مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ, بەلگٸلٸ اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆ بيىل مەرەيلٸ 60 جاسقا تولادى. اتاۋلى داتاعا وراي 16 تامىز كٷنٸ استانا قالاسىندا ارنايى كەش ٶتپەك. ٶلەڭ كەشٸ تۋرالى جاقىن كٷندەرٸ تولىعىراق حابارلانادى. ال, بٷگٸن بٸز اقىننىڭ "امال دەگەن ايىڭىز..." اتتى جاڭا كٸتابىنان بٸر توپتاما ۇسىنۋدى جٶن كٶردٸك. كٸتاپ الداعى ۋاقىتتا جارىق كٶرمەك.
* * *
امال دەگەن ايىڭىز – جاڭبىرلى اي بۇل,
جاڭبىرلى اي بۇل – جىلاۋلى تاعدىرداي بٸر.
مەن ريزا جىلاۋلى تاعدىرىما,
ٶتٸپ جاتقان شٶلٸمدٸ قاندىرماي بٸر.
امال دەگەن ايىڭىز – مىنا كەلگەن,
كٷن قاباعىن اشار ما سۇراعانمەن,
جاڭبىر كەشٸپ جٷگٸرگەن بالالىق-اي,
قۇلىنشاقتاي قۇلدىرلاپ قۇبا بەلدەن.
يەن دالا جاڭبىرمەن جۋىنعاندا,
ەن سالاتىن اۋىلدا قۇلىندارعا.
قۇلاعىنان قان ساۋلاپ قاسقا قۇلىن,
دٸرٸلدەيدٸ, قورقادى قىبىرلارعا.
قۇلاعىنان قان اققان قۇلىن دەنە,
كەتپەي قويدى كٶزٸمنەن بٷگٸن نەگە.
كٸسٸنەيتٸن سيياقتى قىر استىندا ول,
ساتىرلاعان نٶسەردٸڭ ٷنٸن بٶلە.
وسى مەنٸڭ تاعدىرىم نەگە بۇلاي,
كٶز الدىما كٸل جەتٸم كەلەدٸ ۇداي,
ٶڭٸرٸمدە شىنىمەن از بولدى ما?
ٶرەن جٷيرٸك, شوڭ مەن بي, ٶرەلٸ باي.
كٶز الدىمدا ساي-سايدان ٶرگەن ەلەس,
كٶش, كٶش بۇلت, ەلەستٸ ٶڭگەرە كٶش.
نە بار سونشا بٷلٸنگەن – امال كەلدٸ.
امال كەلٸپ جىلاپ تۇر – ول مەن ەمەس,
جىلاي بەرسٸن!
* * *
…سودان كەيٸن جاڭبىر جاۋا باستادى,
كٶكتە بۇلتتار جوشى ۇرىپ.
جىلاپ تۇردى الماتىنىڭ اسپانى.
ەكەۋمٸزگە قوسىلىپ.
جاۋدى جاڭبىر – اق تامشىلار سەكٸرٸپ,
سٶنە بەردٸ وتتى ٷمٸت,
سٸزبەن بٸرگە بارا جاتتى ٶتٸرٸك,
“باقىتتى بول” دەپ كٷلٸپ.
بۇرىن ونى كٶرمەسەم دە تانىدىم,
سۋىق ەكەن كٷلگەنٸ.
الدىندا ەلٸ كەزدەسەرٸن تاعى مىڭ,
بالا جٷرەك بٸلمەدٸ.
بالا جٷرەك قالدى ەزٸلٸپ ۇياداي,
قۇلاپ تٷسكەن اعاشتان.
قاپييادا تامىپ كەتكەن سيياداي,
كٸتابىنا جاڭا اشقان.
جٷرە بەردٸ سول ٶتٸرٸك جايىلىپ,
عاداۋات بوپ بٸز سورعا.
ول نە تاپتى سٸزدٸ مەنەن ايىرىپ,
نە تاپتىڭىز سٸز سوندا?
بٷگٸندە ونى ۇمىتتىڭىز, بٸلەم مەن,
جاڭبىر جاسىن تٶگەدٸ.
كٶرەسٸز بە, كٷز كەلٸپ تۇر تٷنەرگەن,
سٷيەم ەلٸ مەن ونى.
