Tarihtan málim, qai qoǵamda da jastar saiasaty nazardan tys qalǵan emes. Bul - durys ta. Bizdiń elimizde 5 millionǵa jýyq adam jastar bop eseptelinedi eken. Bul - Jer betindegi shaǵyn bir memlekettiń halqynyń sanymen birdei degen sóz. Tek keleshek qazaqstandyqtardyń mańdaiyna biz kórgen aýmaly-tókpeli, ótpeli-ketpeli kezeńder jazylmaǵai-daǵy. Eldiń amandyǵy, jurttyń tynyshtyǵy sol jastarǵa bailanysty.
Túsingen adamǵa, Elbasymyz búgingi sózinde tek jarqyn bolashaq týraly ǵana emes, sonymen qatar jaýapkershilik týraly da aitty. Árbir qazaq - Qazaqstan úshin jaýapty. Árbir jas onyń "Qazaqstannan basqa Otany joǵyn" ár kún saiyn, ár saǵat saiyn sezinýi tiis. Qazaqtyń Otany - Qazaqstan ǵana. Ol - bireý. Basqa Otan joq. Shyǵarmashylyq jastar úshin barlyq jaǵdai jasalǵan. Mundai mamyrajai zaman buryn sońdy bolǵan emes. Endi osy sózdiń mánin taratyp aityp kóreiin.
Biz ósken keshegi Keńes Úkimeti kezeńinde shyǵarma jazý qandai qiyn bolsa, jazǵan dúnieńdi jaryqqa shyǵarý odan áldeneshe ese qiyn bolǵanyn aitsaq, búgingi jastarǵa ol ertegidei bop kórinýi múmkin. Búkil Qazaqstanda qazaqsha óleń basatyn eki-aq gazet boldy, olar “Leninshil jas” pen “Qazaq ádebieti” edi. Ózge basylymdar tili qazaqsha bolǵanmen, dili ardaqty kommýnistik partiia men aiaýly komsomoldyń sóziń sóileýmen-aq kúnderin ótkizetin. Zań solai boldy, zaman solai boldy. “Juldyz” jýrnaly aǵa býynyń roman, povesterin jariialaýdyn bosamady. Eki aida bir shyǵatyn “Jalyn” almanaǵy jastardy jariialap úlgermeitin. Eger jas aqyn respýblikalyq basylymda jylyna bir, ne eki ret jariialansa, malaqaiyn aspanǵa atyp qýanatyn. Al, búgingidei topyrlatyp ai saiyn bir toptamasyn jaryqqa shyǵarý degen baqyt eshkimniń de peshenesine jazylmady.
Egemendik alǵaly qazaqsha shyǵatyn qanshama basylym paida boldy? Mundai “molshylyq” buryn-sońdy bolmady deitinimiz sodan. Bul - bir. Ekinshiden, Siz jan-jaǵyńyzǵa kóz salyp qarańyz, kórshi respýblikalardaǵy kórkem ádebietke degen kózqaras qandai, olarda qandai ahýal qalyptasyp otyr? Bul - informatsiialar tasqynynyń zamany, áleýmettik jeliler dáýreni, ony bilý qiyn emes.
Búgingi Qazaqstandaǵydai erkindik esh jerde joq. Kórkem ádebiettiń taralaýyn áleýmettik mańyzy bar ádebietter retinde memleket qarjysymen qamtamasyz etip otyrǵan jalǵyz memleket Qazaqstan ǵana. Qazaqtyń jas qalamgeri kitap shyǵarý úshin keshegi zamandaǵydai jyldar boiy kezek kútý degenniń ne ekenin bilmeidi, kórshi memleketterdegidei jazǵan kitabyn jaryqqa shyǵarý úshin ár mekemeni bir syǵalap, bai-baǵlandarǵa suramsaqtanyp, qarjy-qarajat izdep tabanynan tozbaidy, tipti baspany da qajet etpeidi. Búgin jazǵan dúniesi siiasy keppei jatyp erteń baspasózde jariialanady, araǵa jyl salmai kitap bop shyǵady. Berilip jatqan syilyqtardyń esep-qisaby joq. Qazir laýreat emes jastardy sirek kezdestresiz. Olardyń kóbi osylai bolýy qalyptaǵy jaǵdai dep túsinedi. Buǵan Úkimettik jáne Úkimettik emes uiymdar qarjylandyryp jatatyn múshárailar me jarystardy qosyńyz. Sodan kelip kóp jaǵdaida sapa quridy. Keibir jastardyń kitap sany Á. Nurpeiisov, T. Ábdikov, D. Isabekovtardyń kitaptarynan kóp. Tólende kóp bolsa, alty-jeti kitap bar, al álgi “tolyspaǵan Tolstoi, shala Shekspirlerdiń” (M. Áýezov) aldy on bes kitap shyǵaryp úlgergen. Bizdiń ádebiet qazir "san bolsa, sapa da bolady" degen jańsaq printsippen damyp (eger damyǵany ras bolsa) keledi. “Joq, áýeli sapa kerek!” degen zamanǵa da kelermiz. Munyń bárin nege aityp otyrmyz? "Qolda bar altynnyń qadyrin bileiik" degendi qaitalap aitqymyz keledi. Biz jastarǵa suraǵan erkindiginiń bárin berdik, biraq bul olarǵa nashar jazý erkindigi, betimen ketý, erinshektik, beker mal shashpaqtyq, dańǵoilyq ta qosa berildi degen sóz bolmasyn.
Jastar jylynda basty ózgerister men betburystardy jastardyń ózderinen kútemiz!
Esenǵali Raýshanov, aqyn,
Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik syilyǵynyń iegeri
