ارماننىڭ اعاسى
(نوۆەللا)
ۇيتقىپ سوققان بورانعا ارقاسىن بەرٸپ, كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتقان كٷنگە قاراپ:
– اعام انا جاقتان كەلەدٸ! – دەپ ايعاي سالدى. ەكپٸندٸ جەل مۇنىڭ داۋىسىن الا قاشىپ, اۋاعا سٸڭٸرٸپ جوق قىلدى.
ارمان سەگٸز جىلدىڭ الدىندا جوعالىپ كەتكەن اعاسى تۋرالى ويدان جالىققان ەمەس. ارماننىڭ ەسٸندە قالۋىنشا, اعاسى قايراتتى, مەيٸرٸمدٸ ھەم ادال نيەتتٸ, اقكٶڭٸل ادام بولاتىن. ول سەگٸز جىل بۇرىن ٶزٸنٸڭ جٷك كٶلٸگٸمەن كەلە جاتىپ, كٸشكەنتاي قىزدى قاعىپ كەتەدٸ. ماشينانىڭ الدى تارس ەتٸپ ەلدە نەگە سوعىلعان سەتتە-اق قىز ٶلدٸ دەپ ويلاسا كەرەك, ماشينادان تٷسەدٸ دە شىعىستى بەتكە الىپ تارتىپ وتىرادى. سودان بەرٸ ارماننىڭ اعاسىنان ەشقانداي قابار-وشار جوق. شىندىعىندا كٸشكەنتاي قىز امان قالعان, ماشينا جول شەتٸندەگٸ بيٸك تراتۋارعا سوعىلعان. مۇنى ول بٸلمەگەن.
ول زاماندا ينتەرنەت تە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر دە جوق, ارماننىڭ ٷي-ٸشٸ تەلەديدار مەن راديوعا بٸرنەشە رەت حابارلامالار شىعاردى. ٶز ۋاقىتىندا «كٶردٸم» دەگەن ادامدار دا بولدى, بٸراق بٸرٸنٸڭ ايتقانى باسقا ادام بوپ شىقسا, بٸرٸنٸڭ ٸز-دەرەگٸ جوق, كٶپٸرمە سٶز بوپ, سوڭى بەلگٸسٸز اقپاراتقا اينالىپ, اقىرى ەشبٸر جٸپ ۇشىن تاپتىرمادى. بٸرەۋلەر يەن دالادا جول بويىندا ماشينا توسقان جالعىز ادامدى كٶرگەنٸن, ەندٸ بٸرەۋلەر ٷرٸمجٸ جاققا كەتٸپ بارا جاتقان ەلدە بٸر ماشيناعا وتىرىپ كەتكەنٸن كٶردٸك دەپ تە سوقتى. بۇنىڭ بەرٸنەن ەشقانداي قايىر بولمادى. نە ٶلٸسٸ, نە تٸرٸسٸ بەلگٸسٸز, ٸزٸم-عايىم جوعالدى. جىلجىپ جىلدار ٶتە بەردٸ, ارمان دا, اتا-اناسى دا كٶكٸرەك تٷبٸندە جارىق شاشقان ٷمٸت شىراعىن سٶندٸرگەن جوق. ماڭايداعى تاۋ-قىرقالار, ٶزەن-سۋلار ەلدە نەشە رەت قارالدى, شىعىس جاقتاعى اۋدان, اۋىل بٸتكەنگە قابار بەردٸ, تٸپتٸ ٷرٸمجٸ تاراپىنا دەيٸن بارىپ قايتتى. تىم قۇرىسا سٷيەگٸ تابىلمادى. سوندىقتان ٶلدٸ دەپ ويلاۋعا قيمادى. اۋىلعا ەلدە بٸرەۋ كەلسە ۇلدارىنان قابار بەرەتٸندەي ەلەڭدەدٸ. بەيتانىس بٸرەۋمەن تانىسسا ۇلدارى تۋرالى سۇرادى. اقىرى ٷمٸتٸ ٷزٸلگەن اتا-انا ەندٸگٸ جالعىزىمىز ارمان امان بولسىن دەپ قۇدايدان تٸلەۋمەن كٷن ٶتكٸزٸپ جاتتى.