* * *
ەجەم اسپانعا قارايدى.
اي قاراڭعى.
“جالعىز ۇلدىڭ سٷيەگٸ قايدا قالدى?!”
“مەن دە ايىرىلعام بوتامنان” دەگەندٸ ايتىپ,
اداسقاق نار بوزدايدى سايدان ارعى.
جاڭبىرسىز جاز, كٶل قۇرعاپ, كٶنەك كەپكەن,
قۇدىق جاقتا قۇلىن-اۋ شەلەك تەپكەن,
جارىق استاۋ دٷڭك ەتتٸ – قۇداي بٸلەد,
اداسقاق نار ورالدى بٶلەك كەتكەن.
ٷيگە كٸرٸپ سارى تازى جىلماڭ قاعىپ,
جاتا قالدى بٶستەككە جىلدام بارىپ,
نەگە ەجەمنٸڭ جالعىزى ورالمايدى,
بٸز ەل جاققا كٶشپەيمٸز قۇمنان ناعىپ?
اي تۋادى اقىرى سارىلدىرىپ,
بەرٸن كٶرٸپ جاتىرمىن بەرٸن بٸلٸپ.
ەجەم كەلٸپ يٸسكەيدٸ, جاسىن تيىپ,
جادىرايمىن قايتادان جانىم كٸرٸپ.
ٶتتٸ مەنٸڭ بال كٷنٸم جۇلىنباي-اق,
ەجەمدٸ اياپ, ناردى اياپ, قۇلىندى اياپ,
جار باسىندا جاربيىپ مۇڭاياتىم,
قييالىممەن قىزىلدىڭ قۇمىن بوياپ.
مەنٸ اڭسايتىن نە قالدى – جال ما, سور ما?
ٶكٸنٸشتٸ ٶتكەن شاق – ول دا سوندا.
...تٷننٸڭ يسٸ بولاتىن جۇپارى ٶزگە,
سول يٸستٸ ساعىنام اندا-ساندا.
كەمپٸرقوساق
ايالدا, بٸر سەت ايالدا.
تىنىستايىنشى, سايابىر تاۋىن ساياڭدا.
كەمپٸرقوساق دەپ ات قويعان ساعان كٸم ەكەن,
كەمپٸرٸ نەسٸ, قوساعى نەسٸ, ەي, اللا!
ٶگەي قىزىنا “ٶلسٸن” دەپ نىسپى بەرگەندەي,
اسپان تۇر مارعاۋ شەنٸنە عالام تەڭ كەلمەي.
ايناما لايىق ەيبەت بٸر ەسٸم تاپقانشا,
ٶلەرمەن بۇلتتار ٶردٸ دە كەتتٸ ٶڭمەڭدەي.
تاسىپ سٶيلەمەي, ساسىپ سٶيلەگەن استارلاي,
زاماننان قاجىپ, باس اۋعان جاققا قاشقاندا-اي,
ساياسي باسپانا سۇراسام با دەپ جٷرۋشٸ ەم,
سەنٸڭ دە جىلىڭ بەلگٸلٸ بولدى, اسپان-باي.
* * *
ازاۋدىڭ ستابۋلدان نەسٸ كەم?!
دوسپامبەت
...استانانى سٷيەم مەن
امانحان ەلٸم
ازاۋ, ساعان نە دەيٸن,
الابىڭدى التى مەرتە اينالدىم.
جاس تىعىلدى كٶزٸمە.
جەتٸنشٸ رەت تاعى دا بٸر كٶرەيٸن
اششى ٶكسٸككە كەپتەلسٸن,
تاس تىعىلار كٶمەيٸم.
مىنا كٶك جونداعى كٶپ مەشٸت,
كٶلەڭ-كٶلەڭ كٶزدٸ السا.
كٶركەم بەلگە شىعا الماي
كٶرت تٷيەدە بۇراڭداي
قورا اينالىپ ەز قالسا
ەر دوسپامبەت ساداعىنا سارى شٸركەي بالالاپ.
ەسٸل ازاۋ سۋدى جاعالاپ.
الشاڭ باسقان جەر ەدٸ-اۋ,
كەلبەتٸ بٶلەك كەز نارشا.
...ەسەسٸ كەتكەن ەلٸنە,
ەسەنعالي ايتا الماعان سٶز قانشا.
