قر جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى ۇلىقبەك ەسدەلەۋلەتتٸڭ «قانداي كٸتاپ وقىپ جاتىرسىز?» چەللەندج-ەستافەتاسىنا كٷنە كەشە عانا ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷن قوسىپ, كارانتين كەزٸندە وقۋعا وتىز كٸتاپ ۇسىنعان ەدٸ.
«شىن مەنٸندە, كٸتاپ وقۋ – رۋحاني كەمەلدەنۋدٸڭ كٶزٸ دەسەم ارتىق ەمەس. قازٸرگٸ ۋاقىت – سەكۋند سايىن جاڭارعان اقپارات زامانى. جالعان دەرەكتٸڭ, شىندىققا جاناسپايتىن قاۋەسەتتەردٸڭ دە تەز تاراپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. سوندىقتان, مۇنداي جاعدايعا مەيلٸنشە جول بەرمەۋ ٷشٸن التىن ۋاقىتىمىزدى وسىنداي پايدالى ٸستەرگە جۇمساعانىمىز جٶن», - دەپ جازدى توقاەۆ.
ٶز كەزەگٸندە, پرەزيدەنت بۇل ەستافەتانى بارشا قازاقستاندىقتارعا جولدايتىنىن ايتقان. ال بٷگٸن «قانداي كٸتاپ وقىپ جاتىرسىز?» ەستافەتاسىن اقىن, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ەسانعالي راۋشانوۆ جالعاپ وتىر.
***
بٸر رەۋاياتتا ەجەلگٸ گرەك دراماتۋرگٸ ەۆريپيدتەن, تاعى بٸر شەجٸرەدە يسپان جازۋشىسى سەرۆانتەستٸڭ «دون كيحوتىنان» قالدى دەيتۇعىن قاناتتى سٶز «سٸز ماعان دوسىڭىزدىڭ كٸم ەكەنٸن ايتىڭىز, مەن سٸزدٸڭ كٸم ەكەنٸڭٸزدٸ ايتىپ بەرەيٸن» دەيدٸ. قالامگەر قاۋىمنىڭ بٸرٸنشٸ دوسى, ەلبەتتە كٸتاپ. باسقاشا بولۋى مٷمكٸن دە ەمەس. سوندىقتان كٸتاپتى قادٸرلەگەن ادامنىڭ قاي-قايسىسى دا بٸزگە توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي جاقىن. ەلٸمٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ وسى قىزمەتكە كەلگەندە ەۋەلٸ قالامگەر قاۋىم قۋانعانى بەلگٸلٸ. جازۋشىنىڭ بالاسى كٶزٸن اشقاننان كٸتاپ كٶرەدٸ, ول تەي-تەي باسقاننان كٸتاپتىڭ اراسىندا ٶسەدٸ, ٷي ٸشٸ تاڭعى اسقا جينالعاننان باستاپ, كەشكٸ شەي كەزٸندە دە كٸتاپ تۋرالى, جازۋشىلار تۋرالى, زييالى قاۋىم جايلى ەڭگٸمە ەستٸپ ٶسەدٸ, قالامگەردٸڭ ٷيٸندە بالا-شاعانىڭ كٶزٸنشە اقشا, اتاق, بايلىق, كەك قايتارۋ, ەسە جٸبەرمەۋ, قارپىپ قالۋ, تارتىپ الۋ دەگەن سەكٸلدٸ دٷنەاۋي سٶزدەر ايتىلمايدى. ايتىلسا, ول جازۋشى ەمەس. «ۇيادا نە كٶرسەڭ – ۇشقاندا سونى ٸلەسٸڭ» دەيدٸ قازاق, تاعى ايتادى «اتا كٶرگەن وق جونار» دەپ. جازۋشىنىڭ بالاسى جازۋشى بولۋى شارت ەمەس, جامان ادام بولماۋى شارت. مٸنە, بٸز سول ٷشٸن قۋاندىق. قازاقستان جازۋشىلىر وداعى باسشىسى, كٶرنەكتٸ اقىن, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆ «قانداي كٸتاپ وقىپ جاتىرسىز?» چەللەندج ەستافەتاسىن ەلٸمٸزدٸڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنا ۇسىنعاندا (بۇل ٶتە ورىندى ۇسىنىس بولدى دەپ سانايمىز) بٸز, باسقا جازۋشىلار دەمٸمٸزدٸ ٸشكە تارتىپ نە دەر ەكەن دەپ كٷتتٸك. بٷگٸن پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ جاۋابىن وقىپ «تۋساڭ تۋ!» دەپ قۋانىپ وتىرعان جٶنٸمٸز بار. ق.ك.