Astanada eki kún qatarynan dúrkirep ótken «Qazirgi zamanǵy sóz energiiasy» atty Eýraziialyq ádebi forým da óz máresine jetti. Mundai aýqymdy shara 1973 jyly Jazýshylar odaǵynyń uiymdastyrýymen Almatyda ótken Aziia jáne Afrika jazýshylarynyń V konferentsiiasynan keiin araǵa 45 jyl salyp uiymdastyrylǵan-tyn. Bul, árine, Jazýshylar odaǵy men QR Mádeniet jáne sport ministrliginiń tize qosa áreket etýiniń nátijesi. Forým aiasynda 50-den astam elden kelgen júzdegen qalamger Qazaqstanǵa taban tirep, qazaq aqyn-jazýshylarymen úzeńgi qaǵystyra otyryp, álemniń ortaq máselelerin ortaǵa salyp, jan-jaqty talqylady.
Aitýly sharanyń alǵashqy kúninde Táýelsizdik saraiynda «Adamzat. Sheksizdik. Máńgilik» taqyrybynda úsh bólimnen turatyn plenarlyq otyrys ótti. Oǵan Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet moderatorlyq etip, túrli elderden kelgen bedeldi qalamgerler baiandama jasady. Atap aitar bolsaq, plenarlyq otyrystyń «Ádebiet jáne jahandyq máseleler» dep atalǵan birinshi bóliminde Iran jazýshylary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Hadi Saedi Kiasari «Zamanaýi ádebiet: Órkenietter qaqtyǵysyndaǵy adam máselesi» degen taqyrypta baiandama jasap, qazirgi jahandaný zamanyndaǵy adam janynyń ózgeristeri men bultarystary týraly tushymdy oilarymen bólisse, Ázirbaijan Respýblikasynyń bedeldi jazýshysy Iýnýs Oǵýz «Álem qaýipsizdigi jáne ádebiettiń róli», Mońǵoliianyń belgili aqyny Gýn-Aajavyn Aiýýrzana «Ádebiet transformatsiiasy, janrlar básekesi», QR Memlekettik syilyǵynyń iegeri, jazýshy Tólen Ábdik «Jańa zamandaǵy qalamger taǵdyry» degen taqyryptardy qaýzady, al pýblitsist-saiasattanýshy Rasýl Jumaly «Ádebiet jáne ideologiia: memlekettiń róli» taqyrybynda óz oilarymen bólisti.
Onyń aitýynsha, ýaqyt ótken saiyn ádebiette zaman talabyna sai taqyryptar men keiipkerlerdiń erekshelikteri, ádister jáne taǵy basqalary ózgerýi múmkin. Degenmen, negizgi mindetinen aýytqymai ádebiet tarihtyń kez kelgen sátinde suranysqa ie bolyp qala bermek.
«Tiisinshe, 21 ǵasyrdyń ádebieti nemen erekshelinýi kerek? Ol qandai suraqtarǵa jaýap berýi kerek? 50-100 jyldan keiin qandai ádebietter oqylmaq? Erteńgi klassikter kim bolmaq? Ǵasyrlar boiy ádebiet adamnyń oiyn jetkizýshi, adaldyqqa úndeý jasaýshy jalǵyz platforma boldy desek artyq aitpaǵandyq», - dep atap ótti Rasýl Jumaly.
Degenmen, saiasattanýshy búginde ádebiettiń aǵartýshylyq, tárbielik máni burynǵydai aiqyn emes ekendigin de alǵa tartty. Onyń ornyn kóp jaǵdaida buqaralyq aqparat quraldary basyp kele jatyr degen oiymen de bólisti.
«Tiisinshe, jazýshylar men aqyndardy qoldaý tómendep kele jatqany taǵy bar. Sondyqtan bolar 20 ǵasyrdan búgingi zaman ádebietiniń aiyrmashylyǵy - jazýshylardyń yqpaly tómendedi. Sózsiz «avtoritet» sanalǵan kórkem sóz ielerine qatysty ulttyń ar-ojdany degen anyqtama burynǵydai estilmeidi. Hemingýei, Brodskii, Áýezov, Aitmatov, Gamzatov sekildi alyptar azaidy. Bul jaǵymdy qubylys pa, kerisinshe me, árkim ózi sheshsin», - dedi Rasýl Jumaly.
