Nur-Sultanda burynǵy Densaýlyq saqtaý ministri Eljan Birtanovtyń ústinen qozǵalǵan qylmystyq is boiynsha Saryarqa aýdanynyń № 2 sotynyń kezekti otyrysy ótti, dep habarlaidy Ulysmedia.kz.
Úshinshi prokýror
Memlekettik aiyptaý otyrysqa úshinshi prokýror Rahimovty tartqysy keldi, ol is materialdaryn tek 14 shildede zerttei bastaǵan.
"Aiyptaýdy kúsheitýge májbúr bolǵanyna qarap prokýratýranyń pozitsiiasy óte álsiz degen oi qalyptasady", – dedi Eljan Birtanov.
Qorǵaýshy tarap sottan qala prokýrory Rahimovty shettetýdi talap etti.
"Nelikten prokýrorlardyń sany kóbeidi, olardyń sany kóbeietini jóninde jazbasha qujattar qaida? Prokýror Rahimov bir apta buryn ǵana ispen tanysa bastady, ol memlekettik aiyptaýdy qalai júrgizbek?", - dedi advokattar sýdiaǵa.
Bul rette, olardyń aitýynsha, memlekettik aiyptaýdyń, eger bul protsessýaldyq prokýrorlardy aýystyrýmen bailanysty bolmasa, sot talqylaýy protsesinde jańa prokýrordy iske qosýǵa quqyǵy joq.
Birtanov istiń barlyq materialymen tanysý úshin oǵan jarty jyl qajet bolǵanyn atap ótip, Rahimovtan 14 shildeden bastap qansha qujat zerttegenin surady. Qalalyq prokýror bul suraqqa jaýap bere almady. Al protsessýaldyq prokýror Baýyrjan Shekenov memlekettik aiyptaýshylarǵa suraqtar qoiylmaitynyn aitty.
"Prokýror bul sotqa Qylmystyq-protsestik kodekske, Konstitýtsiiaǵa sáikes emes, basshylyqtyń tapsyrmasy boiynsha qatysatynyn málimdedi, demek, memlekettik aiyptaý joǵary basshylyqtyń nusqaýy boiynsha áreket ete me? Is materialdarymen tanyspastan, ol basshylyqtyń tapsyrmasy boiynsha aiyptaýdy qoldamaq pa?", - dedi Birtanovtyń burynǵy orynbasary Oljas Ábishev.
Sondai-aq, ol is qaǵaz formatynda júrgizilip jatqanyn, elektrondyq nusqasy joq ekenin atap ótti.
"Ol is materialdaryn qalai zertteidi – sot ǵimaratynda tańerteńnen keshke deiin otyra ma? Bul - barlyq normalardy buzý, zańsyzdyqqa jol ashyp otyrsyzdar", – dedi Ábishev.
Nátijesinde sot Rahimovty búgingi otyrystan shettetý týraly sheshim shyǵardy jáne memlekettik aiyptaýdan kelesi joly iske jańa prokýrorlardy qosý týraly qujattardy usynýdy surady.
Ábishevtiń azaptalýy
Eljan Birtanovtyń eks-orynbasary 2020 jyldyń tamyzynan bastap Qarjy monitoringi agenttiginiń qyzmetkeri Keńes Aslan tarapynan jasalǵan azaptaýlar jaily aitty. Aitýynsha, Aslan kináni óz moinyńa almasań, 12 jylǵa túrmege jabamyn dep qorqytqan.
"Keńes Aslan meni óziniń kabinetinde úsh saǵat boiy bopsalady: "Eger qazir moiyndasań, bir saǵattan keiin úiqamaqqa jiberemiz" dedi. Bul faktiler – barlyq qazaqstandyqtardyń betine túkirýmen teń. Internette BQO boiynsha Ekonomikalyq tergeý departamenti basshysynyń orynbasary qyzmetinde júrgende Keńes Aslannyń IIM qyzmetkerlerin uryp-soqqan videosy bar", - dedi ol.
Azaptaýǵa jáne eks-vitse-ministr men onyń otbasynyń ómirine qaýip tóndirýge qatysty bes aryz bolǵan. Protsessýaldyq prokýror Tólegen Jarasbaevtyń aitýynsha, sýdianyń nusqaýy boiynsha azaptaý týraly aryz Antikorǵa joldanǵan, olar óz kezeginde Qarjylyq monitoring agenttigine jibergen. Olar azaptaý qoldanylǵanyn dáleldeitin eshqandai aiǵaq tabylmaǵandyqtan aryzdyń kúshi joiylǵanyn málimdegen.
