بٷگٸن بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ شەشٸمٸمەن حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسييا كٷنٸ اتالىپ ٶتۋدە, دەپ حابارلايدى ازاماتتىق اۆياتسييا كوميتەتٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
2020 جىلى قازاقستاندىق ەۋە كومپانييالار 70-تەن استام رەپاترياتسييالىق رەيستەردٸ ورىندادى, شامامەن 11 مىڭ جولاۋشى تاسىمالداندى. اۆياتسييا بيلٸگٸنٸڭ, سونداي-اق ەۆاكۋاتسيياعا قاتىسقان ەكيپاج مٷشەلەرٸنٸڭ, ەۋە كومپانييا باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ, جەردەگٸ قىزمەتتەردٸڭ ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسى مەن كەسٸبيلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا ازاماتتار قحر-دان (ۋحان جەنە سيان ق.), رەسەي, گرۋزييا جەنە باسقا ەلدەردەن ەۆاكۋاتسييالاندى. ازاماتتىق اۆياتسييا كٷشتەرٸ بٸزدٸڭ وتانداستارىمىزدى – ەۋروپا ەلدەرٸنەن ستۋدەنتتەردٸ, قازاقستاندىق تۋريستەردٸ جەنە شەت ەلدەردەگٸ ترانزيتتٸك ازاماتتاردى ەلگە قايتارۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىردى.
55 گۋمانيتارلىق رەيس (تۇراقتى جەنە چارتەرلٸك) ورىندالدى جەنە 555 توننادان استام جٷك (ٶكپەنٸ جاساندى جەلدەندٸرۋ اپپاراتتارى, ماسكالار, كوستيۋمدەر, جەدەل تەستتەر, قاجەتتٸ دەرٸ-دەرمەكتەر) تاسىمالداندى. بارلىق رەيستەر كٷشەيتٸلگەن سانيتارلىق قاۋٸپسٸزدٸك جاعدايىندا ورىندالدى.
كوروناۆيرۋستىق پاندەمييانىڭ تارالۋى جەنە رەيستەردٸڭ توقتاتىلۋى, سالاداعى ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتەرگە تەرٸس ەسەرٸن تيگٸزدٸ. بيىلعى جىلى نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸڭ تٶمەندەۋٸ بايقالادى – وسى جىلدىڭ 10 ايىندا وتاندىق ەۋە كومپانييالار تاسىمالداعان جولاۋشىلار سانى 4,4 ملن.ادامدى قۇرادى, بۇل 2019 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸنەن سالىستىرعاندا 38%-عا از (7,1 ملن. جولاۋشى). ەۋەجايلاردا قىزمەت كٶرسەتٸلگەن جولاۋشىلار مەن ترانزيتتٸك جولاۋشىلار سانى بويىنشا كٶرسەتكٸشتەر دە تٶمەندەدٸ. جالپى ەلەمدە, بولجامدارعا سەيكەس بيىلعى جىلى ەلەمدٸك جولاۋشىلار اعىنى 60-70% - عا تٶمەندەيدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
حالىقارالىق ەۋە كٶلٸگٸ قاۋىمداستىعىنىڭ (IATA) باعالاۋى بويىنشا تاسىمالداۋ كٶلەمٸن 2019 جىلعى دەڭگەيگە دەيٸن تولىق قالپىنا كەلتٸرۋ 2023 جىلدان ەرتە بولمايدى. سونىمەن قاتار, IATA 2020 جىلى جولاۋشىلار اعىنى دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنەن سالانىڭ كٸرٸس شىعىنىن 252 ميلليارد اقش دوللارىنا باعالايدى. وتاندىق ازاماتتىق اۆياتسييا ۇيىمدارىنىڭ شىعىندارى شامامەن 356,7 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى.