توقاەۆ مىرزا زييالى قاۋىممەن ديولوگقا دايىن ەكەنٸن بٸرٸنشٸ كٷننەن-اق تانىتىپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ جازۋشىلار وداعىنىڭ سوڭعى شيرەك عاسىردا ازىپ-توزىپ كەتكەن عيماراتىن جٶندەۋ, تالانتتى قالامگەرلەرٸمٸزگە شىعارماشىلىقپەن الاڭسىز اينالىسۋ ٷشٸن ارناۋلى ستيپەندييالار تاعايىنداۋ, جالپى رۋحاني ەلەمدٸ مەملەكەتتٸك قامقورلىققا الۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستارىمىزدىڭ قاي-قايسى دا جەردە قالعان جوق. وقىعان كٸتاپتارىنىڭ باسىندا حاكٸم اباي تۇرعانى قانداي عانيبەت! قادىر اقىن ايتپاقشى «ٶزگە تٸلدٸڭ بەرٸن بٸلٸپ, ٶز تٸلٸن قۇرمەتتەگەنٸ» نەتكەن جاراسىمدىلىق! بۇعان دەيٸن ونىڭ مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ قازاقتىڭ «جازۋشى» باسپاسىنان جارىق كٶرگەن «اباي جولى» ەپوپەياسىن قايتا وقىپ جاتقانىن ەستٸپ قۋانىپ ەدٸك. كٸتاپتىڭ بٸر اتى – حالىق. قاي زاماندا دا جاقسى پاتشالار بۇحارادان قاشپاعان. بۇدان شىعادى, دەمەك كٸتاپ كٸم-كٸمنٸڭ دە جان دوسى بولۋعا كەرەك ەكەن. دۇشپاندى الىستان ەمەس, ٶز ماڭىنان ٸزدەۋدٸڭ ورنىنا حالىقتىڭ اراسىنان, زييالىلار توبىنان ٸزدەپ قارا باسقان قانشا حٷكٸمدارلار ٶتتٸ بۇل دٷنيەدەن. زييالى كٸسٸ قاي كەزدە دە – زييالى. زييالىلىق ٶتپەلٸ, ٶكپەك ستاتۋس ەمەس, ول – حەمينگۋەيدٸڭ سٶزٸمەن ايتساق, «مەڭگٸ تارقاماس مەرەكەڭ». ەكونوميكالىق داعدارىس, ەكولوگييالىق داعدارىس, فينانس قارجى-قاراجات تىعىرىعى باستالعالى كٶپ بولعان جوق. ال رۋحاني كارانتين داعدارىس باستالعالى شە? جان دٷنيەمٸزدٸ پاندەمييا جايلاپ العالى شە? بٸزگە جەتپەي جٷرگەن نە نەرسە, قارجى-قاراجات پا, جوق زييالىلىق پا? باسقانى بىلاي قويعاندا ەڭ لاس دٷنيە بوپ سانالاتىن ساياساتتىڭ ٶزٸندە زييالىلىق ٷستەمدٸك ەتپەسە, توبىرعا اينالامىز. توبىرعا اينالۋدىڭ سەل-اق الدىندا تۇرعان ەل قانشاما جەر جەتٸندە?!
قازاق و باستان قۇداي تاعالا باعىن ارتىق جاراتقان حالىق قوي, بۇلعاقتىڭ نە تٷرٸن باستان ٶتكەرسەك تە بٸرلٸگٸمٸز جوعالعان جوق. بٸز بٸرگەمٸز! «كٶپپەن كٶرگەن ۇلى توي», مىنا قيىنشىلىق تا ەرتەڭ ارتتا قالادى. ەلەمگە ەيگٸلٸ اتاقتى بٸر تەلەارنانىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا بىلتىر حالىقتىڭ 47 پايىزى بٸر دە-بٸر كٸتاپ وقىماعان. بٸراق ەلەۋمەتتٸك ساۋالنامالار اتالمىش تەلەارنانى ٶتكەن بٸر ايدا 8 ميلليون حالىق كٶرگەنٸن جازۋدا. اسىلى اۋىرتپالىق ەلدٸ بٸرٸكتٸرەدٸ, جاقىنداستىرادى. قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ الدىندا وراسان ٷلكەن ٸستەر تۇر. اباي ايتادى: «ادامنىڭ ادامشىلىعى ٸستٸ باستاعانىنان بٸلٸنەدٸ...» دەپ. ٶتكەن بٸر جىلدا قانشاما يگٸ ٸستٸڭ باسى قايىرىلدى?! ەل تازا ادامعا سەنەدٸ جەنە سوعان ەرەدٸ. باسقاشا بولمايتىنىن سان مەرتە كٶزٸمٸز كٶرٸپ كەلە جاتقان جوق پا, اعايىن?! ەندٸ شەگٸنەرگە جول جوق ەكەنٸن حالىق كٶرٸپ وتىر, باقىلاپ, قاداعالاپ وتىر. بٸز بۇل تۋرالى, بۇيىرسا, ەلٸ دە ايتاتىن بولامىز. ٶز باسىم قازاقتى جارقىن كٷندەر, جاقسى جىلدار كٷتٸپ تۇرعانىنا يمانىمداي سەنەمٸن جەنە سٸزدەردٸڭ دە سەنۋلەرٸڭٸزدٸ قالار ەدٸم.
دەستٷر بويىنشا مەن دە بٸرەۋگە ەستافەتا ۇسىنۋىم كەرەك ەكەن. جەنە «نە كٸتاپ وقىعانىڭىزدى ايتساڭىز, تٸپتٸ جاقسى» دەيدٸ. بٸراق مەنٸڭ ولاي ەتكٸم جوق. مەنٸڭ كٸتاپ وقيتىن قازاق ەكەنٸم ەكٸباستان بەلگٸلٸ بولار, ول مەنٸڭ ماماندىعىم, ارىم ۇياتىم, جۇتار اۋا, دەم تۇزىم. «بارشاڭىزعا بٸر سەلەم» دەمەكشٸ, كٸتاپ وقۋ جالپى قازاقتىڭ ەدەتٸنە اينالسا دەيمٸن. بارشامىزدىڭ, بارلىق كەزدە!
ەسەنعالي راۋشانوۆ,
اقىن, قر مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
