استانادا ەكٸ كٷن قاتارىنان دٷركٸرەپ ٶتكەن «قازٸرگٸ زامانعى سٶز ەنەرگيياسى» اتتى ەۋرازييالىق ەدەبي فورۋم دا ٶز مەرەسٸنە جەتتٸ. مۇنداي اۋقىمدى شارا 1973 جىلى جازۋشىلار وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتىدا ٶتكەن ازييا جەنە افريكا جازۋشىلارىنىڭ V كونفەرەنتسيياسىنان كەيٸن اراعا 45 جىل سالىپ ۇيىمداستىرىلعان-تىن. بۇل, ەرينە, جازۋشىلار وداعى مەن قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ تٸزە قوسا ەرەكەت ەتۋٸنٸڭ نەتيجەسٸ. فورۋم اياسىندا 50-دەن استام ەلدەن كەلگەن جٷزدەگەن قالامگەر قازاقستانعا تابان تٸرەپ, قازاق اقىن-جازۋشىلارىمەن ٷزەڭگٸ قاعىستىرا وتىرىپ, ەلەمنٸڭ ورتاق مەسەلەلەرٸن ورتاعا سالىپ, جان-جاقتى تالقىلادى.
ايتۋلى شارانىڭ العاشقى كٷنٸندە تەۋەلسٸزدٸك سارايىندا «ادامزات. شەكسٸزدٸك. مەڭگٸلٸك» تاقىرىبىندا ٷش بٶلٸمنەن تۇراتىن پلەنارلىق وتىرىس ٶتتٸ. وعان قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارما تٶراعاسى ۇلىقبەك ەسدەۋلەت مودەراتورلىق ەتٸپ, تٷرلٸ ەلدەردەن كەلگەن بەدەلدٸ قالامگەرلەر بايانداما جاسادى. اتاپ ايتار بولساق, پلەنارلىق وتىرىستىڭ «ەدەبيەت جەنە جاھاندىق مەسەلەلەر» دەپ اتالعان بٸرٸنشٸ بٶلٸمٸندە يران جازۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى حادي ساەدي كياساري «زاماناۋي ەدەبيەت: ٶركەنيەتتەر قاقتىعىسىنداعى ادام مەسەلەسٸ» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, قازٸرگٸ جاھاندانۋ زامانىنداعى ادام جانىنىڭ ٶزگەرٸستەرٸ مەن بۇلتارىستارى تۋرالى تۇششىمدى ويلارىمەن بٶلٸسسە, ەزٸربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەدەلدٸ جازۋشىسى يۋنۋس وعۋز «ەلەم قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەدەبيەتتٸڭ رٶلٸ», موڭعولييانىڭ بەلگٸلٸ اقىنى گۋن-ااجاۆىن ايۋۋرزانا «ەدەبيەت ترانسفورماتسيياسى, جانرلار بەسەكەسٸ», قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ, جازۋشى تٶلەن ەبدٸك «جاڭا زامانداعى قالامگەر تاعدىرى» دەگەن تاقىرىپتاردى قاۋزادى, ال پۋبليتسيست-ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى «ەدەبيەت جەنە يدەولوگييا: مەملەكەتتٸڭ رٶلٸ» تاقىرىبىندا ٶز ويلارىمەن بٶلٸستٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ۋاقىت ٶتكەن سايىن ەدەبيەتتە زامان تالابىنا ساي تاقىرىپتار مەن كەيٸپكەرلەردٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ, ەدٸستەر جەنە تاعى باسقالارى ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن. دەگەنمەن, نەگٸزگٸ مٸندەتٸنەن اۋىتقىماي ەدەبيەت تاريحتىڭ كەز كەلگەن سەتٸندە سۇرانىسقا يە بولىپ قالا بەرمەك.
