ەۆەرەستٸ باعىندىرعاندار ەلگە ورالدى

بٷگٸن الماتىدا «Kazakh Everest Team» ۇلتتىق-پاتريوتتىق ەكسپەديتسيياسى قاتىسۋشىلارىمەن ٷلكەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسى ٶتتٸ. كونفەرەنتسييا بارىسىندا قاتىسۋشىلار ەلەمنٸڭ ەڭ بيٸك شىڭى ەۆەرەستكە (8 848 م.) كٶتەرٸلۋ ٷشٸن قانشا دايىندالعانىن جەنە جالپى كٶتەرٸلۋ قالاي ٶتكەنٸن باياندادى. 2 سەۋٸردەن باستاپ بٷكٸل ەل ولاردىڭ بۇل جورىعىن باقىلاعان بولاتىن, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 12 مامىردا نەپال ۋاقىتىمەن تاڭعى ساعات 07:25-تە قۇرامىندا ەكسپەديتسييانى باسقارعان, اتى اڭىزعا اينالعان قازاقستاندىق الپينيست ماقسۇت جۇماەۆ جەنە انار بۋراشەۆا مەن المير قىمباتبايۇلى بار «Kazakh Everest Team» قازاقستاندىق كومانداسى ەلەمنٸڭ ەڭ بيٸك شىڭى – ەۆەرەست شىڭىنا سەتتٸ شىقتى. كٷردەلٸ اۋا رايىنا قاراماستان, قازاقستاندىقتار 2024 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ەڭ بيٸككە كٶتەرٸلگەن العاشقى الپينيستەردٸڭ بٸرٸ بولدى. باسقا ەلدەردەن كەلگەن قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا كٶتەرٸلۋ بارىسىندا شىڭعا جەتپەي, لاگەرگە (8 000 م.) قايتقاندارى دا بولدى. كوماندا ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن باعالاي كەلە جەنە بارلىق تەۋەكەلدٸ ەسكەرە وتىرىپ, العاشقى «اۋا رايى تەرەزەسٸن» پايدالاندى — بۇل مۋسسوندار قارساڭىنداعى سالىستىرمالى تٷردە قولايلى اۋا رايى ورناپ, تاۋعا شىعۋ مٷمكٸن بولاتىن كٷندەر. ەۆەرەستتە «اۋا رايى تەرەزەسٸ» جىلىنا ەكٸ رەت — مامىردىڭ ورتاسىندا جەنە قاراشادا بولادى.

بٸراق, ايتا كەتۋ كەرەك, «اۋا رايى تەرەزەسٸنە» قاراماستان, بۇل جولى اۋا رايى قولايسىز بولدى: جورىق باستالار كٷننٸڭ قارساڭىندا تٷندە قار جاۋىپ, باعىتتىڭ كەيبٸر قاۋٸپتٸ بٶلٸكتەرٸن جاسىرىپ قالدى, بۇل الپينيستەرگە قوسىمشا قاۋٸپ تٶندٸردٸ. الىستى كٶرۋ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەلدٸ, 8000 م. بيٸكتەن باستاپ ٶتە قاتتى سيرەتٸلگەن اۋا (الپينيستەر «ٶلٸم ايماعى» دەپ اتايتىن بيٸكتٸك) وتتەگٸ ماسكاسىن تاعۋدى مٸندەتتەدٸ, ٶيتكەنٸ اۋادا اتموسفەرادا بولاتىن جەنە ادامنىڭ قالىپتى ٶمٸر سٷرۋٸ ٷشٸن قاجەت وتتەگٸنٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ عانا بولدى. بٸراق ەكسپەديتسييا جەتەكشٸسٸ ماقسۇت جۇماەۆتىڭ زور تەجٸريبەسٸ, سونداي-اق دۇرىس تاڭدالعان قۇرال-جابدىقتار قاتىسۋشىلاردى ايتارلىقتاي قورعادى.

