Memlekettik syilyqtyń iegeri, belgili aqyn Esenǵali Raýshanov biyl mereili 60 jasqa tolady. Ataýly dataǵa orai 16 tamyz kúni Astana qalasynda arnaiy kesh ótpek. Óleń keshi týraly jaqyn kúnderi tolyǵyraq habarlanady. Al, búgin biz aqynnyń "Amal degen aiyńyz..." atty jańa kitabynan bir toptama usynýdy jón kórdik. Kitap aldaǵy ýaqytta jaryq kórmek.
* * *
Amal degen aiyńyz – jańbyrly ai bul,
Jańbyrly ai bul – jylaýly taǵdyrdai bir.
Men riza jylaýly taǵdyryma,
Ótip jatqan shólimdi qandyrmai bir.
Amal degen aiyńyz – myna kelgen,
Kún qabaǵyn ashar ma suraǵanmen,
Jańbyr keship júgirgen balalyq-ai,
Qulynshaqtai quldyrlap quba belden.
Ien dala jańbyrmen jýynǵanda,
En salatyn aýylda qulyndarǵa.
Qulaǵynan qan saýlap qasqa qulyn,
Dirildeidi, qorqady qybyrlarǵa.
Qulaǵynan qan aqqan qulyn dene,
Ketpei qoidy kózimnen búgin nege.
Kisineitin siiaqty qyr astynda ol,
Satyrlaǵan nóserdiń únin bóle.
Osy meniń taǵdyrym nege bulai,
Kóz aldyma kil jetim keledi udai,
Óńirimde shynymen az boldy ma?
Óren júirik, shoń men bi, óreli bai.
Kóz aldymda sai-saidan órgen eles,
Kósh, kósh bult, elesti óńgere kósh.
Ne bar sonsha búlingen – amal keldi.
Amal kelip jylap tur – ol men emes,
Jylai bersin!
* * *
…Sodan keiin jańbyr jaýa bastady,
Kókte bulttar joshy uryp.
Jylap turdy Almatynyń aspany.
Ekeýmizge qosylyp.
Jaýdy jańbyr – aq tamshylar sekirip,
Sóne berdi otty úmit,
Sizben birge bara jatty Ótirik,
“Baqytty bol” dep kúlip.
Buryn ony kórmesem de tanydym,
Sýyq eken kúlgeni.
Aldynda áli kezdeserin taǵy myń,
Bala júrek bilmedi.
Bala júrek qaldy ezilip uiadai,
Qulap túsken aǵashtan.
Qapiiada tamyp ketken siiadai,
Kitabyna jańa ashqan.
Júre berdi sol ótirik jaiylyp,
Ǵadaýat bop biz sorǵa.
Ol ne tapty sizdi menen aiyryp,
Ne taptyńyz siz sonda?
Búginde ony umyttyńyz, bilem men,
Jańbyr jasyn tógedi.
Kóresiz be, kúz kelip tur túnergen,
Súiem áli men ony.
* * *
Ájem aspanǵa qaraidy.
Ai qarańǵy.
“Jalǵyz uldyń súiegi qaida qaldy?!”
“Men de aiyrylǵam botamnan” degendi aityp,
Adasqaq nar bozdaidy saidan arǵy.
Jańbyrsyz jaz, kól qurǵap, kónek kepken,
Qudyq jaqta qulyn-aý shelek tepken,
Jaryq astaý dúńk etti – qudai biled,
Adasqaq nar oraldy bólek ketken.
Úige kirip sary tazy jylmań qaǵyp,
Jata qaldy bóstekke jyldam baryp,
Nege ájemniń jalǵyzy oralmaidy,
Biz el jaqqa kóshpeimiz qumnan naǵyp?
Ai týady aqyry saryldyryp,
Bárin kórip jatyrmyn bárin bilip.
Ájem kelip iiskeidi, jasyn tiyp,
Jadyraimyn qaitadan janym kirip.