«تيٸسٸنشە, 21 عاسىردىڭ ەدەبيەتٸ نەمەن ەرەكشەلٸنۋٸ كەرەك? ول قانداي سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك? 50-100 جىلدان كەيٸن قانداي ەدەبيەتتەر وقىلماق? ەرتەڭگٸ كلاسسيكتەر كٸم بولماق? عاسىرلار بويى ەدەبيەت ادامنىڭ ويىن جەتكٸزۋشٸ, ادالدىققا ٷندەۋ جاساۋشى جالعىز پلاتفورما بولدى دەسەك ارتىق ايتپاعاندىق», - دەپ اتاپ ٶتتٸ راسۋل جۇمالى.
دەگەنمەن, ساياساتتانۋشى بٷگٸندە ەدەبيەتتٸڭ اعارتۋشىلىق, تەربيەلٸك مەنٸ بۇرىنعىداي ايقىن ەمەس ەكەندٸگٸن دە العا تارتتى. ونىڭ ورنىن كٶپ جاعدايدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى باسىپ كەلە جاتىر دەگەن ويىمەن دە بٶلٸستٸ.
«تيٸسٸنشە, جازۋشىلار مەن اقىنداردى قولداۋ تٶمەندەپ كەلە جاتقانى تاعى بار. سوندىقتان بولار 20 عاسىردان بٷگٸنگٸ زامان ەدەبيەتٸنٸڭ ايىرماشىلىعى - جازۋشىلاردىڭ ىقپالى تٶمەندەدٸ. سٶزسٸز «اۆتوريتەت» سانالعان كٶركەم سٶز يەلەرٸنە قاتىستى ۇلتتىڭ ار-وجدانى دەگەن انىقتاما بۇرىنعىداي ەستٸلمەيدٸ. حەمينگۋەي, برودسكيي, ەۋەزوۆ, ايتماتوۆ, گامزاتوۆ سەكٸلدٸ الىپتار ازايدى. بۇل جاعىمدى قۇبىلىس پا, كەرٸسٸنشە مە, ەركٸم ٶزٸ شەشسٸن», - دەدٸ راسۋل جۇمالى.
ساياساتتانۋشىنىڭ پايىمىنشا, قازٸرگٸ زامانعى ەدەبيەتتٸڭ ەندٸگٸ ەرەكشەلٸگٸ - ۋاقىتتىڭ كٷرت تىعىزدالۋى. تيٸسٸنشە ٸرٸ پوەمالار مەن كٶپتومدى روماندار دەۋٸرٸ بٸرتٸندەپ ٶتٸپ بارادى. الدىڭعى شەپكە پوۆەستەر نەمەسە ەڭگٸمەلەرگە نەگٸزدەلگەن شىعارمالار شىعۋدا. كەيبٸر جاعدايلاردا كلاسسيكتەردٸڭ تۋىندىلارى قىسقارتىلعان نۇسقالاردا شىعىپ جٷر.
ال موڭعولييالىق اقىن گ. ايۋۋرزانا ٶز كەزەگٸندە: «قازٸر بٸزدٸڭ ۋاقىت جارىس كٶلٸگٸنٸڭ جىلدامدىعىمەن زىمىراپ كەلەدٸ. سوندىقتان دا كٶپتەگەن دٷنيەلەردٸڭ, ەسٸرەسە ەدەبيەتتٸڭ ٶزگەرۋٸ بٸزدٸ تاڭعالدىرۋدا. قازٸر «ەلەم ەدەبيەتٸ ٷدەرٸستەرٸ», «زاماناۋي ەدەبي جانرلار», «جاڭا پوەزييا» تۋرالى سەنٸمدٸلٸكپەن ەشنەرسە ايتا المايتىن كٷيگە تٷستٸك. بۇرىن كەز كەلگەن ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ پروفەسسورى وسى تاقىرىپتارعا ارنالعان لەكتسييالارىن بٸرنەشە سەمەستر بويى تٷك ٶزگەرتپەي, دەرٸسٸن بەرە بەرەتٸن. بٸراق قازٸرگٸ تەندەنتسييا كٷن ساناپ ٶزگەرٸپ جاتىر, جانرلار تۇراقتى انىقتاماسىنان ادا قالدى. قازٸرگٸ زامانعى پوەزييادا قايسىسى - ٶلەڭ, قايسىسى – بىلشىل ەكەنٸن ەشكٸم