ازاۋ, سەنٸ قايتەيٸن,
ازاۋ ەمەس, باسقاسىڭ,
ارامىزدا قارا جارتاس, قاسقا شىڭ.
اي, الاشتىڭ بالاسى,
بەلٸڭدٸ جاۋ باسپاسىن.
كەشە ارقاعا قاراي استانالاپ كٶشكەندە ەل,
ازاۋ تۇردى ويىمدا,
اعا, سەن نەنٸ ويلادىڭ – ايت سانا,
ايتاتۇعىن جاستاسىڭ!
“بۇل استانا دەگەن قالاسى,
استى لاي دا, ٷستٸ مۇز,
سازعا ورناعان قالا ەكەن.
مەز بولماعان قالا ەكەن.
ەسٸل دە, ەسٸل, ەسٸل سۋ
ٷيرەك ۇشىپ ٷدەرە,
قاز قونباعان سالا ەكەن”, –
دەگەن سٶزدٸ ايتىرماس,
ازاۋ – مەنٸڭ الىستا قالعان اعاەكەم.
ابىلايدىڭ اسىندا ايتىلماعان سٶز
قامشىڭ جىلان ەدٸ,
اتىڭ قۇلان ەدٸ,
جاۋىڭ بۇلان ەدٸ-اۋ, حان يەم.
...سول كەشتە اسۋىلى قازانىڭ قالىپ,
قاشا كٶشتٸڭ ارقادان,
الدىڭا جىعىلمادى قازاعىڭ ناعىپ,
اشۋى ەرتەسٸنە-اق تارقاعان,
قازاق دەۋشٸ ەدٸڭ عوي, حان يەم.
كٶكشەدە كٶپ ايدىن قالدى كٶپٸرٸپ سالقىن,
كٶك ورمان بويلاپ ٶرت كەتتٸ,
“تٷركٸستان اۋعان كەشەگٸ وپىرىق سارتىڭ,
بٸر قاتىن ٷشٸن مەرت بوپتى».
دەرمەنە جۋسان تەڭسەلەدٸ جامىراي قالىڭ,
باقىل بول قايران ەر سوڭى
...دالادا ٶلدٸ داناگٶي ابىلاي حانىڭ,
قازاق, بٸلەمٸسٸڭ سەن سونى.
...اس ٶتٸپ جاتىر ارقادا.
* * *
پاي-پاي, پاي-پاي, تەڭٸردٸڭ بەرگەنٸن-اي,
كٶكتە – قۇداي بولعاندا جەردە مۇناي –
قازاق اتتى بٸر ەل بار ورتاسىندا,
قوردالى بي دەيدٸ ونى كٶمبەلٸ باي.
ٷش قيياننىڭ كٶمبەسٸن تولعاپ ايتتىق,
كٶككە بٸر-اق شىعىپپىز.
زورعا قايتتىق.
كٶكتە – قۇداي بولعاندا جەردە – مۇناي,
ال سول مۇناي جوق دەلٸك.
سوندا قايتتٸك?
اتا قونىس دەگەنٸم – ار-نامىسىم,
ساعانا تام, تارعىل تاس, تاڭبالى شىڭ.
سەنٸ ٶزگەگە قييام با, كەرمەك تەڭٸز,
جاتقا سەنٸ بەرەم بە, جارقامىسىم.
كەپكەن شىڭىراۋ – الدىڭننان و دا شىعار,
ەڭكۋ-ەڭكۋ ەڭٸسكە جول اسىعار.
بايلىق تا جوق, باق تا جوق – جۇرتىڭ وتىر,
تاۋسىلمايتىن, ەيتەۋٸر توباسى بار.
شەككەن مەحنات كەشەگٸ, كٶرگەن ازاپ, –
بوداۋىنان جارار ما كٶمبە عاجاپ,
سول كٶمبەسٸ بولماسا بولماسىن-اق,
كٶكتە قۇداي بولعاي دا, جەردە قازاق!.
پوەزييا
سەۋٸردٸڭ تٷنٸ. قىزدىڭ دەمٸندەي جىلى اۋا,
دٷنيە تٷگەل ەن سالعىسى كەپ تۇر-اۋ, ە.