ارمان ول كەزدە 10 جاستا بولاتىن. اعاسى بۇدان 12 جاس ٷلكەن. كٷش-قايراتى, مەيٸرٸمٸ مول, اسقاق, ايبىندى اعا بەينەسٸ مۇنىڭ كٶكەيٸندە ەلٸ سايراپ تۇر. ارماننىڭ ويىنشا, اعاسى تٸرٸ, ول سول كەتكەننەن مول كەتٸپ, قىتايدىڭ ٸشكٸ قالالارىنا دەيٸن سٸڭٸپ كەتتٸ. اعاسىنىڭ وقۋى جوعارى بولماسا دا, ٶتە بٸلگٸر, اقىلدى ھەم بۇلشىق ەتتەرٸ بٸلەۋدەي, زور دەنەلٸ ازامات. ول قانداي قيىندىقتان دا جول تاۋىپ شىعا الادى.
ەسەيگەن سايىن ارمان اعاسىنىڭ بٷكٸل جٷرٸپ ٶتكەن جولىن ٶزٸنشە قييالداپ, ويشا باياندايتىن بولعان. اعاسى اۋىلدان كەتكەن سوڭ جولشىباي ٷرٸمجٸگە باراتىن كٶلٸكتەرگە وتىرىپ, سوندا جەتٸپ الادى. ٷرٸمجٸدە بٸر نەشە كٷن عانا ايالدايدى دا, ودان دا ارى قاراي پويىزبەن تارتىپ وتىرادى. ارمان كارتاعا قاراپ, اعاسىنىڭ توقتاپ, بٸرنەشە اي نەمەسە بٸر-ەكٸ جىلداي ايالداپ جۇمىس ٸستەگەن قالالارىن, اۋىلدارىن بەلگٸلەپ قويدى. شي-ەن شاھارىنا جەتپەي بٸر شاعىن قالاشىقتا بٸر جارىم جىلداي تۇردى. ەۋەلٸ جٷك تاسىدى, قۇرىلىس سالدى, باسقا دا ۇساق-تٷيەك جۇمىستارمەن اينالىسىپ مول اقشا تاپتى. ونىڭ ەڭبەككەرلٸگٸ, كٷش-قايراتى ۇساق دەنەلٸ قىتايلاردى تاڭداندىردى, ماڭايىنداعى ادامداردىڭ زور قۇرمەتٸنە يە بولدى. كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸ ول جەرگٸلٸكتٸ مافييانىڭ كٶزٸنە ٸلٸكتٸ, ولار ارماننىڭ اعاسىن ٶزدەرٸنە تارتتى, بٸرگە جۇمىس ٸستەۋگە شاقىردى. الايدا تازا جٷرەكتٸ, بار بولمىسى مەيرٸمگە تۇنعان اعاسى مۇنداي لاس قاراكەتپەن اينالىسۋدان باس تارتتى. سٶيتٸپ مافييانىڭ ٶزٸ ونىڭ اعاسىمەن جاۋلاسا باستادى. «سەنٸڭ ەكٸ جولىڭ عانا بار, بٸرٸ مەنٸمەن سەرٸكتەس بولۋ, بٸرٸ مەنٸمەن جاۋ بولۋ. ال جاۋ بولساڭ سەنٸ ٶلٸم عانا كٷتٸپ تۇر» دەپ قورقىتتى. اعاسى ساسقان جوق, «مەن ار-وجدانىم قالاماعان ٸستٸ ٸستەي المايمىن, ادال ەڭبەگٸممەن عانا كٷن