شىعىنداردى قىسقارتۋ جەنە وتاندىق ەۋە كومپانييالار مەن ەۋەجايلاردىڭ بانكروتتىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ٷكٸمەت سالىق جەڭٸلدٸكتەردٸڭ مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالار پاكەتٸن قابىلدادى. ونىڭ ٸشٸندە كەيبٸر سالىقتار مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرلەمەلەرٸنە «0» كوەففيتسيەنتٸن بەلگٸلەۋ, ۇشاقتارعا يمپورتتالاتىن قوسالقى بٶلشەكتەر مەن رەزيدەنت ەمەستەردٸ قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋ, جەر ۋچاسكەلەرٸن پايدالانعانى ٷشٸن تٶلەماقى جەنە جەر سالىعىنان بوساتۋ جەنە باسقالار. COVID-19 سالدارىن ازايتۋ جەنە اۆياكەسٸپورىندارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جۇمىستارى جالعاساتىن بولادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدەگٸ جەنە ەلەمدەگٸ ەپيدەميولوگييالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ەۋە قاتىناستارىن قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا شارالار كەزەڭمەن قابىلدانۋدا. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٸشكٸ تۇراقتى رەيستەر تولىعىمەن قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ. سونداي-اق, 12 ەلمەن (تٷركييا, كورەيا, باە, بەلارۋس, ۋكراينا, گەرمانييا, نيدەرلاندى, ٶزبەكستان, قىرعىزستان, ەگيپەت, رەسەي, مالديۆ ارالدارى) اپتاسىنا 52 رەيس جيٸلٸگٸمەن حالىقارالىق رەيستەر ورىندالادى. بۇل كورونوۆيرۋسقا دەيٸنگٸ حالىقارالىق تاسىمالداردىڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ 12%-ىن قۇرايدى. كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا بايلانىستى جاعداي جاقسارعان سايىن رەيستەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷزەگە اسىرىلادى.
جاڭا قيىندىقتارعا قاراماستان, 2020 جىلى ازاماتتىق اۆياتسييا سالاسى ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ دەڭگەيٸن ودان ەرٸ جوسپارلى ارتتىرۋ جەنە نەگٸزگٸ ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ بويىنشا بەلسەندٸ جۇمىستى جالعاستىرۋدا. ٶتكەن جىل سالا ٷشٸن بٸرقاتار ماڭىزدى وقيعالارمەن ەرەكشەلەندٸ.
2019 جىلعى 1 تامىزدا قۇرىلعان قازاقستاننىڭ اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸگٸ ۇلىبريتانييانىڭ ازاماتتىق اۆياتسييا اگەنتتٸگٸنٸڭ (UK CAA) جەنە EASA مودەلٸنە نەگٸزدەلگەن سالانى مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸڭ جاڭا تەسٸلٸن كٶرسەتەدٸ. 2020 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن قازاقستاننىڭ اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ينسپەكتورلارى پايدالانۋشىنىڭ 43 ينسپەكتسييالىق تەكسەرۋٸن جەنە 8 سەرتيفيكاتسيياسىن جٷرگٸزدٸ. 6 وپەراتوردىڭ قىزمەتٸ توقتاتىلدى: Jet Airlines, Jenis Air, Azee Air, Phoenix, Qazaq Helicopters, MS AIR KZ. BekAir, Sigma Airlines ەۋە كومپانييالارىنىڭ سەرتيفيكاتتارى قايتارىپ الىندى. اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸك ەۋە كەمەلەرٸنە 240 ينسپەكتسييالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزدٸ, 79 ازاماتتىق ەۋە كەمەلەرٸنە مەملەكەتتٸك تٸركەۋ كۋەلٸگٸ بەرٸلدٸ, ۇشۋعا جارامدىلىق تۋرالى 145 سەرتيفيكات, 17 اۆياتسييالىق تەحنيكاعا تەحنيكالىق قىزمەت كٶرەسەتۋ جەنە جٶندەۋ جٶنٸندەگٸ ۇيىمنىڭ سەرتيفيكاتى بەرٸلدٸ. ەۋەجايلارعا 15 ينسپەكتسييالىق تەكسەرۋ, 20 سەرتيفيكاتسييالاۋ جٷرگٸزٸلدٸ. اۆياتسييا پەرسونالىنا كۋەلٸك بەرۋ بويىنشا 2638 مەملەكەتتٸك قىزمەت, اۆياتسييالىق وقۋ ورتالىقتارىنا 13 مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتٸلدٸ. 3 اۆياتسييالىق وقۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتٸ توقتاتىلدى: Bek Air, Ultuga جەنە Sky School.