Burynǵy vitse-ministr oǵan eshkim qońyraý shalmaǵanyn jáne aryzdar boiynsha jaýap almaǵanyn, eshqandai tergeý júrgizilmegenin jetkizdi.
Sýdia fizikalyq qysym qalai jasalǵanyn suraǵanda Ábishev tergeý izoliatorynda bolǵan úsh ai ishinde oǵan túrli qolaisyzdyqtar kórsetilgenin aitty.
"Olar matrastyń astyna esirtki, sim-kartany salyp jiberýge tyrysty. Apta saiyn qamaý kamerasyn aýystyryp, kisi óltirýshilerge, nashaqorlarǵa – aýyr qylmysy úshin sottalǵandarǵa jiberetin", – deidi ol.
Sonymen qatar, burynǵy vitse-ministrdiń aitýynsha, Aslan oǵan poshta men telefon parolin berýdi suraǵan. Keiinirek tergeý áreketteri aiasynda Qarjylyq monitoring agenttiginiń qyzmetkeri Ábishevtiń telefon parolin ózgertkeni dáleldendi.
2022 jyldyń 19 naýryzynda burynǵy vitse-ministr “Qaitadan qamatamyn” degen mátini bar habarlama alǵan. Ábishev atalǵan habarlamanyń skrinshotyn usynýǵa ýáde berdi.
"Bul kimniń nómiri ekenin, nege maǵan jazatynyn anyqtasańyzdar", – dedi ol tergeýshilerge.
Qorǵaýshy tarap Stambul hattamasynyń buzylǵanyn atap ótti (azaptaýdy jáne qatygez qarym-qatynastyń basqa da túrlerin tiimdi tergeý jáne qujattaý jónindegi nusqaýlyq). Advokat Bas prokýrordyń jeke qabyldaýyn surady, biraq jaýap ala almady.
"Nelikten Bas prokýratýra mundai ótinishterdi alyp, tómengi organdarǵa jiberedi? Anyqtaý ádisteri bizdiń quqyq qorǵaý júiemiz keńestik quqyq qorǵaý júiesiniń urpaǵy ekenin anyq kórsetedi, mundai qarqynmen patshalyq basqarý júiesine de jetýimiz ǵajap emes. Negizdelgen barlyq shaǵymdar qabyldanbaidy. Biz eshkimdi óltirmedik, aqsha urlamadyq. Múmkin óz ókilettikterimizdi asyra paidalanǵan bolarmyz, biraq munyń qandai maqsatpen jasalǵanyn anyqtaý kerek", – dedi Birtanov.
Advokattar Ábishevtiń málimdemelerin tekserý is júzinde júrgizilmegenin jáne boljaldy tekserý týraly qorytyndy berýdi suraǵanyn atap ótti. Qorǵaýshy tarap osy otyrys barysynda azaptaýlar týraly barlyq qujattardy joiý qajettigi týraly ótinish berdi, óitkeni advokattardyń pikirinshe, keiingi otyrystarda prokýrorlar retroaktivti túrde rásimdelgen qujattardy usyna alady. Sondai-aq, qorǵaýshy tarap Ábishevtiń azaptalýyna qatysy bar azamattardy jaýapqa tartý týraly ótinish berdi.
"Prokýratýra sotqa deiingi tergeýdi uiymdastyrýy kerek edi. Olai bolmaǵan jaǵdaida, bul quqyq buzýshylyq – qylmysty jasyrý, ol úshin jaza qoldanylýy kerek. Ábishevti azaptaý isi – Ericsson Nikola Tesla alaiaqtyq isi siiaqty platformalyq istiń ajyramas bóligi. Munyń bári bir is", – dep málimdedi qoǵamdyq qorǵaýshy Erjan Birtan.
Sot eks-vitse-ministrdiń azaptaý týraly aryzdaryn qaita tekserýdi taǵaiyndady jáne materialdardy 23 tamyzǵa deiin usynýdy surady. Qorǵaýshy tarap óz kezeginde sot talqylaýynan 23 tamyzǵa deiin úzilis surady.