باسپاسٶز مەسليحاتىندا ەكسپەديتسييانى Everest Development ۇيىمداستىرعانى ايتىلدى, كومپانييا كوماندانىڭ جورىق كەزٸندەگٸ بارلىق شىعىنىن ٶز موينىنا الىپ, گيمالايدا قاتىسۋشىلارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتتٸ. انار Everest Development كومپانيياسىنا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەلٸپ, ەڭگٸمەلەسۋ كەزٸندە بوس ۋاقىتىندا سكايراننينگپەن اينالىساتىنىن جەنە وسى سيرەك كەزدەسەتٸن سپورت تٷرٸ بويىنشا جاتتىقتىرۋشى بولاتىنىنا كومپانييا قارسىلىعى بار-جوعىن سۇراعان. كومپانييا اناردىڭ قىزىعۋشىلىعىن قولداپ, نەتيجەسٸندە انار تٸپتٸ افريكانىڭ ەڭ بيٸك شىڭى كيليماندجارونى (5 895 م.) باعىندىرۋ بويىنشا كومپانييانىڭ ەكسپەديتسييا مٷشەسٸ بولدى. بۇل كٶتەرٸلۋدٸڭ ٶزٸ ماڭىزدى چەللەندج بولدى, سوندىقتان بۇل ەكسپەديتسييانى دا تەجٸريبەلٸ تەلٸمگەر ەرٸ جاتتىقتىرۋشى ماقسۇت جۇماەۆ باسقاردى.

- شىڭعا سەتتٸ شىعۋىمىزبەن بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قۇتتىقتاپ جاتىپ: «كەلەسٸ جولى قايدا? بەلكٸم, بۇدان دا بيٸگٸنە – ەۆەرەستكە شىعىپ, كومپانييانىڭ اتىن ۇلىقتارمىز?» - دەپ ايتقاندارىن ەسكە الدى انار. – سول سەتتە ماقسۇت, المير ٷشەۋمٸز بٸر-بٸرٸمٸزگە قاراپ, ونى دا باعىندىرا الاتىنىمىزدى جەنە باعىندىرعىمىز كەلەتٸنٸن تٷسٸندٸك! الماتىعا ورالعان سوڭ كەڭسەدە كومپانييامىزدىڭ باسشىلىعىمەن سٶيلەستٸك, وعان المير ەكەۋمٸز ماقسۇت جۇماەۆتى دا شاقىردىق. ەكسپەديتسييانى ۇيىمداستىرۋ ايتارلىقتاي شىعىندى تالاپ ەتكەنٸمەن, باسشىلار يدەيامىزدى بٸردەن قولدادى. وسىدان كەيٸن دايىندىقتى باستاپ كەتتٸك.

ەۆەرەستتٸ ەكٸ رەت سەتتٸ باعىندىرىپ كەلگەن تەجٸريبەلٸ الپينيست رەتٸندە ماقسۇت جۇماەۆ بٸزگە جاتتىعۋ جوسپارىن ەزٸرلەدٸ, دۇرىس تاماقتانۋ جوسپارى بويىنشا ۇسىنىستار بەردٸ. ول سونداي-اق كوماندانىڭ بارلىق كيٸمٸ مەن قۇرال-جابدىعىن ٶزٸ تاڭداپ بەردٸ.

