Armannyń aǵasy
(novella)
Uitqyp soqqan boranǵa arqasyn berip, kóterilip kele jatqan kúnge qarap:
– Aǵam ana jaqtan keledi! – dep aiǵai saldy. Ekpindi jel munyń daýysyn ala qashyp, aýaǵa sińirip joq qyldy.
Arman segiz jyldyń aldynda joǵalyp ketken aǵasy týraly oidan jalyqqan emes. Armannyń esinde qalýynsha, aǵasy qairatty, meiirimdi hám adal nietti, aqkóńil adam bolatyn. Ol segiz jyl buryn óziniń júk kóligimen kele jatyp, kishkentai qyzdy qaǵyp ketedi. Mashinanyń aldy tars etip álde nege soǵylǵan sátte-aq qyz óldi dep oilasa kerek, mashinadan túsedi de shyǵysty betke alyp tartyp otyrady. Sodan beri Armannyń aǵasynan eshqandai qabar-oshar joq. Shyndyǵynda kishkentai qyz aman qalǵan, mashina jol shetindegi biik tratýarǵa soǵylǵan. Muny ol bilmegen.
Ol zamanda internet te, áleýmettik jeliler de joq, Armannyń úi-ishi teledidar men radioǵa birneshe ret habarlamalar shyǵardy. Óz ýaqytynda «kórdim» degen adamdar da boldy, biraq biriniń aitqany basqa adam bop shyqsa, biriniń iz-deregi joq, kópirme sóz bop, sońy belgisiz aqparatqa ainalyp, aqyry eshbir jip ushyn taptyrmady. Bireýler ien dalada jol boiynda mashina tosqan jalǵyz adamdy kórgenin, endi bireýler Úrimji jaqqa ketip bara jatqan álde bir mashinaǵa otyryp ketkenin kórdik dep te soqty. Bunyń bárinen eshqandai qaiyr bolmady. Ne ólisi, ne tirisi belgisiz, izim-ǵaiym joǵaldy. Jyljyp jyldar óte berdi, Arman da, ata-anasy da kókirek túbinde jaryq shashqan úmit shyraǵyn sóndirgen joq. Mańaidaǵy taý-qyrqalar, ózen-sýlar álde neshe ret qaraldy, shyǵys jaqtaǵy aýdan, aýyl bitkenge qabar berdi, tipti Úrimji tarapyna deiin baryp qaitty. Tym qurysa súiegi tabylmady. Sondyqtan óldi dep oilaýǵa qimady. Aýylǵa álde bireý kelse uldarynan qabar beretindei eleńdedi. Beitanys bireýmen tanyssa uldary týraly surady. Aqyry úmiti úzilgen ata-ana endigi jalǵyzymyz Arman aman bolsyn dep qudaidan tileýmen kún ótkizip jatty.
Arman ol kezde 10 jasta bolatyn. Aǵasy budan 12 jas úlken. Kúsh-qairaty, meiirimi mol, asqaq, aibyndy aǵa beinesi munyń kókeiinde áli sairap tur. Armannyń oiynsha, aǵasy tiri, ol sol ketkennen mol ketip, Qytaidyń ishki qalalaryna deiin sińip ketti. Aǵasynyń oqýy joǵary bolmasa da, óte bilgir, aqyldy hám bulshyq etteri bileýdei, zor deneli azamat. Ol qandai qiyndyqtan da jol taýyp shyǵa alady.