Saiasattanýshynyń paiymynsha, qazirgi zamanǵy ádebiettiń endigi ereksheligi - ýaqyttyń kúrt tyǵyzdalýy. Tiisinshe iri poemalar men kóptomdy romandar dáýiri birtindep ótip barady. Aldyńǵy shepke povester nemese áńgimelerge negizdelgen shyǵarmalar shyǵýda. Keibir jaǵdailarda klassikterdiń týyndylary qysqartylǵan nusqalarda shyǵyp júr.
Al mońǵoliialyq aqyn G. Aiýýrzana óz kezeginde: «Qazir bizdiń ýaqyt jarys kóliginiń jyldamdyǵymen zymyrap keledi. Sondyqtan da kóptegen dúnielerdiń, ásirese ádebiettiń ózgerýi bizdi tańǵaldyrýda. Qazir «álem ádebieti úderisteri», «zamanaýi ádebi janrlar», «jańa poeziia» týraly senimdilikpen eshnárse aita almaityn kúige tústik. Buryn kez kelgen ýniversitettiń professory osy taqyryptarǵa arnalǵan lektsiialaryn birneshe semestr boiy túk ózgertpei, dárisin bere beretin. Biraq qazirgi tendentsiia kún sanap ózgerip jatyr, janrlar turaqty anyqtamasynan ada qaldy. Qazirgi zamanǵy poeziiada qaisysy - óleń, qaisysy – bylshyl ekenin eshkim ajyratyp jatqan joq. Oqyrman talǵamnan, avtor stilden aiyryldy», - dep atap ótti.
Onyń aitýynsha, búginde janr burynǵy anyqtamasynda qaldy ma, joq pa degen másele týyndap otyr. «Bizde janr qalǵan joq. Biraq ony «joǵaltý» deýge kelmeidi. Óitkeni ádebiet janr degen qasań anyqtamalar sekildi túrli shekteýlerden arylyp, naǵyz úderiske ainaldy degen sóz. Sondyqtan endigi kezekte teoriia syn men ádebiettaný múldem basqa zertteý fokýsyn izdeitin shyǵar. Bul úderis búgin de jalǵasyp jatyr. Bul – qazirgi ádebiettiń eń mańyzdy transformatsiiasy», - dedi G. Aiýýrzana.
Belgili aqyn Meiirhan Aqdáýlet óz kezeginde qazirgi ádebietti damytýdaǵy «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasynyń mańyzyn atap ótti. «Biz búgin bilikke renjimiz, al keshegi keńes biligi tusynda jańbyr-jańbyrdyń arasynda júrip ádebietti ádemi kóterdik emes pe? Al búgin «rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyn barynsha paidalanaiyq. Sóitip, ádebiettiń jaýapkershiligin kúsheiteiik. Ádebietke daryndy jastar kele jatyr, birin bilsek, birin bilmeimiz. Sebebi, bir-birimizdi oqymaimyz, al bizge birinshi kezekte rýhani birlik, rýhani súienish kerek, árkim qolynan kelgenin jazsyn da halyqqa usynsyn. Basymyz bir, sózimiz salmaqty bolsa, kez kelgen patsha bizben sanasady», - dedi ol.
Sonymen qatar, jiyn sońynda qalamgerler jaryssózge túsip, túrli pikirlermen almasty. Qazaqstan jazýshylarymen qatar, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Ózbekstan, Latviia, Mońǵoliia, Moldova, Majarstan elderinen kelgen delegattar sóz sóiledi.
Forýmnyń ekinshi kúninde, iaǵni 21 qyrkúiekte «Hilton Garden Inn Astana» qonaqúiinde «Jańa zaman poeziiasy», «Jańa zaman prozasy», «Dramatýrgiianyń ózekti máseleleri», «Qazirgi zamanǵy aýdarma isiniń hal-ahýaly» syndy sektsiialarǵa bólingen qalamgerler Qazaqstandaǵy jáne basqa elderdegi úderistermen bólisip, kúrmeýi qiyn máselelerdi sheshý joldaryn birlesip izdedi.
