymjan Qoshqarbaevtyń Jeńis týyn. Meni alǵashqy joryqtaryma daiyndaǵan ustazym ári tálimgerim Ervand Tihonovich Ilinskiidi árdaiym eske alamyn, ol árqashan tárbielenýshilerine janashyr, biraq talapshyl bolatyn. Bul joryqta men Anar men Almirden bir sátke de kúmándanbadym jáne meniń mansabymdaǵy eń biik shyńǵa úshinshi kóterilýimde elimizdiń týlaryn olarmen birge Everest shyńynda jelbiretkenimizge qýanyshtymyn, - dep atap ótti planetanyń barlyq 14 segiz myńdyq shyńyna kóterilgen, aty ańyzǵa ainalǵan qazaqstandyq alpinist, Qazaqstan Respýblikasy Qorǵanys ministrligi arnaiy operatsiialar kúshteriniń «Taý-ken daiarlaý ortalyǵynyń» maiory Maqsut Jumaev.
Anar Býrasheva 1997 jyly otandasy Liýdmila Savina siiaqty Everestke shyqqan tarihtaǵy tuńǵysh qazaq áieli boldy. Ol qazir elge oralyp, bolashaqtaǵy sporttyq jetistikterine jospar qura bastaǵan.
- Árine, bul jetistikpen toqtap qalǵym kelmeidi. Elge orala salysymen, basshylaryma: «Jalǵastyrý kerek!» dep aityp, qatty tańǵaldyrǵan bolarmyn (kúledi). «7 shyń» baǵdarlamasyna qatysyp, barlyq qurlyqtyń eń biik taýlaryna kóterilgim keledi. Onyń ústine, meniń qorjynymda afrikalyq Kilimandjaro jáne Eýraziia men búkil planetanyń eń biik shyńy – Everest bar! – dep bólisti josparlaryn Anar Býrasheva.
«Kazakh Everest Team» ekspeditsiiasyn qoldaý maqsatynda qazaqstandyqtardyń Everestke kóterilýi týraly film túsirilip jatyr. Otandyq derekti film túsirýshi Ǵibrat Baqaev rejisserlik etken film biyl kúzde kópshilikke tanystyrylady. Aita keteiik, túsirilim toby Nepalda qatysýshylarmen birge júrip, olardyń kóterilýge daiyndyǵynan qundy kadrlar túsirip aldy.