- باستاپقىدا دايىندىق پروتسەسٸ بٸر جىلدان استام ۋاقىتتى الادى دەپ جوسپارلانعان. بٸراق جاتتىعۋ بارىسىندا انار دا, بەرٸمٸز دە جاقسى نەتيجە كٶرسەتتٸك, سوندىقتان كوماندا جەدەلدەتٸلگەن باعدارلاما بويىنشا جاتتىقتى, ال كيليماندجارو شىڭى ەۆەرەستكە كٶتەرٸلۋگە دايىندىق ەسەبٸنە كٸردٸ, - دەيدٸ ەۆەرەستكە كٶتەرٸلگەن ٷشٸنشٸ قازاقستاندىق المير قىمباتبايۇلى.
- قىزمەتكەرلەردٸ ٸرٸكتەۋ كەزٸندە اناردىڭ تٷيٸندەمەسٸ باسقالاردان ەرەكشەلەندٸ. الداعى 10 جىلعا جوسپارى تۋرالى باعاندا «ٶزٸمدٸ جەڭٸپ, ەۆەرەستتٸ باعىندىرۋ» دەپ جازىپ قويىپتى. كومپانييا ەرقاشان نە قالايتىنىن ناقتى بٸلەتٸن, ماقساتى بار ادامدارعا باسىمدىق بەرەدٸ. يە, بٸز بۇل يدەيانى جٷزەگە اسىرۋ قيىنداۋ ەكەنٸن تٷسٸندٸك جەنە مۇندا ەڭ باستىسى اقشا ەمەس, بٸزدٸڭ قىزمەتكەرلەرٸمٸزدٸڭ ٶمٸرٸ تۇردى. ەرينە, بۇعان ماقسۇت جۇماەۆ قانا كٶمەكتەسە الادى دەپ شەشتٸك. ونىڭ ٷستٸنە, مەن ونىڭ قازاق الپينيست قىزىنا پلانەتانىڭ ەڭ بيٸك نٷكتەسٸنە كٶتەرٸلۋگە جەنە ٶسكەلەڭ ۇرپاققا ٷلگٸ بولۋعا كٶمەكتەسۋ تۋرالى كٶپتەن بەرگٸ ارمانى بارىن بٸلدٸم, - دەيدٸ Everest Development كومپانيياسىنىڭ دامۋ جٶنٸندەگٸ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سۇڭقار قارابالين.

شىڭدى باعىندىرۋ – فيزيكالىق جەنە پسيحيكالىق تۇرعىدان قيىن شارۋا. كٶتەرٸلۋ قانداي جيناقىلىق پەن باتىلدىقتى تالاپ ەتسە, شىڭنان تٷسۋ دە دەل سونداي تاباندىلىقتى تالاپ ەتتٸ. كوماندا شىڭنان بٸرتٸندەپ تٷستٸ, كٷش جيناپ الۋ ٷشٸن لاگەردە (8000 م.) بٸر تٷن تٷنەدٸ.

ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, جورىق 7 مامىردا باستالدى, ال كوماندا بازالىق لاگەرگە (5 350 م.) 13 مامىردا ورالدى. قايتار مارشرۋتتى سيپاتتاي وتىرىپ, ماقسۇت جۇماەۆ تٷسۋ كەزٸندە ەدەتتە كٶپتەگەن جازاتايىم وقيعا بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ: «ادامدار قاتتى شارشاپ, توڭىپ, كٷش جوعالتىپ العاندا اۆتوماتتى تٷردە قوزعالا بەرەدٸ, وسىنداي كەزدە زەيٸندٸ جوعالتپاۋ, كارابيندٸ بەكٸتۋدٸ ۇمىتپاۋ جەنە شەرپتٸڭ نۇسقاۋلارىن قاتاڭ ساقتاۋ ماڭىزدى». ايتا كەتۋ كەرەك, ٶرلەۋ كەزٸندە الپينيستٸ ونىڭ شەرپٸمەن شەرپا-روۋپ — ٷش مەترلٸك ارقان بايلانىستىرادى, ونى بوساتۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. كٶتەرٸلگەن كەزدە شەرپ الدا جٷرەدٸ, سول كەزدە شەرپا-روۋپ ەردايىم بەرٸك تارتىلۋى كەرەك, ال تٷسكەن كەزدە الپينيست بٸرٸنشٸ جٷرٸپ وتىرادى, ال شەرپ ونى سىرعىپ كەتۋ مەن قۇلاپ كەتۋدەن قورعاپ, ٸزٸمەن تٷسەدٸ.

