Búgin BUU Bas assambleiasynyń sheshimimen Halyqaralyq azamattyq aviatsiia kúni atalyp ótýde, dep habarlaidy Azamattyq aviatsiia komitetiniń baspasóz qyzmeti.
2020 jyly qazaqstandyq áýe kompaniialar 70-ten astam repatriatsiialyq reisterdi oryndady, shamamen 11 myń jolaýshy tasymaldandy. Aviatsiia biliginiń, sondai-aq evakýatsiiaǵa qatysqan ekipaj músheleriniń, áýe kompaniia basshylyǵy men qyzmetkerleriniń, jerdegi qyzmetterdiń úilesimdi jumysy men kásibiliginiń arqasynda azamattar QHR-dan (Ýhan jáne Sian q.), Resei, Grýziia jáne basqa elderden evakýatsiialandy. Azamattyq aviatsiia kúshteri bizdiń otandastarymyzdy – Eýropa elderinen stýdentterdi, qazaqstandyq týristerdi jáne shet elderdegi tranzittik azamattardy elge qaitarý jumystaryn uiymdastyrdy.
55 gýmanitarlyq reis (turaqty jáne charterlik) oryndaldy jáne 555 tonnadan astam júk (ókpeni jasandy jeldendirý apparattary, maskalar, kostiýmder, jedel testter, qajetti dári-dármekter) tasymaldandy. Barlyq reister kúsheitilgen sanitarlyq qaýipsizdik jaǵdaiynda oryndaldy.
Koronavirýstyq pandemiianyń taralýy jáne reisterdiń toqtatylýy, saladaǵy statistikalyq kórsetkishterge teris áserin tigizdi. Biylǵy jyly negizgi kórsetkishterdiń tómendeýi baiqalady – osy jyldyń 10 aiynda otandyq áýe kompaniialar tasymaldaǵan jolaýshylar sany 4,4 mln.adamdy qurady, bul 2019 jyldyń sáikes kezeńinen salystyrǵanda 38%-ǵa az (7,1 mln. jolaýshy). Áýejailarda qyzmet kórsetilgen jolaýshylar men tranzittik jolaýshylar sany boiynsha kórsetkishter de tómendedi. Jalpy álemde, boljamdarǵa sáikes biylǵy jyly álemdik jolaýshylar aǵyny 60-70% - ǵa tómendeidi dep kútilýde.
Halyqaralyq áýe kóligi qaýymdastyǵynyń (IATA) baǵalaýy boiynsha tasymaldaý kólemin 2019 jylǵy deńgeige deiin tolyq qalpyna keltirý 2023 jyldan erte bolmaidy. Sonymen qatar, IATA 2020 jyly jolaýshylar aǵyny deńgeiiniń tómendeýinen salanyń kiris shyǵynyn 252 milliard AQSh dollaryna baǵalaidy. Otandyq azamattyq aviatsiia uiymdarynyń shyǵyndary shamamen 356,7 mlrd teńgeni quraidy.
Shyǵyndardy qysqartý jáne otandyq áýe kompaniialar men áýejailardyń bankrottyǵyn boldyrmaý maqsatynda Úkimet salyq jeńildikterdiń memlekettik qoldaý sharalar paketin qabyldady. Onyń ishinde keibir salyqtar men áleýmettik tólemderdiń mólsherlemelerine «0» koeffitsientin belgileý, ushaqtarǵa importtalatyn qosalqy bólshekter men rezident emesterdi qosylǵan qun salyǵynan bosatý, jer ýchaskelerin paidalanǵany úshin tólemaqy jáne jer salyǵynan bosatý jáne basqalar. COVID-19 saldaryn azaitý jáne aviakásiporyndarǵa kómek kórsetý jumystary jalǵasatyn bolady.
Qazirgi ýaqytta eldegi jáne álemdegi epidemiologiialyq jaǵdaidy eskere otyryp, áýe qatynastaryn qalpyna keltirý boiynsha sharalar kezeńmen qabyldanýda. Qazirgi ýaqytta ishki turaqty reister tolyǵymen qalpyna keltirildi. Sondai-aq, 12 elmen (Túrkiia, Koreia, BAÁ, Belarýs, Ýkraina, Germaniia, Niderlandy, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Egipet, Resei, Maldiv araldary) aptasyna 52 reis jiiligimen halyqaralyq reister oryndalady. Bul koronovirýsqa deiingi halyqaralyq tasymaldardyń jalpy kóleminiń 12%-yn quraidy. Koronavirýstyń taralýyna bailanysty jaǵdai jaqsarǵan saiyn reisterdi qalpyna keltirý jumystary júzege asyrylady.