اجىراتىپ جاتقان جوق. وقىرمان تالعامنان, اۆتور ستيلدەن ايىرىلدى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە جانر بۇرىنعى انىقتاماسىندا قالدى ما, جوق پا دەگەن مەسەلە تۋىنداپ وتىر. «بٸزدە جانر قالعان جوق. بٸراق ونى «جوعالتۋ» دەۋگە كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ ەدەبيەت جانر دەگەن قاساڭ انىقتامالار سەكٸلدٸ تٷرلٸ شەكتەۋلەردەن ارىلىپ, ناعىز ٷدەرٸسكە اينالدى دەگەن سٶز. سوندىقتان ەندٸگٸ كەزەكتە تەورييا سىن مەن ەدەبيەتتانۋ مٷلدەم باسقا زەرتتەۋ فوكۋسىن ٸزدەيتٸن شىعار. بۇل ٷدەرٸس بٷگٸن دە جالعاسىپ جاتىر. بۇل – قازٸرگٸ ەدەبيەتتٸڭ ەڭ ماڭىزدى ترانسفورماتسيياسى», - دەدٸ گ. ايۋۋرزانا.
بەلگٸلٸ اقىن مەيٸرحان اقدەۋلەت ٶز كەزەگٸندە قازٸرگٸ ەدەبيەتتٸ دامىتۋداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. «بٸز بٷگٸن بيلٸككە رەنجيمٸز, ال كەشەگٸ كەڭەس بيلٸگٸ تۇسىندا جاڭبىر-جاڭبىردىڭ اراسىندا جٷرٸپ ەدەبيەتتٸ ەدەمٸ كٶتەردٸك ەمەس پە? ال بٷگٸن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن بارىنشا پايدالانايىق. سٶيتٸپ, ەدەبيەتتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتەيٸك. ەدەبيەتكە دارىندى جاستار كەلە جاتىر, بٸرٸن بٸلسەك, بٸرٸن بٸلمەيمٸز. سەبەبٸ, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ وقىمايمىز, ال بٸزگە بٸرٸنشٸ كەزەكتە رۋحاني بٸرلٸك, رۋحاني سٷيەنٸش كەرەك, ەركٸم قولىنان كەلگەنٸن جازسىن دا حالىققا ۇسىنسىن. باسىمىز بٸر, سٶزٸمٸز سالماقتى بولسا, كەز كەلگەن پاتشا بٸزبەن ساناسادى», - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار, جيىن سوڭىندا قالامگەرلەر جارىسسٶزگە تٷسٸپ, تٷرلٸ پٸكٸرلەرمەن الماستى. قازاقستان جازۋشىلارىمەن قاتار, قىرعىزستان, تەجٸكستان, ٶزبەكستان, لاتۆييا, موڭعولييا, مولدوۆا, ماجارستان ەلدەرٸنەن كەلگەن دەلەگاتتار سٶز سٶيلەدٸ.
فورۋمنىڭ ەكٸنشٸ كٷنٸندە, ياعني 21 قىركٷيەكتە «Hilton Garden Inn Astana» قوناقٷيٸندە «جاڭا زامان پوەزيياسى», «جاڭا زامان پروزاسى», «دراماتۋرگييانىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ», «قازٸرگٸ زامانعى اۋدارما ٸسٸنٸڭ حال-احۋالى» سىندى سەكتسييالارعا بٶلٸنگەن قالامگەرلەر قازاقستانداعى جەنە باسقا ەلدەردەگٸ ٷدەرٸستەرمەن بٶلٸسٸپ, كٷرمەۋٸ قيىن مەسەلەلەردٸ شەشۋ جولدارىن بٸرلەسٸپ ٸزدەدٸ.