- بٸز ەكسپەديتسييامىزدى قازاقستاننىڭ بٸرتۋار باتىرلارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بٸرٸنشٸ قورعانىس مينيسترٸ, حالىق قاھارمانى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, حالىق قاھارمانى راحىمجان قوشقارباەۆ پەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەلييا مولداعۇلوۆانىڭ 100 جىلدىعىنا ارنادىق. شىڭدا بٸز ەكٸ تۋدى دا كٶتەردٸك – ەلٸمٸزدٸڭ تۋى جەنە راحىمجان قوشقارباەۆتىڭ جەڭٸس تۋىن. مەنٸ العاشقى جورىقتارىما دايىنداعان ۇستازىم ەرٸ تەلٸمگەرٸم ەرۆاند تيحونوۆيچ يلينسكييدٸ ەردايىم ەسكە الامىن, ول ەرقاشان تەربيەلەنۋشٸلەرٸنە جاناشىر, بٸراق تالاپشىل بولاتىن. بۇل جورىقتا مەن انار مەن الميردەن بٸر سەتكە دە كٷمەندانبادىم جەنە مەنٸڭ مانسابىمداعى ەڭ بيٸك شىڭعا ٷشٸنشٸ كٶتەرٸلۋٸمدە ەلٸمٸزدٸڭ تۋلارىن ولارمەن بٸرگە ەۆەرەست شىڭىندا جەلبٸرەتكەنٸمٸزگە قۋانىشتىمىن, - دەپ اتاپ ٶتتٸ پلانەتانىڭ بارلىق 14 سەگٸز مىڭدىق شىڭىنا كٶتەرٸلگەن, اتى اڭىزعا اينالعان قازاقستاندىق الپينيست, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلٸگٸ ارنايى وپەراتسييالار كٷشتەرٸنٸڭ «تاۋ-كەن دايارلاۋ ورتالىعىنىڭ» مايورى ماقسۇت جۇماەۆ.

انار بۋراشەۆا 1997 جىلى وتانداسى ليۋدميلا ساۆينا سيياقتى ەۆەرەستكە شىققان تاريحتاعى تۇڭعىش قازاق ەيەلٸ بولدى. ول قازٸر ەلگە ورالىپ, بولاشاقتاعى سپورتتىق جەتٸستٸكتەرٸنە جوسپار قۇرا باستاعان.

- ەرينە, بۇل جەتٸستٸكپەن توقتاپ قالعىم كەلمەيدٸ. ەلگە ورالا سالىسىمەن, باسشىلارىما: «جالعاستىرۋ كەرەك!» دەپ ايتىپ, قاتتى تاڭعالدىرعان بولارمىن (كٷلەدٸ). «7 شىڭ» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ, بارلىق قۇرلىقتىڭ ەڭ بيٸك تاۋلارىنا كٶتەرٸلگٸم كەلەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, مەنٸڭ قورجىنىمدا افريكالىق كيليماندجارو جەنە ەۋرازييا مەن بٷكٸل پلانەتانىڭ ەڭ بيٸك شىڭى – ەۆەرەست بار! – دەپ بٶلٸستٸ جوسپارلارىن انار بۋراشەۆا.

«Kazakh Everest Team» ەكسپەديتسيياسىن قولداۋ ماقساتىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ەۆەرەستكە كٶتەرٸلۋٸ تۋرالى فيلم تٷسٸرٸلٸپ جاتىر. وتاندىق دەرەكتٸ فيلم تٷسٸرۋشٸ عيبرات باقاەۆ رەجيسسەرلٸك ەتكەن فيلم بيىل كٷزدە كٶپشٸلٸككە تانىستىرىلادى. ايتا كەتەيٸك, تٷسٸرٸلٸم توبى نەپالدا قاتىسۋشىلارمەن بٸرگە جٷرٸپ, ولاردىڭ كٶتەرٸلۋگە دايىندىعىنان قۇندى كادرلار تٷسٸرٸپ الدى.