كٶرەمٸن, سوندىقتان ساعان جولداس بولا المايمىن» دەدٸ. سٶيتتٸ دە الدىنا قويىلعان سان قابات قامالدى بۇزىپ, قالاشىقتان قاشىپ شىقتى دا, ودان ارى كەتتٸ. كەلەسٸ شاھاردا ول ساۋدامەن اينالىستى. ادالدىعىمەن, ەدٸلەتٸمەن كٶزگە تٷسٸپ, مول اقشا تاۋىپ, كەنەن بايلىققا يە بولدى. سٶيتٸپ جٷرٸپ بٸرنەشە جىلدا شاڭحاي قالاسىنا جەتەدٸ. وسىعان دەيٸنگٸ جيناعان اقشاسىمەن ٷلكەن كومپانييا قۇرادى, مول تابىسقا كەنەلٸپ, باي-باقىتتى ٶمٸر سٷردٸ. سوندا دا كٸشكەنتاي قىزدى ٶلتٸرٸپ العانى ەسٸنەن كەتپەي, جانى قينالدى. بار بايلىعىن كەدەيلەرگە تاراتىپ بەرٸپ, الىپ پاراحودپەن نەمەسە ۇشاقپەن, تٸپتٸ جاي عانا ەسكەكتٸ قايىقپەن-اق تاۋ تولقىنداردى جارىپ ٶتٸپ, جاپونيياعا اياق باسادى. وندا بارعان سوڭ دا ساۋدانىڭ جٶنٸن تاۋىپ, وقۋ, عىلىمعا دا ىنتا قويا باستايدى. بٸراق ٶزەگٸن ٶرتەگەن كٸشكەنتاي قىزدىڭ ٶلٸمٸ كٶز الدىنان كەتپەي, ار-وجدانى تىنىشتىق بەرمەيدٸ. ىلعي دا باسقالارعا جاقسىلىق جاساپ, ٸزگٸلٸكتٸ ٸستەرمەن شۇعىلدانىپ جٷرەدٸ. سونداي كٷندەردٸڭ بٸرٸندە جاپونييا ەلٸنە اۋىر اپات كەلەدٸ. تەڭٸزدەن شيرىعا كٶتەرٸلگەن اقباس الىپ تولقىندار ارالعا قاراي تٶنەدٸ, جەر سٸلكٸنٸپ, ٷيلەر سۋ استىنا كەتٸپ, زامان-اقىرداي قورقىنشىتى سەت تۋادى. تسۋنامي قانشاما ٶمٸردٸ كٶز الدىندا جالمايدى. كەرٸ-جاس, سەبي دەپ تالعامايدى. ٶلٸم-ٶمٸر شارپىسقان اۋىر ارپالىستا ارماننىڭ اعاسى قانشاما سەبيدٸ, كەرٸلەر مەن ەيەلدەردٸ قۇتقارىپ قالادى. تالاي رەت قاتەردٸڭ ورتاسىندا جٷردٸ, تالاي رەت اجال تٶندٸ, قايسار دا, قايراتتى اعاسى بەرٸ بٸر ٶلگەن جوق. وسى اپاتتان كەيٸن, قانشاما جاس ٶلٸمدٸ كٶزٸمەن كٶرٸپ, قانشاماسىن ٶزٸ اجالدان اراشالاپ العان اعاسى كٶكٸرەگٸن سىزداتقان اۋىر قاسٸرەتتەن ارىلادى. بويى جەڭٸلدەپ, ارى تىنىشتىق تاپقانداي بولادى. ەندٸ ەلگە, اتا-اناسىنا قايتىپ كەلۋگە بەكيدٸ.