Eseigen saiyn Arman aǵasynyń búkil júrip ótken jolyn ózinshe qiialdap, oisha baiandaityn bolǵan. Aǵasy aýyldan ketken soń jolshybai Úrimjige baratyn kólikterge otyryp, sonda jetip alady. Úrimjide bir neshe kún ǵana aialdaidy da, odan da ary qarai poiyzben tartyp otyrady. Arman kartaǵa qarap, aǵasynyń toqtap, birneshe ai nemese bir-eki jyldai aialdap jumys istegen qalalaryn, aýyldaryn belgilep qoidy. Shi-án shaharyna jetpei bir shaǵyn qalashyqta bir jarym jyldai turdy. Áýeli júk tasydy, qurylys saldy, basqa da usaq-túiek jumystarmen ainalysyp mol aqsha tapty. Onyń eńbekkerligi, kúsh-qairaty usaq deneli qytailardy tańdandyrdy, mańaiyndaǵy adamdardyń zor qurmetine ie boldy. Kúnderdiń bir kúni ol jergilikti mafiianyń kózine ilikti, olar Armannyń aǵasyn ózderine tartty, birge jumys isteýge shaqyrdy. Alaida taza júrekti, bar bolmysy meirimge tunǵan aǵasy mundai las qaraketpen ainalysýdan bas tartty. Sóitip mafiianyń ózi onyń aǵasymen jaýlasa bastady. «Seniń eki jolyń ǵana bar, biri menimen seriktes bolý, biri menimen jaý bolý. Al jaý bolsań seni ólim ǵana kútip tur» dep qorqytty. Aǵasy sasqan joq, «Men ar-ojdanym qalamaǵan isti istei almaimyn, adal eńbegimmen ǵana kún kóremin, sondyqtan saǵan joldas bola almaimyn» dedi. Sóitti de aldyna qoiylǵan san qabat qamaldy buzyp, qalashyqtan qashyp shyqty da, odan ary ketti. Kelesi shaharda ol saýdamen ainalysty. Adaldyǵymen, ádiletimen kózge túsip, mol aqsha taýyp, kenen bailyqqa ie boldy. Sóitip júrip birneshe jylda Shańhai qalasyna jetedi. Osyǵan deiingi jinaǵan aqshasymen úlken kompaniia qurady, mol tabysqa kenelip, bai-baqytty ómir súrdi. Sonda da kishkentai qyzdy óltirip alǵany esinen ketpei, jany qinaldy. Bar bailyǵyn kedeilerge taratyp berip, alyp parahodpen nemese ushaqpen, tipti jai ǵana eskekti qaiyqpen-aq taý tolqyndardy jaryp ótip, Japoniiaǵa aiaq basady. Onda barǵan soń da saýdanyń jónin taýyp, oqý, ǵylymǵa da ynta qoia bastaidy. Biraq ózegin órtegen kishkentai qyzdyń ólimi kóz aldynan ketpei, ar-ojdany tynyshtyq bermeidi. Ylǵi da basqalarǵa jaqsylyq jasap, izgilikti istermen shuǵyldanyp júredi. Sondai kúnderdiń birinde Japoniia eline aýyr apat keledi. Teńizden shiryǵa kóterilgen aqbas alyp tolqyndar aralǵa qarai tónedi, jer silkinip, úiler sý astyna ketip, zaman-aqyrdai qorqynshyty sát týady. Tsýnami qanshama ómirdi kóz aldynda jalmaidy. Kári-jas, sábi dep talǵamaidy. Ólim-ómir sharpysqan aýyr arpalysta Armannyń aǵasy qanshama sábidi, káriler men áielderdi qutqaryp qalady. Talai ret qaterdiń ortasynda júrdi, talai ret ajal tóndi, qaisar da, qairatty aǵasy bári bir ólgen joq. Osy apattan keiin, qanshama jas ólimdi kózimen kórip, qanshamasyn ózi ajaldan arashalap alǵan aǵasy kókiregin syzdatqan aýyr qasiretten arylady. Boiy jeńildep, ary tynyshtyq tapqandai bolady. Endi elge, ata-anasyna qaityp kelýge bekidi.
Alla qalasa, endi úsh-tórt aida kelýge tiisti dedi Arman, aǵasynyń joǵalyp ketkenine týra segiz jyl tolǵan kezde. Ol shynymen-aq aǵasynyń bir kúni jaryq ete qalǵanyn kútip júrdi. Kelmese sol Japoniiaǵa ózi barmaqshy. Biyl joǵary oqýǵa emtihan tapsyrady. Alla qalasa, Shańhaidan oqymaqshy, aǵasynyń ol jerde asa dańqty, tanymal bolǵany anyq, ol týraly aqparattar jinaidy, júrip ótken jolymen júredi, aǵasy jaily ańyzdardy óz qulaǵymen estidi. Biraq aǵasy Japoniiada. Arman da túbi sonda barady, aǵasy óziniń tańǵajaiyp ómiri týraly estelik jazyp, jazdyq demalys úiinde oi ústinde otyrǵan jerinen kirip barmaqshy. Qandai qýanar eken. Alǵashqyda tani almai, kezinde ózi jonyp bergen, Arman áli saqtap júrgen kishkentai aǵash atty kórgen kezde kózinen jas monshaqtap, júgirip kelip muny bas salyp qushaqtar. Ekeýi qosylyp, áńgimeleri taýsylmai uzaq túndi uiqysyz atyrar. Ata-anasyn, aýyldy, aǵasy úiretken kúreń taidyń arqaly at bolyp, byltyrǵa deiin ózi mingenin, biyl qys arqasyna jara shyǵyp, jylqy ishinde bos júrgenin aitar, úi janyndaǵy móldir sýly, arnaly bulaqty aitar. Bulaq sýynyń quryp bara jatqanyn, ózi hat tasyp aparyp júretin Maqpaldyń basqa bireýge turmysqa shyǵyp ketkenin aitpas. Surasa múmkin aitar...