– ادالمىن, – دەيدٸ كەلٸنشەگٸنە ٷزدٸگٸپ,
قاڭعىباس كٷيەۋ ورالىپ ٷيگە تٷن اۋا.
جان-جارى ٷنسٸز. تٸس جارماي قويدى كٷيدٸرٸپ,
سەبەپ جوق, تەگٸ, سالايىن دەسە قيعىلىق.
– قايدا جٷرسٸڭ دەپ سۇراماي ما ەكەن, وي, اللا-اي,
ادالسىڭ با دەپ تەرگەمەي مە ەكەن شٷيلٸگٸپ.
– ە, مەيلٸ, مەيلٸ, ارام دەيسٸڭ عوي سەن ەندٸ,
كەشٸگٸپ قالدىم... كٶرمەيٸن, تەگٸ تٶبەمدٸ...
اق ادال جاردىڭ ارىنداي اپپاق تٶسەككە,
كٸرەتٸن كەزدە كٸبٸرتٸكتەيدٸ نەگە ەندٸ.
دەگەنٸممەنەن جٷرەگٸم تازا, جولىم اق,
ارقانىن ٷزٸپ ۇزاعان اتتاي سونىلاپ,
الىستاپ كەتتٸم, عارىشتاپ كەتتٸم مەن سەنەن,
سەنەن عانا ما,
سەنەن عانا ما, و, بٸراق?
الدىڭا كەلسەم, تٷسەدٸ تٶمەن ٶر ەڭسەم,
ايىبىمدى ايتشى, كٶرەيٸن بٸرگە نە كٶرسەم,
ەسٸكتەن بەرٸ نەگە اتتاتاسىڭ سەن مەنٸ,
نەگە ٷندەمەيسٸڭ, ٶلەڭ سەن!
* * *
ەرينە, مەنٸڭ ەنٸم ەمەس بۇل ەن,
ٶتٸرٸك ٶزٸمدٸ الداپ ەلەس قۋام.
شەبەردٸ شەڭبەرٸنەن شىعارماي جٷر,
باياعى سول ەسكٸ داۋ, سول ەسكٸ لاڭ.
ەرينە, مەنٸكٸ ەمەس مىنا قالا,
ال سوندا كٸمدٸكٸ دەپ سۇراما, اعا,
قىزىل تٸل تاڭدايىما جابىسىپ تۇر,
ايتا الماي ەكٸ اۋىز سٶز قۇراماعا.
ەرينە, بٸلەم بەرٸن, ۇعام, اعا,
مىنا توي, مىنا دۋمان, مىنا قالا,
بولمايدى بٸر كٷنگٸدەي – قالادى ەرتەڭ,
مەن كەتەم تٷپسٸز تەرەڭ قۇلاماعا.
سونى ويلاپ ارپالىسام, جانتالاسام,
سەكٸلدٸ تارقاپ كەتكەن بار تاماشام,
دٷنيە شىر اينالار سەكٸلدٸ ەدٸ-اۋ,
قاپ تاۋىن “يا, بەكەت !” دەپ ارقالاسام.
تالابىم – قىرسىق شالعان جۋاس اۋىل,
قاي مولدا جولىم كەستٸ دۋاسى اۋىر,
جارق ەتٸپ الدان جارىق كٷن شىعارداي,
ويپاڭنان وي ٶرگٸزەم قۇلا-شاعىر.
بٸز-داعى كٶشتەن قالعان بٸر جامان نار,
جىن-پەرٸ ٶركەشٸندە ىرجالاڭدار,
سوناۋ بٸر اسقار تاۋدىڭ ارجاعىندا,
داريعا-اي, كٶرسەم دەگەن نۇر زامان بار.
نۇر دەيمٸن تٷنەك دەۋگە اۋزىم بارماي,
گٷلدەرٸ مەن بارعانشا قاۋزىن جارماي.
كٷتەدٸ كٷندەي كەلٸپ كٷللٸ جۇرتى,
جٷكتٸ الىپ يىعىمنان تاۋ زٸلمەنداي.
ەزٸرگە...
ىق-پاناسىز.
سىز.
قارا كٷز.
تٷسە الماي ۇلى سوراپ ٸزگە ناعىز.
ىمىرتتا باتپاق كەشٸپ تاپىراقتاپ,
ارىعىڭ العا ۇمتىلعان بٸز بولامىز.