اللا قالاسا, ەندٸ ٷش-تٶرت ايدا كەلۋگە تيٸستٸ دەدٸ ارمان, اعاسىنىڭ جوعالىپ كەتكەنٸنە تۋرا سەگٸز جىل تولعان كەزدە. ول شىنىمەن-اق اعاسىنىڭ بٸر كٷنٸ جارىق ەتە قالعانىن كٷتٸپ جٷردٸ. كەلمەسە سول جاپونيياعا ٶزٸ بارماقشى. بيىل جوعارى وقۋعا ەمتيحان تاپسىرادى. اللا قالاسا, شاڭحايدان وقىماقشى, اعاسىنىڭ ول جەردە اسا داڭقتى, تانىمال بولعانى انىق, ول تۋرالى اقپاراتتار جينايدى, جٷرٸپ ٶتكەن جولىمەن جٷرەدٸ, اعاسى جايلى اڭىزداردى ٶز قۇلاعىمەن ەستيدٸ. بٸراق اعاسى جاپونييادا. ارمان دا تٷبٸ سوندا بارادى, اعاسى ٶزٸنٸڭ تاڭعاجايىپ ٶمٸرٸ تۋرالى ەستەلٸك جازىپ, جازدىق دەمالىس ٷيٸندە وي ٷستٸندە وتىرعان جەرٸنەن كٸرٸپ بارماقشى. قانداي قۋانار ەكەن. العاشقىدا تاني الماي, كەزٸندە ٶزٸ جونىپ بەرگەن, ارمان ەلٸ ساقتاپ جٷرگەن كٸشكەنتاي اعاش اتتى كٶرگەن كەزدە كٶزٸنەن جاس مونشاقتاپ, جٷگٸرٸپ كەلٸپ مۇنى باس سالىپ قۇشاقتار. ەكەۋٸ قوسىلىپ, ەڭگٸمەلەرٸ تاۋسىلماي ۇزاق تٷندٸ ۇيقىسىز اتىرار. اتا-اناسىن, اۋىلدى, اعاسى ٷيرەتكەن كٷرەڭ تايدىڭ ارقالى ات بولىپ, بىلتىرعا دەيٸن ٶزٸ مٸنگەنٸن, بيىل قىس ارقاسىنا جارا شىعىپ, جىلقى ٸشٸندە بوس جٷرگەنٸن ايتار, ٷي جانىنداعى مٶلدٸر سۋلى, ارنالى بۇلاقتى ايتار. بۇلاق سۋىنىڭ قۇرىپ بارا جاتقانىن, ٶزٸ حات تاسىپ اپارىپ جٷرەتٸن ماقپالدىڭ باسقا بٸرەۋگە تۇرمىسقا شىعىپ كەتكەنٸن ايتپاس. سۇراسا مٷمكٸن ايتار...
دەگەنمەن ٶزٸ ٸزدەپ بارماي تۇرىپ, اعاسى قايتىپ كەلسە ەكەن دەدٸ. ەندٸ بٶگەلمەۋٸ كەرەك قوي, كەلەتٸن ۋاقىتى بولدى دەپ ويلادى.
وسى جىلى كٶكتەم ەرتەرەك شىقتى دا, قار ەرٸپ, ناۋرىزدىڭ ورتا تۇسىنان باستاپ ازىناعان بوران بٸر باسىلماي قويدى. قىرات-قىرقانىڭ قارى ۇشىپ جوعالعاننان كەيٸن, ەندٸ توپىراق ۇشىرا باستادى. مۇنداي بوران بولماعالى سەگٸز جىل بولدى دەيدٸ ٷلكەندەر. ارماننىڭ اعاسى جوعالعان جىلى دا وسىنداي قاتتى بوران سوعىپتى. ارمان مۇنى ەستٸپ, ٶزٸنٸڭ ويىنا شىن سەنە باستادى. بوران اعاسىنىڭ كەلەتٸنٸنەن قابار بەرٸپ تۇرعانداي كٶرٸندٸ.
