QR Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáleýlettiń «Qandai kitap oqyp jatyrsyz?» chellendj-estafetasyna kúne keshe ǵana El prezidenti Qasym-Jomart Toqaev ún qosyp, karantin kezinde oqýǵa otyz kitap usynǵan edi.
«Shyn máninde, kitap oqý – rýhani kemeldenýdiń kózi desem artyq emes. Qazirgi ýaqyt – sekýnd saiyn jańarǵan aqparat zamany. Jalǵan derektiń, shyndyqqa janaspaityn qaýesetterdiń de tez tarap jatqanyn kórip otyrmyz. Sondyqtan, mundai jaǵdaiǵa meilinshe jol bermeý úshin altyn ýaqytymyzdy osyndai paidaly isterge jumsaǵanymyz jón», - dep jazdy Toqaev.
Óz kezeginde, Prezident bul estafetany barsha qazaqstandyqtarǵa joldaitynyn aitqan. Al búgin «Qandai kitap oqyp jatyrsyz?» estafetasyn aqyn, Memlekettik syilyqtyń laýreaty Esanǵali Raýshanov jalǵap otyr.
***
Bir ráýaiatta ejelgi grek dramatýrgi Evripidten, taǵy bir shejirede ispan jazýshysy Servantestiń «Don Kihotynan» qaldy deituǵyn qanatty sóz «Siz maǵan dosyńyzdyń kim ekenin aityńyz, men sizdiń kim ekenińizdi aityp bereiin» deidi. Qalamger qaýymnyń birinshi dosy, álbette kitap. Basqasha bolýy múmkin de emes. Sondyqtan kitapty qadirlegen adamnyń qai-qaisysy da bizge tonnyń ishki baýyndai jaqyn. Elimizdiń Prezidenti Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev osy qyzmetke kelgende áýeli qalamger qaýym qýanǵany belgili. Jazýshynyń balasy kózin ashqannan kitap kóredi, ol tái-tái basqannan kitaptyń arasynda ósedi, úi ishi tańǵy asqa jinalǵannan bastap, keshki shái kezinde de kitap týraly, jazýshylar týraly, ziialy qaýym jaily áńgime estip ósedi, qalamgerdiń úiinde bala-shaǵanyń kózinshe aqsha, ataq, bailyq, kek qaitarý, ese jibermeý, qarpyp qalý, tartyp alý degen sekildi dúneaýi sózder aitylmaidy. Aitylsa, ol jazýshy emes. «Uiada ne kórseń – ushqanda sony ilesiń» deidi qazaq, taǵy aitady «ata kórgen oq jonar» dep. Jazýshynyń balasy jazýshy bolýy shart emes, jaman adam bolmaýy shart. Mine, biz sol úshin qýandyq. Qazaqstan Jazýshylyr Odaǵy basshysy, kórnekti aqyn, memleket jáne qoǵam qairatkeri Ulyqbek Esdaýletov «Qandai kitap oqyp jatyrsyz?» chellendj estafetasyn elimizdiń Prezidenti Qasym-Jomart Kemelulyna usynǵanda (bul óte oryndy usynys boldy dep sanaimyz) biz, basqa jazýshylar demimizdi ishke tartyp ne der eken dep kúttik. Búgin Prezidentimizdiń jaýabyn oqyp «Týsań tý!» dep qýanyp otyrǵan jónimiz bar. Q.K.Toqaev myrza ziialy qaýymmen diologqa daiyn ekenin birinshi kúnnen-aq tanytyp keledi. Bizdiń Jazýshylar Odaǵynyń sońǵy shirek ǵasyrda azyp-tozyp ketken ǵimaratyn jóndeý, talantty qalamgerlerimizge shyǵarmashylyqpen alańsyz ainalysý úshin arnaýly stipendiialar taǵaiyndaý, jalpy rýhani álemdi memlekettik qamqorlyqqa alý