Ótti meniń bal kúnim julynbai-aq,
Ájemdi aiap, nardy aiap, qulyndy aiap,
Jar basynda jarbiyp muńaiatym,
Qiialymmen qyzyldyń qumyn boiap.
Meni ańsaityn ne qaldy – jal ma, sor ma?
Ókinishti ótken shaq – ol da sonda.
...Túnniń isi bolatyn jupary ózge,
Sol iisti saǵynam anda-sanda.
KEMPIRQOSAQ
Aialda, bir sát aialda.
Tynystaiynshy, saiabyr taýyn saiańda.
Kempirqosaq dep at qoiǵan saǵan kim eken,
Kempiri nesi, qosaǵy nesi, ái, Alla!
Ógei qyzyna “Ólsin” dep nyspy bergendei,
Aspan tur marǵaý shenine ǵalam teń kelmei.
Ainama laiyq áibát bir esim tapqansha,
Ólermen bulttar órdi de ketti óńmeńdei.
Tasyp sóilemei, sasyp sóilegen astarlai,
Zamannan qajyp, bas aýǵan jaqqa qashqanda-ai,
Saiasi baspana surasam ba dep júrýshi em,
Seniń de jylyń belgili boldy, Aspan-bai.
* * *
Azaýdyń Stabýldan nesi kem?!
Dospambet
...Astanany súiem men
Amanhan Álim
Azaý, saǵan ne deiin,
Alabyńdy alty márte ainaldym.
Jas tyǵyldy kózime.
Jetinshi ret taǵy da bir kóreiin
Ashy óksikke keptelsin,
Tas tyǵylar kómeiim.
Myna kók jondaǵy kóp meshit,
Kóleń-kóleń kózdi alsa.
Kórkem belge shyǵa almai
Kórt túiede burańdai
Qora ainalyp ez qalsa
Er Dospambet sadaǵyna sary shirkei balalap.
Esil Azaý sýdy jaǵalap.
Alshań basqan jer edi-aý,
Kelbeti bólek kez narsha.
...Esesi ketken eline,
Esenǵali aita almaǵan sóz qansha.
Azaý, seni qaiteiin,
Azaý emes, basqasyń,
Aramyzda qara jartas, qasqa shyń.
Ai, alashtyń balasy,
Belińdi jaý baspasyn.
Keshe Arqaǵa qarai Astanalap kóshkende el,
Azaý turdy oiymda,
Aǵa, sen neni oiladyń – ait sana,
Aitatuǵyn jastasyń!
“Bul Astana degen qalasy,
Asty lai da, ústi muz,
Sazǵa ornaǵan qala eken.
Máz bolmaǵan qala eken.
Esil de, Esil, Esil sý
Úirek ushyp údere,
Qaz qonbaǵan sala eken”, –
Degen sózdi aityrmas,
Azaý – meniń alysta qalǵan aǵaekem.
ABYLAIDYŃ ASYNDA AITYLMAǴAN SÓZ
Qamshyń jylan edi,
Atyń qulan edi,
Jaýyń bulan edi-aý, han iem.
...Sol keshte asýyly qazanyń qalyp,
Qasha kóshtiń Arqadan,
Aldyńa jyǵylmady qazaǵyń naǵyp,
Ashýy ertesine-aq tarqaǵan,
Qazaq deýshi ediń ǵoi, han iem.
Kókshede kóp aidyn qaldy kópirip salqyn,
Kók orman boilap órt ketti,
“Túrkistan aýǵan keshegi opyryq sartyń,
Bir qatyn úshin mert bopty».
Dermene jýsan teńseledi jamyrai qalyń,
Baqyl bol qairan er sońy
...Dalada óldi danagói Abylai hanyń,
Qazaq, bilemisiń sen sony.
...As ótip jatyr Arqada.
* * *
Pai-pai, pai-pai, táńirdiń bergenin-ai,
Kókte – Qudai bolǵanda jerde munai –
Qazaq atty bir el bar ortasynda,
Qordaly bi deidi ony kómbeli bai.