Jańa qiyndyqtarǵa qaramastan, 2020 jyly azamattyq aviatsiia salasy ushý qaýipsizdigi deńgeiin odan ári josparly arttyrý jáne negizgi maqsattarǵa qol jetkizý boiynsha belsendi jumysty jalǵastyrýda. Ótken jyl sala úshin birqatar mańyzdy oqiǵalarmen erekshelendi.
2019 jylǵy 1 tamyzda qurylǵan Qazaqstannyń aviatsiialyq ákimshiligi Ulybritaniianyń Azamattyq aviatsiia agenttiginiń (UK CAA) jáne EASA modeline negizdelgen salany memlekettik retteýdiń jańa tásilin kórsetedi. 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap búgingi kúnge deiin Qazaqstannyń aviatsiialyq ákimshiliginiń inspektorlary paidalanýshynyń 43 inspektsiialyq tekserýin jáne 8 sertifikatsiiasyn júrgizdi. 6 operatordyń qyzmeti toqtatyldy: Jet Airlines, Jenis Air, Azee Air, Phoenix, Qazaq Helicopters, MS AIR KZ. BekAir, Sigma Airlines áýe kompaniialarynyń sertifikattary qaitaryp alyndy. Aviatsiialyq ákimshilik áýe kemelerine 240 inspektsiialyq tekserý júrgizdi, 79 azamattyq áýe kemelerine memlekettik tirkeý kýáligi berildi, ushýǵa jaramdylyq týraly 145 sertifikat, 17 aviatsiialyq tehnikaǵa tehnikalyq qyzmet kóresetý jáne jóndeý jónindegi uiymnyń sertifikaty berildi. Áýejailarǵa 15 inspektsiialyq tekserý, 20 sertifikatsiialaý júrgizildi. Aviatsiia personalyna kýálik berý boiynsha 2638 memlekettik qyzmet, aviatsiialyq oqý ortalyqtaryna 13 memlekettik qyzmet kórsetildi. 3 aviatsiialyq oqý ortalyǵynyń qyzmeti toqtatyldy: Bek Air, Ultuga jáne Sky School.
2020 jyly Qazaqstannyń azamattyq aviatsiia salasyndaǵy halyqaralyq standarttarǵa sáikestik deńgeiin arttyrý boiynsha jumys jalǵastyryldy. Qazaqstan Azamattyq aviatsiiada qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy oqiǵalardyń aldyn alý jáne ony basqarý jónindegi yntymaqtastyq kelisimge (CAPSCA) qosyldy. Sondai-aq, Qazaqstan Halyqaralyq aviatsiia úshin kómirtegi shyǵaryndylaryn óteý jáne azaitý júiesiniń (CORSIA) múshesi boldy. Buǵan Aviatsiialyq ákimshiliktiń shyǵaryndylar týraly IKAO-ǵa alǵashqy baiandamasyn usynýy sebep boldy. Qazirgi ýaqytta Aviatsiialyq ákimshiliktiń qyzmetkerleri shyǵaryndylar normalaryna sáikes mindetti esep berýge daiyndalýda. Osy kezeńde inspektorlar 40 nan astam treningterge qatysty.
Ótken jyldyń mańyzdy sharalarynyń biri - Qazaqstannyń Eýropalyq komissiiamen jáne Eýropalyq ushý qaýipsizdigi agenttigimen (EASA) ózara árekettestigi. Azamattyq aviatsiia komiteti men Aviatsiialyq ákimshiliktiń esebi Ushý qaýipsizdigi komitetiniń otyrysynda qaraldy. Esep qorytyndysy boiynsha Eýropalyq komissiia búgingi kúni qazaqstandyq aviatasymaldaýshylardy Eýropalyq Odaqqa ushýǵa tyiym salynǵan aviatasymaldaýshylar tizimine («qara tizim») engizýge negiz joq dep sheshim qabyldady.
Aǵymdaǵy jyldyń 2 jeltoqsanynda Eýropalyq Komissiianyń aviatsiialyq direktory Filipp Kornelis Qazaqstannyń aviatsiialyq ákimshiliginiń basshysyna joldaǵan resmi hatynda: «Eýropalyq komissiianyń Ushý qaýipsizdigi jónindegi komiteti Qazaqstannyń aviatsiia biliginiń ushý qaýipsizdigi salasyndaǵy anyqtalǵan kemshilikterdi joiý barysyndaǵy qol jetkizgen jetistikterin atap ótedi. Bul ushý qaýipsizdigin qadaǵalaý baǵdarlamasyn kúsheitý, Aviatsiialyq ákimshiliktiń qadaǵalaý qyzmetine sholý, tehnikalyq personaldy irikteý men oqytý josparlary, sapany basqarý júiesin engizý boiynsha qabyldanǵan sharalar jáne ushý qaýipsizdigi salasyndaǵy áleýetti arttyrýdaǵy tehnikalyq damýdyń strategiialyq tásilin qamtidy» dep jazylǵan.