Degenmen ózi izdep barmai turyp, aǵasy qaityp kelse eken dedi. Endi bógelmeýi kerek qoi, keletin ýaqyty boldy dep oilady.
Osy jyly kóktem erterek shyqty da, qar erip, naýryzdyń orta tusynan bastap azynaǵan boran bir basylmai qoidy. Qyrat-qyrqanyń qary ushyp joǵalǵannan keiin, endi topyraq ushyra bastady. Mundai boran bolmaǵaly segiz jyl boldy deidi úlkender. Armannyń aǵasy joǵalǵan jyly da osyndai qatty boran soǵypty. Arman muny estip, óziniń oiyna shyn sene bastady. Boran aǵasynyń keletininen qabar berip turǵandai kórindi.
Arada sáýir ótti, mamyrdyń ortasyna kelgende tómengi aýyldaǵy Jappar degen qoishy qoi jaiyp júrip, kerishti saidyń ishinen bir adamnyń shirip, qý súiekke ainalǵan máiitin taýyp alypty. Qaladai boi kótergen músindi kerishterdiń birindegi oimysh úńgirdiń ishinde búrisken kúii qatyp qalypty. Úńgirdi panalap boi jyltpaq bolǵan shyǵar. Ústinen topyraq basyp, buǵan deiin kórinbei jatqan bolsa kerek, biylǵy qatty boran qaitadan ashyp, úńgir ishin taqyrlai bastapty. Kiimderi tozyp, julmalanyp jyrtylǵan, tek tós qaltasyndaǵy jeke kýáligi men júrgizýshi kýáligi shirimei saqtalypty. Osy kýálikke qarap tanyp, Jappar aýyldaǵy birneshe týys-týǵandy ertip Armannyń ata-anasyna estirte keldi.
Áýelden-aq óldige shyǵarǵanymen, tiri de shyǵar deitin bir úmiti ishte júrgen kempir-shalǵa ońai tigen joq. Degenmen týys-týǵannyń, alys-jaqyn eliniń basý aitýymen uzaq jylaǵan joq. Súiekti ákelip, janazasyn shyǵartyp, arýlap jerledi.
Arman qýrap qalǵan súiekti kórgende eńsesi basylyp, óńi álem-tapyryq bolyp, bir sátte-aq qatty júdep ketkenin biraz jurt baiqady. Aǵasyn jerlegen soń da, shyǵys bettegi kezeńge shyǵyp alyp, alysqa qarap otyratyn ádet tapty. 18 jasar jas óspirimniń bul qylyǵy biraz eldiń qabyrǵasyn sókti.
Al Arman basqa oidyń júlgesin qýalap ketken bolatyn... Anaý qýraǵan súiektiń aǵasy ekenine mújilip tozǵan eki kýálikten basqa eshqandai dálel joq. Múmkin aǵasy izin jasyrý úshin, qańǵyp ólgen álde bireýdiń qaltasyna káýlikterin salyp ketken shyǵar. Ol jyly qańǵyp ketip, sol beti joǵalǵan jalǵyz bunyń aǵasy emes qoi. Qanshamasy boranda ólgen. Munyń aǵasy sergek, kúsh-qairaty mol adam, ol ólmeýge tiisti. DNK arqyly tekserý kerek, sonda ǵana kim ekeni anyqtalady. Munda kim DNK-ny bilip jatyr deisiń? Tipti tekserýdiń de keregi joq, bul aǵasy emes, aǵasy anaý jaqtan keledi. Kelmese ózi izdep barady. Ol Japoniiada teńiz jaǵasyndaǵy kóp qabatty úlken úide terzeden soqqan salqyn samalǵa didaryn tosyp, aýyldy oilap otyr. Armannyń aǵasy tiri!
Esbol NURAHMET
Ult portaly