2020 جىلى قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اۆياتسييا سالاسىنداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەستٸك دەڭگەيٸن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاستىرىلدى. قازاقستان ازاماتتىق اۆياتسييادا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وقيعالاردىڭ الدىن الۋ جەنە ونى باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ىنتىماقتاستىق كەلٸسٸمگە (CAPSCA) قوسىلدى. سونداي-اق, قازاقستان حالىقارالىق اۆياتسييا ٷشٸن كٶمٸرتەگٸ شىعارىندىلارىن ٶتەۋ جەنە ازايتۋ جٷيەسٸنٸڭ (CORSIA) مٷشەسٸ بولدى. بۇعان اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ شىعارىندىلار تۋرالى يكاو-عا العاشقى بايانداماسىن ۇسىنۋى سەبەپ بولدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ شىعارىندىلار نورمالارىنا سەيكەس مٸندەتتٸ ەسەپ بەرۋگە دايىندالۋدا. وسى كەزەڭدە ينسپەكتورلار 40 nان استام ترەنينگتەرگە قاتىستى.
ٶتكەن جىلدىڭ ماڭىزدى شارالارىنىڭ بٸرٸ - قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق كوميسسييامەن جەنە ەۋروپالىق ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ اگەنتتٸگٸمەن (EASA) ٶزارا ەرەكەتتەستٸگٸ. ازاماتتىق اۆياتسييا كوميتەتٸ مەن اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ ەسەبٸ ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسىندا قارالدى. ەسەپ قورىتىندىسى بويىنشا ەۋروپالىق كوميسسييا بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازاقستاندىق اۆياتاسىمالداۋشىلاردى ەۋروپالىق وداققا ۇشۋعا تىيىم سالىنعان اۆياتاسىمالداۋشىلار تٸزٸمٸنە («قارا تٸزٸم») ەنگٸزۋگە نەگٸز جوق دەپ شەشٸم قابىلدادى.
اعىمداعى جىلدىڭ 2 جەلتوقسانىندا ەۋروپالىق كوميسسييانىڭ اۆياتسييالىق ديرەكتورى فيليپپ كورنەليس قازاقستاننىڭ اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسىنا جولداعان رەسمي حاتىندا: «ەۋروپالىق كوميسسييانىڭ ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸ قازاقستاننىڭ اۆياتسييا بيلٸگٸنٸڭ ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىنداعى انىقتالعان كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ بارىسىنداعى قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸن اتاپ ٶتەدٸ. بۇل ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قاداعالاۋ باعدارلاماسىن كٷشەيتۋ, اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ قاداعالاۋ قىزمەتٸنە شولۋ, تەحنيكالىق پەرسونالدى ٸرٸكتەۋ مەن وقىتۋ جوسپارلارى, ساپانى باسقارۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار جەنە ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالاسىنداعى ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋداعى تەحنيكالىق دامۋدىڭ ستراتەگييالىق تەسٸلٸن قامتيدى» دەپ جازىلعان.
كوروناۆيرۋستىق پاندەميياعا دەيٸن ٸسكە اسىرىلا باستالعان ماڭىزدى جەتٸستٸكتەردٸڭ بٸرٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىقارالىق ەۋەجايىنىڭ TSE ٷش ەرٸپتٸك كودىن NQZ-گە ٶزگەرتۋ بولدى. IATA-نىڭ 2020 جىلعى 6 سەۋٸردەگٸ ارنايى حابارلاماسىنا سەيكەس, ەلوردا ەۋەجايىنىڭ ٷش ەرٸپتٸك كودىن ٶزگەرتۋ تۋرالى سوڭعى رەسمي شەشٸم قابىلداندى. 2014 جىلدان باستاپ بٷكٸل ەلەم بويىنشا ەۋەجايلاردىڭ ٷش ەرٸپتٸك كودتارىن تاعايىنداۋ جەنە ٶزگەرتۋ ۇيىمنىڭ تەسٸلدەرٸن ٶزگەرتۋ بويىنشا IATA باسشىلىعىمەن جەنە ساراپشىلارىمەن ٷلكەن جۇمىس جٷرگٸزٸلدٸ. بٷگٸندە جولاۋشىلار NQZ جاڭا كودىن بيلەتتەردە, باگاج بيركالارىندا جەنە اقپاراتتىق تابلولاردا باقىلاي الادى.
ينستيتۋتسيونالدىق شارالاردان باسقا, 2020 جىلى ەۋەجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلدى. ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتىق اۆياتسيياسىنىڭ قازٸرگٸ تاريحىنداعى باستى جەتٸستٸكتەردٸڭ بٸرٸ تٷركٸستاندا جاڭا ەۋەجايدىڭ سالىنۋى جەنە ٸسكە قوسىلۋى بولسا كەرەك. 30 قاراشادا تٷركٸستان حالىقارالىق ەۋەجايى العاش رەت اەرودرومنىڭ جارامدىلىعى سەرتيفيكاتىن الدى, ال 1 جەلتوقساندا تٷركٸستان مەن نۇر-سۇلتان قالالارى اراسىندا العاشقى تۇراقتى رەيس ورىن الدى. بۇل مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك اياسىندا جٷزەگە اسىرىلعان ماڭىزدى ٶڭٸرلٸك وقيعا.