Koronavirýstyq pandemiiaǵa deiin iske asyryla bastalǵan mańyzdy jetistikterdiń biri Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaiynyń TSE úsh áriptik kodyn NQZ-ge ózgertý boldy. IATA-nyń 2020 jylǵy 6 sáýirdegi arnaiy habarlamasyna sáikes, elorda áýejaiynyń úsh áriptik kodyn ózgertý týraly sońǵy resmi sheshim qabyldandy. 2014 jyldan bastap búkil álem boiynsha áýejailardyń úsh áriptik kodtaryn taǵaiyndaý jáne ózgertý uiymnyń tásilderin ózgertý boiynsha IATA basshylyǵymen jáne sarapshylarymen úlken jumys júrgizildi. Búginde jolaýshylar NQZ jańa kodyn biletterde, bagaj birkalarynda jáne aqparattyq tablolarda baqylai alady.
Institýtsionaldyq sharalardan basqa, 2020 jyly áýejailardyń infraqurylymyn jańǵyrtý jumystary jalǵastyryldy. Elimizdiń azamattyq aviatsiiasynyń qazirgi tarihyndaǵy basty jetistikterdiń biri Túrkistanda jańa áýejaidyń salynýy jáne iske qosylýy bolsa kerek. 30 qarashada Túrkistan halyqaralyq áýejaiy alǵash ret aerodromnyń jaramdylyǵy sertifikatyn aldy, al 1 jeltoqsanda Túrkistan men Nur-Sultan qalalary arasynda alǵashqy turaqty reis oryn aldy. Bul memlekettik-jekemenshik áriptestik aiasynda júzege asyrylǵan mańyzdy óńirlik oqiǵa.
Azamattyq aviatsiia salasy biylǵy jylǵy kezdesken qiyndyqtarǵa qaramastan, Qazaqstannyń aviatsiialyq biligi salany qalpyna keltirýge kún saiyn kúsh salýda.
Aldaǵy jyldarǵa arnalǵan damýdyń basym baǵyty ushý qaýipsizdiginiń deńgeiin únemi arttyrý bolyp qala beredi. Qazaqstannyń aviatsiialyq ákimshiligi tórt elementti keshendi strategiialyq baǵdarlamasyn iske qosty jáne joǵary sapaly bailanys jáne keńes berý protsesterin bastady. Alǵashqy eki kezdesý áýe kompaniialar men áýejailarmen ótti. Bul baǵyttaǵy jumys júiege qosymsha aviatsiialyq sýbektilerdi qosýmen 2021 jyly jalǵastyrylatyn bolady. Basty mindet - 2022 jyly kútiletin IKAO ushý qaýipsizdigi aýditin sátti aiaqtaý. Aviatsiialyq bilik oryndarynyń qurylymdyq ózgeristerine bailanysty Qazaqstan IKAO standarttary men usynylatyn praktikasyna sáikestik deńgeiin 80%-ǵa deiin rastaýy jáne jaqsartýy tiis (qazirgi kórsetkish-74%). Aýditke daiyndyq bastalyp ketti - «Kólik máseleleri boiynsha keibir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasy ázirlenýde.
Sondai-aq EAAB reglamentin engizý boiynsha jumys júrgizilýde jáne Eýropalyq strategiialyq aviatsiia organy bolyp tabylatyn Eýropalyq azamattyq aviatsiia konferentsiiasyna baqylaýshy retinde qatysý arqyly Qazaqstan halyqaralyq aviatsiialyq júieniń qundy múshesine ainalýda..
Iri jáne alýan túrli aviatsiia salasyn basqarý úshin qajetti IT-infraqurylymdy qurý, qyzmetkerlerdi irikteý jáne oqytý jalǵastyrylýda. Qazaqstan Respýblikasynda 788-den astam áýe kemesi,al 500-den astam áýe kemesi shetelde tirkelgen jáne elde paidalanylady, Qazaqstan 20 jetekshi aviatsiialyq eldiń biri bolyp sanalady. Josparlar jańa mehanizmderdi engizý arqyly iske asyrylýda. Mysaly, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń platformasynda áýe kemeleriniń halyqaralyq tizilimin jáne kepil tizilimin qurý jospary. Aviatsiialyq táýekelderdi baqylaýdyń halyqaralyq tetikteri, sondai-aq aviatsiialyq salanyń táýekelderin basqarýdyń jáne qadaǵalaýdyń jańa tetikteri.
«Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde áýe kóligi infraqurylymyn jańartý jumystary jalǵastyrylady. Shymkent qalasy áýejaiynyń jańa terminalynyń qurylysy jalǵasýda, Óskemen qalasy áýejaiynyń ushý-qoný jolaǵyn qaita jańartý bastaldy, sondai-aq Oral qalasy áýejaiynyń aerovokzal keshenin qaita jańartý jalǵasýda.