Úsh qiiannyń kómbesin tolǵap aittyq,
Kókke bir-aq shyǵyppyz.
Zorǵa qaittyq.
Kókte – Qudai bolǵanda jerde – munai,
Al sol munai joq delik.
Sonda qaittik?
Ata qonys degenim – ar-namysym,
Saǵana tam, tarǵyl tas, tańbaly shyń.
Seni ózgege qiiam ba, kermek teńiz,
Jatqa seni berem be, jarqamysym.
Kepken shyńyraý – aldyńnnan o da shyǵar,
Eńký-eńký eńiske jol asyǵar.
Bailyq ta joq, baq ta joq – jurtyń otyr,
Taýsylmaityn, áiteýir tobasy bar.
Shekken mehnat keshegi, kórgen azap, –
Bodaýynan jarar ma kómbe ǵajap,
Sol kómbesi bolmasa bolmasyn-aq,
Kókte qudai bolǵai da, Jerde qazaq!.
POEZIIa
Sáýirdiń túni. Qyzdyń demindei jyly aýa,
Dúnie túgel án salǵysy kep tur-aý, á.
– Adalmyn, – deidi kelinshegine úzdigip,
Qańǵybas kúieý oralyp úige tún aýa.
Jan-jary únsiz. Tis jarmai qoidy kúidirip,
Sebep joq, tegi, salaiyn dese qiǵylyq.
– Qaida júrsiń dep suramai ma eken, oi, Alla-ai,
Adalsyń ba dep tergemei me eken shúiligip.
– E, meili, meili, aram deisiń ǵoi sen endi,
Keshigip qaldym... Kórmeiin, tegi tóbemdi...
Aq adal jardyń aryndai appaq tósekke,
Kiretin kezde kibirtikteidi nege endi.
Degenimmenen júregim taza, jolym aq,
Arqanyn úzip uzaǵan attai sonylap,
Alystap kettim, ǵaryshtap kettim men senen,
Senen ǵana ma,
Senen ǵana ma, o, biraq?
Aldyńa kelsem, túsedi tómen ór eńsem,
Aiybymdy aitshy, kóreiin birge ne kórsem,
Esikten beri nege attatasyń sen meni,
Nege úndemeisiń, Óleń sen!
* * *
Árine, meniń ánim emes bul án,
Ótirik ózimdi aldap eles qýam.
Sheberdi sheńberinen shyǵarmai júr,
Baiaǵy sol eski daý, sol eski lań.
Árine, meniki emes myna qala,
Al sonda kimdiki dep surama, aǵa,
Qyzyl til tańdaiyma jabysyp tur,
Aita almai eki aýyz sóz quramaǵa.
Árine, bilem bárin, uǵam, aǵa,
Myna toi, myna dýman, myna qala,
Bolmaidy bir kúngidei – qalady erteń,
Men ketem túpsiz tereń qulamaǵa.
Sony oilap arpalysam, jantalasam,
Sekildi tarqap ketken bar tamasham,
Dúnie shyr ainalar sekildi edi-aý,
Qap taýyn “Ia, Beket !” dep arqalasam.
Talabym – qyrsyq shalǵan jýas aýyl,
Qai molda jolym kesti dýasy aýyr,
Jarq etip aldan jaryq kún shyǵardai,
Oipańnan oi órgizem qula-shaǵyr.
Biz-daǵy kóshten qalǵan bir jaman nar,
Jyn-peri órkeshinde yrjalańdar,
Sonaý bir asqar taýdyń arjaǵynda,
Dariǵa-ai, kórsem degen nur zaman bar.
Nur deimin túnek deýge aýzym barmai,
Gúlderi men barǵansha qaýzyn jarmai.
Kútedi kúndei kelip kúlli jurty,
Júkti alyp iyǵymnan taý zilmándai.
Ázirge...
Yq-panasyz.
Syz.
Qara kúz.
Túse almai uly sorap izge naǵyz.
Ymyrtta batpaq keship tapyraqtap,
Aryǵyń alǵa umtylǵan biz bolamyz.