ازاماتتىق اۆياتسييا سالاسى بيىلعى جىلعى كەزدەسكەن قيىندىقتارعا قاراماستان, قازاقستاننىڭ اۆياتسييالىق بيلٸگٸ سالانى قالپىنا كەلتٸرۋگە كٷن سايىن كٷش سالۋدا.
الداعى جىلدارعا ارنالعان دامۋدىڭ باسىم باعىتى ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ دەڭگەيٸن ٷنەمٸ ارتتىرۋ بولىپ قالا بەرەدٸ. قازاقستاننىڭ اۆياتسييالىق ەكٸمشٸلٸگٸ تٶرت ەلەمەنتتٸ كەشەندٸ ستراتەگييالىق باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى جەنە جوعارى ساپالى بايلانىس جەنە كەڭەس بەرۋ پروتسەستەرٸن باستادى. العاشقى ەكٸ كەزدەسۋ ەۋە كومپانييالار مەن ەۋەجايلارمەن ٶتتٸ. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جٷيەگە قوسىمشا اۆياتسييالىق سۋبەكتٸلەردٸ قوسۋمەن 2021 جىلى جالعاستىرىلاتىن بولادى. باستى مٸندەت - 2022 جىلى كٷتٸلەتٸن يكاو ۇشۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ اۋديتٸن سەتتٸ اياقتاۋ. اۆياتسييالىق بيلٸك ورىندارىنىڭ قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەرٸنە بايلانىستى قازاقستان يكاو ستاندارتتارى مەن ۇسىنىلاتىن پراكتيكاسىنا سەيكەستٸك دەڭگەيٸن 80%-عا دەيٸن راستاۋى جەنە جاقسارتۋى تيٸس (قازٸرگٸ كٶرسەتكٸش-74%). اۋديتكە دايىندىق باستالىپ كەتتٸ - «كٶلٸك مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرگە ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە.
سونداي-اق ەااب رەگلامەنتٸن ەنگٸزۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزٸلۋدە جەنە ەۋروپالىق ستراتەگييالىق اۆياتسييا ورگانى بولىپ تابىلاتىن ەۋروپالىق ازاماتتىق اۆياتسييا كونفەرەنتسيياسىنا باقىلاۋشى رەتٸندە قاتىسۋ ارقىلى قازاقستان حالىقارالىق اۆياتسييالىق جٷيەنٸڭ قۇندى مٷشەسٸنە اينالۋدا..
ٸرٸ جەنە الۋان تٷرلٸ اۆياتسييا سالاسىن باسقارۋ ٷشٸن قاجەتتٸ IT-ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ, قىزمەتكەرلەردٸ ٸرٸكتەۋ جەنە وقىتۋ جالعاستىرىلۋدا. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 788-دەن استام ەۋە كەمەسٸ,ال 500-دەن استام ەۋە كەمەسٸ شەتەلدە تٸركەلگەن جەنە ەلدە پايدالانىلادى, قازاقستان 20 جەتەكشٸ اۆياتسييالىق ەلدٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. جوسپارلار جاڭا مەحانيزمدەردٸ ەنگٸزۋ ارقىلى ٸسكە اسىرىلۋدا. مىسالى, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ پلاتفورماسىندا ەۋە كەمەلەرٸنٸڭ حالىقارالىق تٸزٸلٸمٸن جەنە كەپٸل تٸزٸلٸمٸن قۇرۋ جوسپارى. اۆياتسييالىق تەۋەكەلدەردٸ باقىلاۋدىڭ حالىقارالىق تەتٸكتەرٸ, سونداي-اق اۆياتسييالىق سالانىڭ تەۋەكەلدەرٸن باسقارۋدىڭ جەنە قاداعالاۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸ.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە ەۋە كٶلٸگٸ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلادى. شىمكەنت قالاسى ەۋەجايىنىڭ جاڭا تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا, ٶسكەمەن قالاسى ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن قايتا جاڭارتۋ باستالدى, سونداي-اق ورال قالاسى ەۋەجايىنىڭ اەروۆوكزال كەشەنٸن قايتا جاڭارتۋ جالعاسۋدا.