ارادا سەۋٸر ٶتتٸ, مامىردىڭ ورتاسىنا كەلگەندە تٶمەنگٸ اۋىلداعى جاپپار دەگەن قويشى قوي جايىپ جٷرٸپ, كەرٸشتٸ سايدىڭ ٸشٸنەن بٸر ادامنىڭ شٸرٸپ, قۋ سٷيەككە اينالعان مەيٸتٸن تاۋىپ الىپتى. قالاداي بوي كٶتەرگەن مٷسٸندٸ كەرٸشتەردٸڭ بٸرٸندەگٸ ويمىش ٷڭگٸردٸڭ ٸشٸندە بٷرٸسكەن كٷيٸ قاتىپ قالىپتى. ٷڭگٸردٸ پانالاپ بوي جىلتپاق بولعان شىعار. ٷستٸنەن توپىراق باسىپ, بۇعان دەيٸن كٶرٸنبەي جاتقان بولسا كەرەك, بيىلعى قاتتى بوران قايتادان اشىپ, ٷڭگٸر ٸشٸن تاقىرلاي باستاپتى. كيٸمدەرٸ توزىپ, جۇلمالانىپ جىرتىلعان, تەك تٶس قالتاسىنداعى جەكە كۋەلٸگٸ مەن جٷرگٸزۋشٸ كۋەلٸگٸ شٸرٸمەي ساقتالىپتى. وسى كۋەلٸككە قاراپ تانىپ, جاپپار اۋىلداعى بٸرنەشە تۋىس-تۋعاندى ەرتٸپ ارماننىڭ اتا-اناسىنا ەستٸرتە كەلدٸ.
ەۋەلدەن-اق ٶلدٸگە شىعارعانىمەن, تٸرٸ دە شىعار دەيتٸن بٸر ٷمٸتٸ ٸشتە جٷرگەن كەمپٸر-شالعا وڭاي تيگەن جوق. دەگەنمەن تۋىس-تۋعاننىڭ, الىس-جاقىن ەلٸنٸڭ باسۋ ايتۋىمەن ۇزاق جىلاعان جوق. سٷيەكتٸ ەكەلٸپ, جانازاسىن شىعارتىپ, ارۋلاپ جەرلەدٸ.
ارمان قۋراپ قالعان سٷيەكتٸ كٶرگەندە ەڭسەسٸ باسىلىپ, ٶڭٸ ەلەم-تاپىرىق بولىپ, بٸر سەتتە-اق قاتتى جٷدەپ كەتكەنٸن بٸراز جۇرت بايقادى. اعاسىن جەرلەگەن سوڭ دا, شىعىس بەتتەگٸ كەزەڭگە شىعىپ الىپ, الىسقا قاراپ وتىراتىن ەدەت تاپتى. 18 جاسار جاس ٶسپٸرٸمنٸڭ بۇل قىلىعى بٸراز ەلدٸڭ قابىرعاسىن سٶكتٸ.
ال ارمان باسقا ويدىڭ جٷلگەسٸن قۋالاپ كەتكەن بولاتىن... اناۋ قۋراعان سٷيەكتٸڭ اعاسى ەكەنٸنە مٷجٸلٸپ توزعان ەكٸ كۋەلٸكتەن باسقا ەشقانداي دەلەل جوق. مٷمكٸن اعاسى ٸزٸن جاسىرۋ ٷشٸن, قاڭعىپ ٶلگەن ەلدە بٸرەۋدٸڭ قالتاسىنا كەۋلٸكتەرٸن سالىپ كەتكەن شىعار. ول جىلى قاڭعىپ كەتٸپ, سول بەتٸ جوعالعان جالعىز بۇنىڭ اعاسى ەمەس قوي. قانشاماسى بوراندا ٶلگەن. مۇنىڭ اعاسى سەرگەك, كٷش-قايراتى مول ادام, ول ٶلمەۋگە تيٸستٸ. دنك ارقىلى تەكسەرۋ كەرەك, سوندا عانا كٸم ەكەنٸ انىقتالادى. مۇندا كٸم دنك-نى بٸلٸپ جاتىر دەيسٸڭ? تٸپتٸ تەكسەرۋدٸڭ دە كەرەگٸ جوق, بۇل اعاسى ەمەس, اعاسى اناۋ جاقتان كەلەدٸ. كەلمەسە ٶزٸ ٸزدەپ بارادى. ول جاپونييادا تەڭٸز جاعاسىنداعى كٶپ قاباتتى ٷلكەن ٷيدە تەرزەدەن سوققان سالقىن سامالعا ديدارىن توسىپ, اۋىلدى ويلاپ وتىر. ارماننىڭ اعاسى تٸرٸ!
ەسبول نۇراحمەت
ۇلت پورتالى