jónindegi usynystarymyzdyń qai-qaisy da jerde qalǵan joq. Oqyǵan kitaptarynyń basynda hakim Abai turǵany qandai ǵanibet! Qadyr aqyn aitpaqshy «ózge tildiń bárin bilip, óz tilin qurmettegeni» netken jarasymdylyq! Buǵan deiin onyń Muhtar Áýezovtiń qazaqtyń «Jazýshy» baspasynan jaryq kórgen «Abai joly» epopeiasyn qaita oqyp jatqanyn estip qýanyp edik. Kitaptyń bir aty – halyq. Qai zamanda da jaqsy patshalar buharadan qashpaǵan. Budan shyǵady, demek kitap kim-kimniń de jan dosy bolýǵa kerek eken. Dushpandy alystan emes, óz mańynan izdeýdiń ornyna halyqtyń arasynan, ziialylar tobynan izdep qara basqan qansha húkimdarlar ótti bul dúnieden. Ziialy kisi qai kezde de – ziialy. Ziialylyq ótpeli, ókpek statýs emes, ol – Hemingýeidiń sózimen aitsaq, «máńgi tarqamas merekeń». Ekonomikalyq daǵdarys, ekologiialyq daǵdarys, finans qarjy-qarajat tyǵyryǵy bastalǵaly kóp bolǵan joq. Al rýhani karantin daǵdarys bastalǵaly she? Jan dúniemizdi pandemiia jailap alǵaly she? Bizge jetpei júrgen ne nárse, qarjy-qarajat pa, joq ziialylyq pa? Basqany bylai qoiǵanda eń las dúnie bop sanalatyn saiasattyń ózinde ziialylyq ústemdik etpese, tobyrǵa ainalamyz. Tobyrǵa ainalýdyń sál-aq aldynda turǵan el qanshama Jer jetinde?!
Qazaq o bastan Qudai Taǵala baǵyn artyq jaratqan halyq qoi, bulǵaqtyń ne túrin bastan ótkersek te birligimiz joǵalǵan joq. Biz birgemiz! «Kóppen kórgen uly toi», myna qiynshylyq ta erteń artta qalady. Álemge áigili ataqty bir telearnanyń málimeti boiynsha byltyr halyqtyń 47 paiyzy bir de-bir kitap oqymaǵan. Biraq áleýmettik saýalnamalar atalmysh telearnany ótken bir aida 8 million halyq kórgenin jazýda. Asyly aýyrtpalyq eldi biriktiredi, jaqyndastyrady. Qasym-Jomart Kemelulynyń aldynda orasan úlken ister tur. Abai aitady: «Adamnyń adamshylyǵy isti bastaǵanynan bilinedi...» dep. Ótken bir jylda qanshama igi istiń basy qaiyryldy?! El Taza adamǵa senedi jáne soǵan eredi. Basqasha bolmaitynyn san márte kózimiz kórip kele jatqan joq pa, aǵaiyn?! Endi sheginerge jol joq ekenin halyq kórip otyr, baqylap, qadaǵalap otyr. Biz bul týraly, buiyrsa, áli de aitatyn bolamyz. Óz basym qazaqty jarqyn kúnder, jaqsy jyldar kútip turǵanyna imanymdai senemin jáne sizderdiń de senýlerińizdi qalar edim.
Dástúr boiynsha men de bireýge estafeta usynýym kerek eken. Jáne «ne kitap oqyǵanyńyzdy aitsańyz, tipti jaqsy» deidi. Biraq meniń olai etkim joq. Meniń kitap oqityn qazaq ekenim ekibastan belgili bolar, ol meniń mamandyǵym, arym uiatym, jutar aýa, dám tuzym. «Barshańyzǵa bir sálem» demekshi, kitap oqý jalpy qazaqtyń ádetine ainalsa deimin. Barshamyzdyń, barlyq kezde!
Esenǵali Raýshanov,
aqyn, QR Memlekettik syilyǵynyń laýreaty.
